hósdagur 23. juli 1998síða 11

Nr. 137 — 23. JULI 1998 Føroyum. Hann sigur, at hevur tú eina útgerðarhavn, sum hevur gott atløguplåss og góðar goymsluumstødur, so hevur tað minni at siga, um útgerðarhavnin liggur í Havn ella aðrastaðni. -Teinurin til ein boripall verður so mikið langur, at nakrir kilometrar meira ella minni hava ikki so nógv at siga. Góð tíð til orðaskifti um regionalpolitikk Heldur Tor Lund tað vera rætt at tengja spurningin um útgerðarhavn saman við bygdamenning? -Sjálvur komi eg úr strandanoregi og havi tí upplivað alt hatta orða- skiftið frá tí eg var smá- drongur. Slíkt orðaskifti er heilt náttúrligt, tá nýtt virk- semi tekur seg upp. Eg haldi, at ein eigur at vera varin við ikki at hyggja ov langt fram í eini latifasu. Kanska verða bert boraðir nakrir fáir brunnar, og tað vísir seg, at einki er at finna. Verður olja funnin, so ber tað til væl til politiskt tá at gera langtíðarætlanir fyri virksemi og hvar hetta skal vera. Tvs. at orðaskiftið um í hvønn mun útgerðarhavn skal tengjast at spurning- inum um regionalpolitikk - bygdamenning - hevur ikki akuttan skund. Tað kann bíða til ein veit, um olja finst her. Tor Lund vísir á gongdina í Norðurnoregi, har norska stórtingið álegði Statoil at brúka serstakar útgerðar- havnir til virksemi sítt har. -Men tá tosa vit um ein utvikling yvir 20 til 30 ár, og tá er náttúrligt, at polit- ikarar taka støðu til pla- sering, og um basavirksemi skal brúkast politiskt til at varðveita ella menna eitt ávíst øki í landinum. Tor Lund heldur ti, at før- oyingar eiga ikki at hugsa so nógv um bygdamenning í sambandi við eina út- gerdarhavn longu nú. Tí eingin kann í dag siga við vissu, um henda støðin fer at virka í meira enn bert eitt stutt tíðarskeið. Tað hann annars hevur sæð av havnum í Føroyum, so er ikki tørvur á at gera stórri fløgur í basavirksemi í løtuni. Talan er bert um onkrar smávegis åbøtur. -Men fyri allar partar vil tað í longdini vera best, um arbeitt verður út frá eini útgerðarhavn, heldur enn at virkssemið verður spjatt til fleiri pláss. Samanumtikið heldur Tor Lund, at spurningurin um at tengja bygdamenning sam- an við basavirksemi kann viðgerast tá og um olja verður funnin. Eftir tað er tíð til at viðgera tann spurn- ingin og seta hann í sam- band við, hvussu vit ætla at menna samfelagið sum heild. -Føroyskir politikarar og vinnulívið á staðnum eiga at gera av, hvar ein møguligt framtíðar útgerðarhavn skal liggja og í hvønn mun hon skal taka hædd fyri útvikl- inginum í samfelagnum annars. Greenpeace og føroyska økid Nú umhvørvisfelags-skap- urin Greenpeace er farin í hernað móti nýggjum bor- ingum á eitt nú norskum gki spurdu vit Tor Lund um ein ikki kann rokna við at fáa trupulleikar við júst Green- peace, tá farið verður at bora við Føroyar um eina tíð? Sjálvur heldur hann ikki, at tað verður lætt hjá Green- peace at steðga útvikling- inum her. Tað verður trupl- ari hjá Greenpeace at fremja atgerðir kring Føroyar enn t.d. í Norðurnoregi eitt nú orsakað av fråstødu millum land og møguligar bori- pallar. Men hvat hevur hann at siga til „No new oil" her- ferðina hjá Greenpeace? -Eg havi sæð og hoyrt, hvat teir halda. Vit hava so eina aðra áskoðan. Eg trúgvi tað verður ómetaliga torført at loysa hetta við ein- um dialogi. Tú megnar ikki at sannføra Greenpeace, at teir mistaka seg eins og tað heldur ikki hevur gjørt tað í spurninginum um hvalin. Hvat tú enn sigur, so eru báðir partar so mikið sann- førdir í sínum máli, at tað ber ikki til at koma til nakra semju. -Men hevur Greenpeace ikki rætt, tá tað verður sagt, at vit eiga at gera iløgur í varandi orku- keldur ? -Jú. Og tað verður eisini gjørt. M.a. framleiðir Norsk Hydro nógva orku úr vatni, so mikið nógva, at Noreg í dag fær alla elorku, ið brúkt verður, frá vatnorkuverk- um. Tor Lund vísir á, at tað í dag verður nógv granskað í varandi orkukeldum kring allan heimin, men hóast hetta er stórur tørvur á orku, og harímillum tí slagi av orku, sum í dag ikki fæst frá varandi orkukeldum. Her vísir hann serstakliga til flutningsøkid. Bæði hvat skipum, bilum og flogfør- tíðindablaðið Sosa um víðvíkur vil tað vera torført at ímynda sær, at brúktar = vera varandi orkukeldur. Annars gera nógv oljufeløg í dag gera íløgur i varandi orkukeldur. Nú siga Greenpeacefólkini, at tað er ikki neyðugt at leita eftir nýggjum oljukeldum, tí tær verandi keldurnar goyma nóg mikið av olju til at nøkta tørvin? - Tad finnast stórar eyka- goymslur sum er. Men framleiðslan er eisini stór I dag verða framleitt millum 70 og 80 mill. fót um dagin. Tað ger, at ein er noyddur til at finna meira olju, um ein skal hava eina langtíðar framleiðslu. Vit spurdu Tor Lund, hvat hann hevur at siga til úttalilsini hjá aðalskrivar- anum í norska senterflokk- inum í Sosialinum fyrr í ár um, at føroyingar eiga longu frá byrjan av avmarka talið av teigum og heldur leggja seg eftir at lata nøkur fá og stór oljufeløg sleppa at bora? -Ein kann siga fyri og ímóti tí. Tað vit síggja alla staðni er, at lond vilja luta út so nógvar teigar sum gjørligt frá byrjan, meðan áhugin í oljuídnaðinum er stórur. Ein av orsøkunum er tann, at myndugleikarnir tå kunnu fåa betri treytir fgjøgnum seinni. Tå tad fyrst eru boraðir nakrir brunnar, sum geva negativt úrslit, kann tað vera tor- førari hjá myndugleikunum at fáa oljufeløg at góðtaka harðari treytir. Tor Lund vil ikki gera viðmerkingar til møguleik- arnar at finna olju við Før- oyar, men í einum heilt nýggjum øki, har tað ikki er leitað áður, er tað oftani minni enn 10% møguleiki fyri at finna olju. Tað merk- ir, at teir flestu brunnarnir vilja verða negativir. Hittu oljumálaráðharran Undir vitjanini í Føroyum nýttu umboðini fyri bæði Norsk Hydro og Lasme høvi til at heilsa uppá nýggja oljumálaráðharran. Tor Lund heldur tað vera sera positivt, at Føroyar hava peikad út ein persón, sum politiskt skal hava ábyrgdina av oljumálum. Tað ger tað eisini lættari hjá oljufeløgunum. - Vit hava eisini havt fund vid oljufyrisitingina, og eg haldi, at tit í Føroyum eru komin sera væl áleiðis við at fyrireika tykkum til eina oljuvinnu við m.a. at fáa tey fólk og ta vitan, sum brúk er fyri. Nú gera vit okkum tilreið- ar til at vera við í tí fyrsta útbjóðiningarfarinum. Nær henda rundan verður er upp til føroyingar. Vit brúka tíðina fram til tann dagin til at arbeiða víðari, og tá før- oyingar seta hol á runduna, so vera vit klárir við eini umsókn. Hann skilur annars væl føroyingar, at ein er eitt sindur varin við at bjóða út, nú markið ikki er ásett Hetta kann loysast við eini politiskari semju ella kann ein semjast um, hvat ein er ósamdur um, tvs. at ein hevur eitt øki ímillum, sum framvegis er umstrítt, og har føroyingar kunnu bjóða út tað, sum er føroyskt og bretar tað, sum er bretskt. -Men eg haldi, at fyri allar partar vil tað vera betri, um ein verður samdur fyrst um, hvar markið skal vera. Tað Leiðarin á Oljufyrisitingini Herálvur Joensen hittir Tor Lund frá Norsk Hydro Norsk Hydro vitjar í Tinga nesi. Frá vinstru Eyðun Elttør, oljumálaráðharri Kamma Strand nformatiónsleiðari, Tor | stjóri og James Efestathiou, kanningarstjór iftast Johan Mortensen umboðsmaður. Mynd Jens K Vang Lund vil vera betri, at tann dia- logurin kom, áðrenn eina leiting, enn um hann skal koma eftir, at eitt fund er gjørt. Millum tey sterstu í Noregi Norsk Hydro er eitt altjóða orkufelag. Felagið umger orku til ymsar verur 37.000 fólk starvast hjá felagnum, harav 17.000 í Noregi. Felagið er heimsins størst: framleiðari av nitro- gentød. Fyritøkan er eisini av tann størsti alumini- umframleiðarin í Europa Haraftrat verður magnes- ium og PVC framleitt. Eis- ini stendur fyritøkan fyri eini munandi framleiðslu av alilaksi. Haraftrat umger Norsk Hydro farmaseutisk- ar verur úr burturkastinum frá alingini. Umframt hetta er Norsk Hydro ein týðandi oljuframleiðari á norska landgrunninum. Fyritøkan framleiðir 800.000 føt av olju um dagin, sum svarar til 1% av heimsframleidsl- 51% av fyritøkuni eru ogn hjå norska statinum Men verður annars rikið sum var talan um eitt privat felag. I dag telist Norsk Hydro millum tær størstu fyritókurar i Noregi. Kvær ner hevur fleiri fólk Norsk Hví hevur stórri umsetning er Statoil størst, tá talan um nettoinntøku arbeidi, men