leygardagur 25. juli 1998síða 2

| Abyrgdarbladstjori: | Blaðfólk: Ljósmyndari: Útgevari, uppseting og prent: Telefon: 311820 ) | Jan Møller | Dagny Joensen, Jens Kristian Vang Sp/t Sosialurin Telefax. 314720 | | Áki Bertholdsen, Bústaður: | Blaðstjóri: | Emil L. Jacobsen Lysingar og søla: Argjavegur 26, Argjum "e-mail: - | Eiríkur Lindenskov = | Sveinur Tróndarson Jonhard Hammer Postadr: Postsmoga 76, post &sosialurin.fo CT internet: www.sosialurin.fo Turið Kjølbro 110 Tórshavn Nýggj byrjan í sam- vinnuni við Noreg Oddagrein NORSKI forsætismálaráðharrin Kjeld Magne Bondevig hevur boðið Anfinni Kalsberg, log- manni á vitjan í Noregi. Henda vitjan verður einaferdi august mánað. Tað frættist, at løgmadur eisini skal vitja altjóða oljumessuna í Stavanger. Umframt løgmann skal oljumálaráðharrin Eyðun Eltter eisini vitja í Noregi um sama mundið. VIT eiga at fegnast um, at nýggi norski forsætis- rådharrin ynskir sterri samvinnu vid Føroyar. Hetta hevur hann m.a. úttalað seg um i samrødu við Sosialin herfyri. Í tí sambandi nevndi hann fyrst og fremst eina komandi foroyska oljuvinnu. TA hugsað verður um telags retur okkara og um, at Noreg er eitt av næstu grannalondum okkara, so er tað heilt náttúrligt, at vit og norðmenn samvinna á oljuøkinum eisini. Men tá tað er kom- ið hartil, at ein nýggjur norskur forsætisráðharri og ein nýggjur føroyskur løgmadur skulu tosa saman fyri fyrstu ferð - og evnið er framtíðar samvinna - so er tað ikki nóg mikið bara at tosa um eina oljusamvinnu. Vit mugu nýta hetta nýggja og góða høvid til at taka upp samvinnuna millum Feroyar og Noreg sum heild. Og her slepst ikki uttan um at tosa um fiskivinnuna. TAÐ er einki dulsmál, at føroyingar ikki altid hava kent seg væl viðfarna av norðmonnum, tá tað um fiskivinnu ræður. Vit foroyingar eru troðkaðir burtur mest sum allastaðni, har vit annars hava fiskað gjøgnum langar tíðir, o ikki kann sigast, at norskir fiskivinnumyndugleikar hava verið ser- liga samvinnuhugaðir á hesum eki. Tvørturim6ti hevur norski fiskivinnupolitikkurin verið sera egoistiskur og einvísur. Taka vit russar, so hava teir í nongum verið meira samstarvssinnaðir enn granni okkara Noreg. TAÐ skal vera okkara vón, at fiskivinnan eisini verður við í tí práti, sum Kalsberg og Bondevig fara at hava um stutta tíð. Ikki soleiðis at skilja, at vit førovingar skulu seta ultimatum so sum at krevja nakað afturfyri á fiskivinnuøkinum, fyri at loyva teimum at vera við í eini leiting á foroyskum eki. Hetta var tað fólkaflokkurin á sinni skjeyt upp á tingi, og sum tíanbetur varð felt við ein brest. Soleiðis arbeiða vit ikki. Vit eiga at gera norðmonnum greitt, nú bæði londini hava fingið nýggja stjórn og vit eisini fara inn í eina nýggja øld, at vit ynskja eina breiða samvinnu, sum bæði fevnir um fiskivinnu, oljuvinnu og eisini mentan, har ikki minst innan undirvísing og gransking. POLITISKI setningurin má vera ein samvinna, sum fevnir um fleiri eki. Vit hava ikki brúk fyri vøkrum og innantómum orðum. Okkurt itøkiligt má koma á borðið, soleiðis, at bæði legting, vinnulív og mentanarlivid í Føroyum fáa eina greiða fatan av, at frá nú av er tað álvari. Nú verður stungið út í kortið av nýggjum - ein nýggj sam- vinnukós millum Feroyar og Noreg. Og tað er greitt, at samvinnan á oljuøkinum er katalysa- torurin, sum skal fáa hini økini við eisini. Olju- vinnan skal vera okkara trumfkort. TI siga vit: vitjaninar hjá løgmanni og oljumåla- ráðharranum í Noregi í næstum eiga at verða mettar sum „ein nýggj byrjan“ í samvinnuni mill- um Feroyar og Noreg Tað er heilt náttúrligt, at vit brúka norskar royndir og vitan til at menna eina oljuvinnu, men tá hetta er sagt, men tað eigur á ongan hátt at útiloka samvinnu við danir, bretar og aðarar á hesum eki. Nú er at bróta upp um armar og nýta hevið sum Noregsvitjaninar eru til at fremja eina ye samvinnu. Vit ynskja teimum báðum góða ferð til Noregs og minna teir á alla tíðina at kunna løgtingid um, hvat fer at henda. Sosialurin Nogvur politikkur liggur og bidar eftir Olavsøkudag verður hol sett á fyrsta heilu tingsetuna í hesum valskeiðnum. Løgmaður fer at halda ólavsgkurgðuna, og hann hevur longu boðað frá, at hon verður stutt. Vanliga plaga nýggjastu hagtølini um støðuna í samfelagn- um at vera flýggjað út sum fylgisskjøl hjá sjálvari røduni Í 6lavsøkurøduni í fjør hevði Edmund Joensen eitt yvirlit ella eitt katalog, sum tað ofta verður nevnt, har hann, umframt í sjálvari røduni at tosa um meiri generellar politiskar ætlanir, ftøkiliga boðaði frá, hvørji lógaruppskot, ríkislógartil- mæli og uppskot til sam- tyktar, landsstýrið ætlaði at leggja fyri tingið. Olavsøk- udag fáa vit at síggja, um hetta verður eitt afturvend- andi fyribrigdi. Valini eru burtur Fyrr varð fyrsta punktið á dagsskránni á ólavsgku at velja formansskap og skriv- arar, men soleiðis er tað ikki undir nýggju stýrisskipan- arlógini. Síðsta ferðin, at formaður varð valdur á 6lavsøku, var í 1995. Skriv- arar verða ikki valdir long- ur. Ta uppgávuna tekur løg- tingsskrivstovan sær av Undir gomlu skipanini vórðu føstu nevndirnar valdar å fyrsta fundinum eftir ólavsgku, men nevnd- irnar verða nú valdar fyri alt valskeiðið. Tá nevndirn- ar vórðu valdar, varð sam- gongan ein valbólkur. Hetta var ikki i tråd við tað, sum Anfinn Kallsberg, løgmad- ur, annars hevur hildid um valid av løgtingsnevndum. Síðani nýggja styrisskipan- arlógin kom í gildi, hevur hann fleiri ferðir sagt, at grein 20 í stýrisskipanarlóg- ini, sum hevur við býti av nevndarsessum at gera, skal tulkast soleiðis, at lutfallið skal vera í mun til styrkina, sum flokkarnir hava í ting- inum. Við at gera hetta og ikki at lata valbólkar — sam- gongu og andstøðu — manna nevndirnar, hevur Anfinn Kallsberg hildið, at tíingið sum so var leysari av lands- stýrinum og samgongun:. Men hetta sjónarmiðið hev- ur eftir øllum at dóma ikki vunnið frama, tá tingingarn- ar um býti av landsstýris- monnum, målsøkjum og nevndarsessum gekk fyri seg, eftir at samgongan varð skipað. Tíðarkarmurin Undir nýggju skipanini er tíngárið ein tingseta, sum gongur frá á ólavsgku og til á Olavsøku. Undir gomlu tingskipanini nýttu teir hug- tøk sum vetrar— og várting- seta, men nú eru hesi hug- tøkini bara søga. Tad er ikki nakar åvisur dagur åsettur, tå løgtingid skal fara i summarfri. I Dan- mark verður altíð miðjað eftir, at fólkatingið fer til hús grundlógardag, 5. juni, men tað heldur ikki altíð. Í Føroyum fór tingið ofta fyrr til hús flaggdagin, 25. apríl, men tey seinnu árini hevur tingið verið longri saman enn so. Einasti = tíðarkarmurin, sum er ásettur, er viðvíkj- andi framløgu. I tingskip- anini verður sagt, at uppskot til løgtingslógir, ríkislógar- tilmæli og uppskot til sam- tyktar skulu, fyri at verða vidgjørd, verða framløgd innan 5. mars. Dagurin er ivaleyst åsettur fyri at:tað skal bera til at fara í summ- arfrí í hampuligari tíð, men higartil hevur dagurin at kalla verið misnýttur av skiftandi landsstýrum, tí tey hava bíðað við at komið við flestu uppskotunum til hen- da dag. Tað hava tinginenn og so nógv onnur verið sera misnøgd við, og landsstýr- ini hava givið lyfti um bót og bata, men higartil hevur skilið verið tað sama á hvørjum ári. Olavsgkuarbeiðið Fyrr plagdi løgtingiå at gera heilt skjótt av eftir ólav- søku. Tá plagdi at vera tikið til, at tingmenn skuldu til hús at fåast vid hoyggj. Iva- leyst eru tad onkrir ting- menn, sum framvegis fåast vid hoyggj, men tad ber illa til hjå tingmonnum at seta á at slåa beint eftir ólav- søku. Tað er ásett í stýris- skipanarlógini, at tingið við stød: í réðu løgmans innan seks yrkadagar skal taka stóðu landsins til umrødu. Tað orðaskiftið plagar at taka einar tveir dagar. Lógin um fiskidagar skal verða lýst í seinasta lagið 18. august, og tá tingskip- anin sigur, at tað frá fram- løguni og til 3. viðgerð skal ganga ein arbeidsvika, so skulu tað ikki ganga nógvir dagar eftir Glavsøku, áðrenn farði verður undir hesa við- gerðina, sum plagar at vera eitt orðaskifti um fiskivinn- upolitikk í síni heild. Hesa seinastu vikuna hevur landsstýrið roynt at fingið figgjarnevndina at játta eyka upphæddir til heimahjålpina og fólkaskúl- Jóannes Hansen, samfelagfreðingur, hevur skrivað hesar politisku hugleiðingarnar í sambandi við, at tað ólavsgkudag verður farið undir nýggja tingsetu an, men figgjarnevndin hev- ur víst umsóknum frå sær, og tí kann roknast vid, at landsstýrið beinanvegin eftir ólavsgku fer at koma í tingið við uppskoti um eyk- ajáttanarlóg. Í mars mánaði legði landsstýrismaðurin í fiski- vinnumálum uppskot fyri tingið um endurnýgging av feskfiskaflotanum og um umleggingar og javnskipan av veiðuorkuni. Uppskotið datt burtur, tá valið varð út- skrivað. Tað er boðað frá, at uppskotið kemur fram aftur saman við uppskot- inum um fiskidagar, men tað er einki í vegin fyri, at viðgerðin av hesum upp- skotinum bíðar. Tað verður upp til formannin at velja ímillum hoyggj og hetta uppskotið. Ger hann av at viðgera uppskotið beinan- vegin, so fáa bæði tingið og vinnunevndin nóg mikið at takast við. Gomlu uppskotini Hvat annars verður á skránni velst um, hvat landsstýrið hevur í posan- um, og um andsiødan ætlar sær at leggja uppskot fyri tingið. Í ár átti tað at borið til hjá landsstýrinum at fingið nógv mál niðan í tíngið heilt skjótt. Av teimum 188 mál- unum, sum vórðu framløgd í tinginum frá á ólavsgku í fjør og til valið varð út- skrivað, vóru bara 70 av- greidd. Hini høvdu onga viðgerð fingið, ella vóru tey ikki avgreidd. Nógv av hes- um málunum eru av slíkum slagi, at tað næstan er líka mikið, hvønn politiskan lit landsstyrid, sum leggur tey fyri tingið, hevur, og tá tey eina ferð eru løgfrødisliga skorin til, mátti tað borið til at fingið tey framløgd av nýggjum, vidgjørd og av- greidd so skjótt, sum tað ber til. Fíggjarlógin Landsstýrið skal fyri 1. okt- ober leggja uppskouð um fíggjarlóg fyri fíggjarárið 1999 fyri tingið. Politiska semjan í sam- gonguni um rakstrar- og fløgukarmin komandi år varð gjørd mitt í hesum mánaðinum, og 27. august skulu hini aðalstýrini boða fíggjarmálstýrinum frá, hvussu teir hava lutað teirra upphædd út á stovnarnar. Í september verður nógv virksemi í samgonguni, áð- renn endaliga uppskotið verður lagt á tingborð fyri 1. oktober. Fíggjarlógin skal vera samtykt og lýst fyri nýggjár. Tjóðskaparmálini Orðingarnar í samgongu- skjalinum, sum hava við, skulu vit kalla tað vanligu, málsgkini at gera, eru rund- ar, men út frá signalunum higartil kunnu vit rokna við, at tað verða nøkur uppskot løgd fram um betringar á heilsugkinum og á sam- ferðslugkinum. Her verður serliga hugsað um lands- sjúkrahúsið og nýggj skip til onkrar av farleiðunum. Tosið um undirsj6vartunnl- ar er tagnað, nú tað er sam- tykt at spara upp yvir fíggj- arlógirnar komandi árini. Tá valið fer at nærkast, kunnu tunnlarnir nær sagt gravast fram aftur og brúkast til val- agn — í hvussu so er eina ferð afturat! Stóra málið, sum nágrein- iliga er lýst í samgongu- skjalinum, er tjóðskapar- spurningurin. Ætlanin er at hava tvær fólkaatkvóður í hesum valskeiðnum, og tí —?