týsdagur 28. juli 1998síða 21

Nr. 140 — 28. JULI 1998 stubba, eg ungur studentur skrivaði í Oyggjaskeggja, blað føroyinga uttanlendis, sum vidmerking til, at f um- búna var at geva út aðra útgávu av føroysku-donsku orðabókini frå 1920-årun- um. Eg mælti heldur til at lata nýggju orðabókina vera við føroyskum týðingum heldur enn donskum. Mær varð sagt, at Christian Matr- as, ið fyrireikaði útgávuna fyri Føroya Fróðskapar- felag, hevdi tikid sær tykni av orðum mínum, men so håsinnadur var hann, at hann bad meg vera sær til hjålpar vid handritsgerdina. Hetta var alt gjørt heima hjå honum sjålvum, hagar eg kom á morgni og var fyri dagin. Har neyt eg allan blíðskap hansara og Mari- onnu. Hetta vóru ógloym- andi dagar, ið hava gjørt mær stóran mun og hava beint meg inn á ta breyt, sum eg síðan havi gingið. Tá ið eg las við Háskúla Íslands 1960 til 62 var eg so heppin at innlit í rit- stjórnina av fyrstu íslendsku einmálsorðabókini, ið kom út í 1963. Heimastaddur í fritidum gjøgnum sekstiår- ini hevdi eg ta gledi at vera biðin vid til at gera handritið at donsku-føroysku orða- bókini, ið Jóhannes av Skarði greiddi til útgávu. Seinni gjørdu vit báðir eitt lítið ískoyti, ið varð prentað aftan í aðru útgávu 1977. Tá hevði eg rættlisið fyri Cristian Matras hinar frá- líku týðingar hansara og nýtti høvi til at orðtaka tær til hetta ískoytið. Eisini sýndi Jóhannes mær tað álit at lata meg rættlesa ensku- føroysku orðabók sina, ið kom út í 1984. Eftir lokið prógv í 1966 arbeiddi eg eitt ár við fornnorrønu orðabók- ina á Arnastovni í Keyp- mannahavn. Tað var hugna- ligt at sita og skriva orða- seðlar við krákupenni á pennaskafti og kunna fara inn um stálhurð at kanna skinnbøkurnar, um ivi var um prentaða tekstin. Hetta orðabókarverk varð byrjað fyri seinna heimsstríð, og nú fyri trimum árum síðan er fyrsta bindið útkomið. Tað rgkkur nakað fram í stavin b! Heimkomin at starva á Fróðskaparsetrin- um í 1968 varð mær m.a. litið til at gera ískoytisbind til føroysku-donsku orða- bókina, sum kom út í 1974. Í tí sambandi fekk eg inni- vist í Útvarpi Føroya fyri táttinum Orðabókini, sum møtti stórari vælvild hjá fólki um alt landið. Tað er ikki smávegis av orðatilfari úr talaðum máli, ið á tann hátt kom inn í orðasavnið. Seint verður fulltakkað fyri ta beinasemi, ið so mong sýndu hesum savningar- tiltaki. Tó at sendingarnar hava ligið niðri nøkur ár, er tó ikki sambandið slitnað við eina fjøld av heim- ildarfólkunum. Telefonin hevur verið dúgliga nýtt hesa tíðina við spurningum út um alt landið, og mong hava gjørt vart við seg av sínum eintingum. Her loyvi eg mær at siga lítla søgu um lítð orð, og tær vóru ikki so fáar av slagnum. Í forriti okkara hava vit eina deild, sum sum vit skemtandi kallaða „klovapartin“. Var ivi um eitt orð, sum vit hildu okkum ikki vita nóg væl um til at taka við, settu vit eitt klovaklombur ("årunt klombur við lítlum oddi'- likt opnum klova) og eina låga striku fyri framman orðið, og so fór tað úr meg- indeildini yvir í klovapartin. Fingu vit so betur um at halda, var at taka klova- klombrið og strikuna av, og hey, so var orðið inni aftur á sínum rætta stað. Vit bæði Marjun sótu ein dagin í maimánaði í fjør og mettu um nøkur orð av hesum slag. Eitt var hitt fitta orðið ternudimmi, sum var upp- skrivað í Funningi fyri nógvum árum síðan. Tað kom fyri í hesum setningi: „at vera har eitt ternudimmi, tað skuldi eg klárað“. Hetta hildu vit vera ov lítið at gera burtur úr, so orðið varð sent í „klovapartin“. Dagin eftir ringir maður úr Klaksvík at siga okkum frá forkunnug- um orði, sum verforeldur hansara plagdu at hava fyri munni. So spyr hann, um eg havi stundir at lurta eftir einum orði afturat. Jú, eyð- vitað, tað var mítt besta yndi at frætta av orðum. Jú, ver- faðirin plagdi at taka til eitt orð, og tað var ternudimmi! Tað var sagt um eina stutta stund, tí tá ið ternan var her, var dimmið stutt. „Hatta klárar ikki at vaka eitt ternu- dimmi“, kundi verða sagt. Soleiðis bar til at taka hetta orðið upp í part aftur! Hvat var hetta? Einhvør fjar- skynjan (hugsanaflutning- ur)? Eg spyrji. Og tað var ikki eina ferð. Peningur krevst At gera orðabók sum hesa kostar ikki so lítið. Peningur krevst til og tað nógvur. Vit í ritstjórnini, sum hava verið í føstum starvi á setrinum, hava fingið løn okkara hað- ani. Carlsbergrunnurin, ið á sinni hevur styðjað orða- bókarverk Chr. Matras í Keypmannahavn, var so stórtgkin at játta einum rit- stjóranum løn í hålvt fjóðra ár, og tað takka vit inniliga fyri. Men størstu byrðina hevur Orðabókagrunnurin borið. Teir framskygdu menn, ið stóðu á odda fyri Fróðskaparfelagnum (fyrst og fremst Hanus Debes Joensen og Jóannes Ras- mussen) bóru so í band, at søluinntøkurnar av 2. út- gávu av føroysku-donsku orðabókini vórðu lagdar í grunn, ið skuldi kosta fram- tíðar orðabókagerð, og tí grunni hava vit notið gott av, ja, hava mestsum tømt hann, men kunnu tó ugga okkum við, at tað sum kem- ur inn fyri hesa orðabókina fer óskert í Orðabókagrunn- in, so at føroyskt orðabók- ararbeiðið fær hildið fram Eisini er at nevna við tøkk útgávugrunnin til ordbøkur, sum løgtingid eftir umsókn hevur játtað eina upphædd til á hvørjum ári. Hann hev ur borið prentútreiðslurnar Ingi Joensen hevur prýtt bókarkápuna við síni væl kendu smakkvísi og trygga listaansi. Mong eiga takk uppiborna fyri veitta hjálp Tey eru øll nevnd í formæl tíðindablaðið 5) inum at orðabókini. Tó skal eg her vegna okkum fimm í ritstjórnini veita starvsfólki á Føroyamålsdeildini og setursskrivstovuni hjarta- liga tøkk fyri tol og hjålp- semi, og Fróðskaparfelag- num, sum gevur hana út á forlagi sínum. Føroya landsbókasavn skal hava góða tøkk fyri ta bæriligu framsýning, sum tað hevur hjálpt til at fáa í lag. Hon verður til sýnis her í Norðurlandahúsinum, meðan landsbókasavnið er afturlatið vegna summarfrí, og verður síðan flutt oman hagar at standa eina tíð. Tøkk fái Norðurlandahúsið fyri at hýsa hesum tiltaki og framsýningini. Við tí stødi, ið lagt er við hesi orðabók, og teirri teldu- tøkni, ið nýtt hevur verið, átti at verið rættiliga einfalt at evna til aðrar ordabøkur, eitt nú minni skúlaorðabók við at velja frá sjáldsom, forn og staðbundin orð, ella ordabøkur úr føroyskum til fremmand mål vid at taka burtur føroysku orðlýsing- arnar og seta fremmandar í staðin. Eisini skuldi verið lagamanni at gjørt rættingar og ískoyti so hvørt, sum tørvur var og latið vera til skjals eitt nå å interneti! Sidsta lid i eini ketu Vit, ið hava greitt hesa orða- bók úr hondum, kenna okk- um sum ein fyribils síðsta lið í eini langari ketu, ið røkkur aftur til Jens Chr. Svabo og Nicolai Mohr, ið | fyri rúmliga tveimum gld- um síðan fyrstir savnaðu føroysk urð til orðabók við donskum og latínskum týð- ingum. Her er annars ikki løtan til at rekja føroyska ordabokasøgu, men åhug- aðum kann verða vist til yvirlitið yvir ordabøkur og orðalistar aft- an í orðabók okkara. Mál okkara livir tí betur og nør- ist dag um dag. Tí ber ikki til at gera fullfíggjaða før- oyska orðabók. Tað vil altíð vera ein hópur av orðum, sum ikki kemst at við tí háttalag, ið nýi hevur ver- ið. Tí er verk okkara eitt stig á leiðini eftir eini gøtu, ið ongan enda hevur. Føroyskt orðabókarstarv verður at halda á javnt og samt at. Tey, sum sakna orð ella verða var við okkurt brek ella lýti, verða vinaliga bið- in at siga til sín. Eg takki feløgum mínum í ritstjórnini fyri gott sam- starv. Tað er vón okkara, at henda orðbók kemur at gagni og verður nýtiligt am- boð í målrøktini. Eg loyvi mær so at enda at biðja varaløgmann taka við fyrsta eintakinum av orðabókini sum tekin um, at hon verður latin fólki okkara til nýtslu Jóhan Hendrik W. Poulsen føroyskar | rr På På - % fr > = 5 z LE Tidindabladid ÓKEYPIS soslalurin = Box 76 postgjaldið 110 Tórshavn ; AA Undirritaði teknar seg sum haldara av Tiðindablaðnum Sosialinum, og fái blaðið 5 ferðir um vikuna. Eg gjaldi bert fyri blødini, sum eru eftir av ársfjórðinginum... Navn Búst Postnr., bygd/byur Tlf Undirskr [] Haldarar i Føroyum: 240,-/årstj. [] Haldarar i Danmark: 425,-/årstj. [] Haldarar i Danmark, 5 blød i senn: 340,-/årsfj. [] Onnur lond: Ymiskir prísir SOSIALIN