fríggjadagur 31. juli 1998síða 11

| | Nr. 141 — 31. JULI 1998 tíðindablaðið 11 Super-føroyingar: At hava verið undirlegin partur av aðrari tjóð hevur sett síni spor og tað sigur ikki so lítið um okkum føroyingar at ofta verður smílst niður við at fólki, ið vanda sær um málið og onkur kalla enntá hesi super-fóroyingar segði Jórun Høgnesen, í røduni hon helt á háskúlanum ólavsókuaftan donskum máli. Tíbetur eru stórar broytingar hendar á hesum øki til tað betra, men enn eru vit ikki komin á mál. So hvgrt sum eitt mál er nátt, eiga eisini nýggj mið at verða sett. Vit kunnu tó staðfesta, at virðingin fyri sínum egna, hevur ført við sær, at tað í dag er ein sjålvfylgja, at føroyskt mål er høvudsmål í skúla, í kirkju og á tingi. Og júst nú kom so Móðurmáls orðabókin, sum okkum hevur tørvad leingi. Tað er at gleðast um Vit hava nátt nógv før- oyska málinum at frama, og kjakið um mál og máls- ligar spurningar hevur neyvan verið meira livandi enn nú. At hava verið undir- egin partur av aðrari tjóð nevur to sett sini spor og tað sigur ikki so lítið um okkum føroyingar, at ofta verður smílst niður við at fólki, ið vanda sær um mál- ið og onkur kallar enntá hesi super-føroyingar. H6ast eg eri føroyingur, hveppi eg meg við, tá eg á skeiðum hoyri danir tosa um >blackboarderen< og »flip-overen« ella >coach- eren<. Hví undirleggja seg á henda hátt? Longu í halgu bók verða vit vid søguni um Bábels- tornið ávarað um, at ikki ber til at fáa eitt felags tungumál fyri alla mannaættina á jørd- ini Alt livandi broytist og búnast, soleiðis eisini málið. Stundum eiga vit tó fram- vegis at vera á varðhaldi. ; teidugkinum t.d. eiga vit at vera ansin. Her hugsi eg ikki so nógv um fremm- andaorðorð, men at orðini verða bend á rættan hátt Um ikki, gera vit okkum inn á beinagrindina í máli okkara, og tá er vandi á ferð Tað nýggja - ein avbjóðing Føroyer eru og vera altíð avbyrgdar geografiskt, men vit eru partur av einum al- tjóða samfelag, ikki minst hvat kunningartøkni við- víkur. Aðrenn sjónvarp bleiv al- mennur miðil í Føroyum, vóru føroyingar ikki sørt ør- kymladir og ivasamir, ti tey kendu ikki avleidingarnar av hvørja åvirkan hetta heyði á fólk og mentan. Í dag fæst alt hugsandi og óhugsandi niður úr luftini samt fyribrigdi, men tað er ikki rætt at gera eitt lítið land minni við at innibyrgja seg frá llum nýggjum utt- anífrá. Okkara uppgáva er at brynja okkum at taka ímóti, soleiðis at okkara ungdóm- ur er kritiskur mótvegis tí, tey verða fóðrað við, og ikki gloypa gllum rátt, men sjálvi vita hvat er teimum at gagni. I hesum sambandi er mikið at fólk læra at lesa, skriva og rokna. Tey skulu mennast at vera sjålvstød- ugir samfelagsborgarar í einum fólkaræðisligum samfelagi. Sparingar, ið vit hava sæð á skúlagkinum, hava ført við sær at skúlin bara anir, og hvussu kann skúlin undir hesum umstød- um vera við til at uppala sjálvstóðugar borgarar við virðing fyri sær sjálvum og ødrum? hetta felag framhaldandi hevur orku at stridast fyri at føroyski skúlin verður ein skúli vid hóskandi avbjóð ingum fyri hvønn einstakan soleiðis at øll kunnu menn ast innan hesar karmar, fólki og landi at gagni Nationalromantikkur og nationalisma Eg nevndi í áðni, at vit eru partur av alheimssamfelag num, og tí samskifti ið har er Okkum nýtist ikki at vera bangin fyri hesum Hóast vit eru serstøk tjóð hava vit so gott sum altíð verið partur av heiminum rundan um okkum Okkara tjóðskaparrgrsla er, hóast so føroysk, ikki serføroyskt fyribrigdi partur av mentunarráki tók seg up meginland 200 árum s in breiddi seg valninum kkara fjarskotnu og fekk sitt serføroyska innihald Tj6dskaparrørslan i s um sær er ikki eitt fyribrigdi, m sundur í nati og nationalismu Romantisk eyðkenni í tj6dskaparrørsluni eru m.a at leitað verður aftur fólksins rétur og at fjálgað verður um mentunararvin frá forfedrunum, at fólkið verður upplýst um lívið, um móðurmálið og skaldskapin á tí. Takkað verið hesum ráki, var skaldskapur av manna munni niðurskriv- aður og ansurin fyri móður- málinum kveiktur her á landi. Her finna vit eisini kærleikan til land og fólk A varðhaldi: Tjóðskaparrórslan kann skiljast sundur í nationalromantikk og nationalismu. Nationalismuna hava vit sæð ræðandi dómi um og her eiga vit at vera á varðhaldi, bæði nú og framyvir, fingu áhoyrarnar at vita gjógnum parabol og inter net. Ila ber til at hava sensur á slíkum miðlum, men vit mugu hava okkurt at seta ímóti. Her er Sjón varp Føroya og Utvarp Føroya sjålvsøgd amboð, og ti hvilir ein stør åbyrgd å hesum stovnum At vera bangin fyri ti nýggja er ikki nakað sjåld skúlin ein sera týdningar mikil stovnur, helst tann týdningarmesti, ið ikki eig ur at vera undirmettur. Hvør einasti borgari í hesum landi fer gjøgnum skúlaverkið, og tí ræður um at geva teim um gott í beinið Endamálsorðingin i fólkaskúlanum er i sjålvum sær góð, tí í dag er ikki nóg I ár kemur nýggj fólka skúlalóg í gildi, ið hevur stórar avbjóðingar, bæði til lærarar og næmingar. Hetta hendir sama ár, sum Føroya Lærarafelag hevur 100 ár á baki Eg vil nýta høvi at ynskja Føroya Lærarafelag hjarta liga tillukku við teimum 100 árunum og vóni, at natúr og umhvgrvið. Virðir sum eisini nú á dógum eiga at hava sín rætt. Hiðani stava eisini nógvir av okk ara enn vælkendu fostur landssangum Onnur síða av tjóðskapar rérsluni er nationalisman hetjudyrkan. Henda I dent á, at tann heimliga I sum má an er stórri, sterkari, vakrar og klókari enn onnur, og at landsins íbúgvrer eru so ser stakir, at teir skara langt framúr øllum gðrum fólka sløgum. Hetta slag av nat ionalismu hava vit sæd ræð andi dómi um, og ersini vil at vera á v bæði nú og framyvir Mentan er at dyrka Tjóðskapur í pc um týdningi er góð mentan Fremmandaorðið fyr mentan er kulturur. Kulturur merkir at dyrka yri at fáa nakað g i urt 1 Få 19u | rk tað ri Q 2 kki góð skstur. Dyrk tú IKKI i gu k Ki end mur hvør grønur ir r eir er in 3 r ur? tad veldst um teg, um bøur ber og Fylkjast og halda saman Eg byrjaði við 2 Í sal ne við € KK i r súð svyfta 3 trælsi Tyig 1byrgd Takk fy rðið. I y rØroy k SKUÍa fr k % SØKU