leygardagur 18. juli 1998síða 11

Nr. 134 — 18. JULI 1998 tíðindablaðið SOSTANTT 11 - Whisky er ein stor inntøkukelda Tað skuldi ikki verið neyðugt at sagt tað, men whisky stav- ar frá Skotlandi og tí eru skotar sera stoltir av. Men teir drekka minsta partin av tí sjálvir. Heili 80 prosent av >lívs- ins vatni< fer til útflutnings. — Whisky er ein stór inntóku- kelda fyri búskapin, siga skotar ORÐ OG MYNDIR SVEINUR TRÓNDARSON Summum dámar tað væl, meðan onkur ikki dámar tað so væl. Tað eru eisini nøkur, sum eru í so glað fyri tað. Men tað eru eisini onnur, sum hata tað. Tað fær ikki verið ødrvisi. Men skotar eru sera stoltir av tf. Teir elska tad - fyri at siga tad sum tad er. Tað er whisky vit tosa um. Whisky, sum tað verður gjørt í Skotlandi. Í landinum har tað var uppfunnið. Har siga tey, at tey einastu heiminum, sum duga at gera whisky eru skotar og eingin annar. Whisky verður framleidd í einum ótalið av londum í dag. Enntá japanar eru farn- ir at framleiða hesar, fyri skotar, gultu dropar. Men tað verður onga- staðni gjørt so væl sum í Skotlandi - siga skotar. Tað er líka so vist, sum at Tað høvdu passað nógvir litrar av Whisky í hesa tunnuna. Blair Athol Distillery er ein Møguleikarnir eru nógvir. Onkur slagið er merkt av brendum torvi. Okkurt annað av at tað er framleitt úti á oyggjum við vesturstrond Skotlands. Tey sløgini smakka av saltvatn- ið, siga teir - líka veit eg. Ein rimmar inntøkukelda Hóast ikki gllum dámar slagið, so er tað ein sann- roynd, at whisky er ein rimmar inntøkukelda fyri skotska búskapin. Tað er nevniliga so, at skotar sjálvir drekka minsta partirfav tí whiskynøgd teir framleiða. Av samlaðu nøgdini útflyta skotar nevniliga heili 80 prosent. Hetta gevur ikki so lítið í kassan heldur. Utflutningurin av hesi vátu vøru, kom sambært ferðaleiðara okkara upp á ikki minni enn 2.200 mió. bretsk pund í 1997. Hetta svarar til 22 mia. føroyskar krónur. ER 22 partur av fyritókuni, sum framleiðir Bells skotar ganga í kilti. At bryggja er ein kunstur í sær sjálvum Orsøkin tl at skotskt whisky er nakað heilt serligt er vatnið, siga skotarnir. Tað er nakað í tí, sum ger, at tað verður roknað, sum lívsins vatn. Og so er tað sjálvandi eis- ini tann mátin, sum bryggj- arin arbeiðir uppá, siga teir. Tað er ein >kunstur< í sær sjálvum at bryggja og tað vita teir sum framleiða whisky. Og tað er eisini ein kunstur at fáa tað at smakka, sum tað >eigur< Ymiskt er hvar gómin smakkar tað, men tað eru so nógvir framleiðarar í Skotlandi, at har skuldi ver ið okkurt fyri einhvønn smakk So tað var kanska brenni- vinsframleidslu føroyingar skuldu farid undir, heldur enn at bora eftir olju .… Oljuframleiðslan dálkar í hvussu er nógv meir enn hin ger. Telduidnadurin størst Fyri at gera tað greitt, so útflyta skotar ikki bara whisky. Hóast tað er ein stór vinna, so er hon ikki størst - minni enn so. Skotar útflyta, sum verða mann rættiliga nógva olju Eisini útflyta teir seydakjøt og vørur úr seyðaull, so eis- ini her hava føroyingar nak- að at læra av skutum Men tann størsta utflutn ingsvinnan i Skotlandi er tå hvørki whisky, olja ella seyður Fad er nevniliga skotska telduvinnan, sum hevur størstu framgongdina í hes- um døgum. Umstødurnar hava lagað tað so, at Skotland er vorið eitt sera áhugavert land fyri alheims teldufyritøkur, og tí hava fleiri eysturlendskar teldufyritøkur fingið sær europeiska midstød í Skot- landi. Men kreppan í fjareystri merkist nú eisini í Skot- landi. Stutt frá motorvegnum utt- anfyri Dunfermline stendur eitt stórt skeltið við áskrift- ini: >Dunfermline bjóðar Hy- undai vælkomnum«. Eysturlendska fyritøkan bygdi bygningin fyri fáum árum síðan fyri eina heila milliard, men hann verður ongantíð tikin í nýtslu, ors- akað av kreppuni í Fjar- eystrið. Gud vitið um tað mann hava fingið fylgjur fyri nakran hjá Hyundai .… Ferðafólkini vitjað Men aftur til whiskyfram- leiðararnar. Teir eru, sum øll onnur í Skotlandi greiðir yvir, at tað er spennandi fyri ferðafólk at síggja, hvussu tey fram- leiða hesar vørur. Tí hava tey eisini latið upp fyri vitjandi og tey eru heldur ikki so fá í talið. Eitt nú hevur tann fyri- tøkan vit vitjaðu, ikki færri enn 60.000 gestir um árið. Ferðafólkini gjalda fyri at verða víst runt. Tá er ein lítil snapsur = íroknaður, men skalt tú hava meir, so kostar hann eitt pund Bells var har sjálvur Fyritøkan vit vitjaðu liggur í Pitlochry og eitur Blair Athol Distillery Tað sigur kanska føroy ingum ikki so nógv, men síga vit, at teir eru ein partur av Bells fyritókuni, so eru Hetta træid, sum stóð í »bakgardinum« var so krunkasvart at síggja til og orsøkin sigst at verða whiskyframleiðslan nokk fleiri, sum kenna meira til slagið. Sera snøgt økid, og løgið at hugsa sær hvussu friðar- ligt tað er á einum sovorn- um stað. Tí tey, sum njóta slíka vøru eru ikki altíð so frið- arlig ... Skal liggja í trý ár Men tað er kanska ti, at tað er ein longri proces, at fram leiða - og selja - whisky Tí tað er einaferð so, at skotsk lóg sigur, at tað skal liggja á goymslu í ikki minni enn trý ár, áðrenn tað kann brúkast. Try ár .... Men tað liggur væl Tá framleiðslan er liðug, verður tað koyrt upp í eiki- tunnur. Ongantíð nýggjar tunnur. Altíð brúktar. Onkrar eru brúktar til Gamli Bells sjálvur situr á Í f De on r r svið ! os nur va on jeg vild sherry, aðrar til portvin. Teir siga, at tað hevur nakað við smakkin at gera - og litin Har liggja tær so og bíða Onkrar í trý ár. Aðrar í nógv longri tíð. Upp í 24 ár Tann eina tunnan, sumlá har, hevði ligið síðan 1964 - Vit eru javngomul, tunnan g og hon liggur har enn. Púra órgrd Og hon fær frið. Á einum skelti við inngongdina til goymsluna stendur at lesa > Verið friðarlig, tí whisky svevur inni her, og skal ikki vekjast< og eg - Trøini svørt Um tad er tann svarta sam- vitskan hjå skotum ella ikki, skal verða men whiskyframleidslan hevur åvirkan å okkurt A trøini Tey gerast svørt, tey sum osagt, am I AANAUNnum sa UDPDA FANHa KNnarKi? sum er knytti standa nærhendis Kvinnan, sum visti okk- um runt, var ikki greið y hví tað var so, men h n helt skemtandi fyri, at tað kund verða at trøini v samvilskan njá sKOtum Um ein fer Blair Athol. Tað eru so øgi liga nógvir aðrir framleið arar spjaddir ymsastaðn Skotlandi, so tl at finna onkran tað ber ali)