fríggjadagur 7. august 1998síða 10

tíðindablaðið Nr. 146 — 7. AUGUST 1998 Mugu siga nei vegna plåsstrot — Tað er ringt at siga nei, og serliga til teir róktarsjúklingarnar, sum ini eru ikki har, og hetta hava vit eisini roynt at gera politikararnar v FRANTS JENSEN — Tað eru veruliga brúk fyri fleiri røktar- og ellisheim- plássum í Føroyum, sigur leiðarin á Rektar- á um- lættingarheiminum Lágar- garði, Marjun Smith — Tá ið Andreas Petersen var landsstýrismaður í al- menna- og heilsumálum vístu hagtølini, at tørvurin var millum 200 og 300 pláss Somu tel verða nýtt í dag, sjálvt um tað nú eru fleiri ár síðani, at Andreas fór úr landsstýrinum. Hvat tey røttu tølini eru eru í dag, dugir Marjun tó ikki at siga, men hon heldur, at stødan er ring Kanningin, sum Sosialur- in hevur gjørt millum nøkur av teimum størru ellis- og røktarheimini, vísir, at um- leið 500 fólk standa á bíði- lista Bíðitíðin alt ov long — Ein sum stendur á einum akuttum bíðilista í Dan- mark, skal rokna við at bíða hægst triggjar til fýra mán- aðir. Her í Føroyum skal ein, sum er í somu stødu, rokna við at bíða millum eitt og tvey ár — Á hesum økinum eru vit langt verri fyri enn í hinum Norðurlondunum — Tað er sera ringt at muga siga nei, vegna at tað ikki er pláss. Ofta vera tey avvarandi og fólkini sjálv sera skuffaði av hesum. Vit royna tó, at tosa og greiða teimum frá støduni. Nógv annað fáa vit ikki gjørt. veruliga hava brúk fyri at sleppa inn. Men pláss- art við, sigur Marjun Smith, leiðari á Lágargarði — Stødan hjá okkum, tá ið tað kemur til røktarplåss er langt verri enn íh — Ein viss bíðitíð eigur tó at vera, annars er heldur ikki rætt. Men stødan hjá okkum er alt ov ring; bíðitíðin er alt ov long. — Stødan er ofta trupul hjá teimum avvarandi, um tey hava ein tílíkan persón heima hjá sær. Serliga um bæði maður og kona ar- beiða úti. Ein akuttur persónur krevur nevnliga ofta at ansast eftir 24 tímar um døgnid. Sjålvt um tey fáa maksimala heimahjálp er stødan ikki løtt. I Dagrøkt og útkoyran av m Tá ið eitt pláss stendur tómt á Lágargarði verður valt út eftir tørvi, hvør skal fáa tað plássið. Í upptøkunevndini eru tveir persónar frá heimargktini, ein kom- munulækni, ein medisinsk- ur lækni á sjúkrahúsinum og leiðarin á Lágargarði, sum meta um støduna. Fyri at hjálpa teimum, sum ikki sleppa inn á ellis- ella røktarheim, hevur Lág- so argarður eisini dagrøkt fyri teimum, sum ynskja tað. Í dagrøktini eru 30 pláss. Eis- ini koyrir Lágargarður døg- urðar út til 100 persónar. Politikarnir mugu gera nakað Marjun sigur, at tey ofta hava gjørt politikararnar vart við hesa støduna við- víkjandi fleiri rgktarpláss- um, men tað vísir seg ikki at nakað serligt hendir. Hon heldur, at eisini einstakl- ingar skuldu roynt at gjørt inum Norðanlondunum, sigur Marjun Smith, leiðari á Lágargarði politikarnar varar við stød- una. Marjun heldur, at tá ið kreppan kom, varð sagt stopp fyri øllum, sum hevði við hetta at gera. Men myndugleikarnir hava nú endiliga ásanna, at neyðugt er at gera nakað við henda átrokandi tørv. Gongd er nú spakuliga komið á málið aftur, nú tíðirnar eru batn- andi á Føroyalandi. Áðrenn fíggjarlógin fyri komandi ár verður gjørd, uppgeva rgktar- og ellis- heimini landsstýrismannin- um í almenna- og heilsu- málum, hvussu stórur tørv- urin er á plássum. Hesi tøl- ini skulu verða inni nú seinni í hesum mánaðinum. Marjun sigur, at tey øll árini hava víst á, at tørvur er á fleiri plássum, men í fleiri ár hevur einki hent. Nú tørv- urin er vorðin so stórur, vónar hon, at okkurt fer at henda í málinum frá politik- arans síðu. 500 á bidilista til ellis- og røktarheim Tað er sera trupult hjá ellis- og róktarsjúklingum at sleppa inn á ellis- og røkt- arheim. Øll tey størru heimini í Føroyum hava langar bíðilistar. Umleið 500 persónar tilsamans bara á fimm av teimum størstu heimunum. Hóast tørvurin ikki er eins stórur hjá øllum følkunum, so mugu sjålvt tey, ið standa á akuttum bíðilista, rokna við at bíða millum eitt og tvey ár, áðrenn tey sleppa inn FRANTS JENSEN Bíðilistarnar hjá ellis- og rgktarheimum eru ógvuliga langir. Ofta fleiri ferðir tað, sum pláss er fyri á hvørjum einstakum staði. Sosialurin hevur tosað við fleiri av teimum størstu ellis- og røktarheimunum í land- inum, og vísir tað seg, at bara á teimum fimm heim- unum, har vit hava fingið upplýst bíðilistan, standa næstan 500 fólk og bíða fyri at sleppa inn. Hesi fimm heimini hava sjálvi bara pláss fyri 191 fólkum. Gjørt skal beinavegin verða vari við, at tørvurin hjá øllum hesum 500 fólk- unum ikki er eins stórur. Talan er heilt frá akuttum tørvi til tey, sum ynskja at koma uppá bíðilistan í góð- ari tíð. Í Suðurstreymoy er eisini tað galdandi, at nakrir av persónunum standa á listum til tvey ymisk heim Men sjálvt um ein hevur hetta í geymanum, so er tørvurin tó ómetaliga stórur á fleiri plássum Mest í Havn Á Ellisheiminum í Havn er longst bíðilisti. Pr. 1. juli stóðu heili 181 persónar á hesum bíðilistanum. Á heiminum sjálvum er pláss fyri 25 fólkum, umframt 8 pláss til umlætting Ójavnan er tó, hvussu tey 181 á listanum eru fyri. Á ellisheiminum hava tey ikki nakran akuttan bíðilista, og vita tí ikki, hvussu nógv tey eru, sum hava mest brúk fyri at koma inn. Tey flestu teirra hava tó brúk fyri ein- um plássi. A Røktar- á umlætting- arheiminum, Lágargarði eru pr. 16. juni 165 á bidilista at sleppa inn. Á sjálvum heiminum eru 48 pláss. Av teimum 165 standa 25 å akuttum bidilista. Og hesi skulu rokna at bíða millum eitt og tvey ár, áðrenn tey sleppa inn. At tað eru 25 sum hava akuttan tørv at koma inn merkir ikki, at hini 140 bara standa á listanum uttan at hava serligan tørv. Tey nógvu av teimum hava tørv at koma inn, upplysa tey å Lágargarði. Tervurin avgerð Eitt fyribrigdi tykist eisini vera galdandi í høvuds- staðnum, sum ikki er aðra- staðni. Tað er at nøkur, sum longu, tá ið tey eru vorðin 67, skriva seg á bíðilistan. Nøkur av teimum kunnu so- statt standa heilt leingi á bíðilista, uttan beinleiðis at hava nakran tørv á einum plássi á ellis- ella rgktar- heimi. Men sjálvt um fólk vilja verða á bíðilistanum í góð- ari tíð, so er tað tó ikki bíði- listin, sum avgerð, í hvgrjari raðfesting hvgr einstakur kemur inn. Tá ið eitt pláss stendur tómt, verður mett um tørvin hjá hvørjum ein- støkum, og tann, sum hevur størstan tørv, sleppir inn. Bíðilisti allastaðni um landið Á Eysturoyar Røktar- og Ellisheimi er bíðilistin eisini stórur. Millum 60 og 80 eru á listanum. 46 pláss eru á heiminum. Á Suðuroyar Ellis- á Røktarheimi eru 42 fólk á bíðilista umframt 10, har familjan hevur biðið um pláss, um tað gerst neyðugt. 30 búpláss eru á heiminum. 28 fastbúgvandi og 2 pláss til umlætting. Á Ellis & avlamisheim- inum í Vágum eru pr. |. august 31 fólk, sum standa á bidilista. Eisini her er tørv- urin ójavnur. Tað eru eini 20, sum kunnu bíða ella eru í sambýli í Vestmanna. 34 pláss eru á Ellis á avlamis- heiminum í Vestmanna. Helst nógv hægri enn 500 Tað eru onnur heim, stovnar og kommunur í landinum, sum eisini taka sær av ellis- og røktarsjåklingum enn tey, vit hava neynt omanfyri. Millum annað eldrasambýli, vistarheim og umlættingarheim. Um stødan við bíðilistum er nakað líknandi á hesum stóðum, sum hon er á teim- um størru ellis- og rgktar- heimunum, so er tað rætta talið á ellis og rgktarsjúkl- ingunum nógv hægri, enn tey 500, sum vit kunnu vísa á. Men á teimum fimm om- anfyrinevndu ellis á rgkt- arheiminum, sum Sosialur- in hevur tosað við, standa also umleið 500 fólk á bíði- lista fyri at fáa pláss. Og hesi fimm heimini rúma 191 fólkum - og hesi plássini eru altíð fullsett. araldsen Alvur Mync