leygardagur 8. august 1998síða 2

. tjóri: Blaðfólk: | Ljósmyndari: Útgevari, uppseting og prent: Telefon: 311820 Jan Miller | Dagny Joensen, Jens Kristian Vang Sosialurin Telefax. 314720 | Áki Bertholdsen, Bústaður: aað sk | Emil L. Jacobsen Hýsingar 29 sela: veg 26, Argjum e-mail: : ; irikur Lindenskov Sveinur Tréndarson ammer ostadr: Postsmoga 76, post sosialurin.fo Internet: www.sosialurin.fo Turið Kjølbro 110 Tørshavn Djupvatnstrolararnir mugu ikki sleppast upp á fjall Oddagrein FYRI fleiri árum síðani boðaði tásit- andi landsstyri frå, at allir studningur til fiskivinnuna skuldi falla burtur, og í ár fall so seinasti ílegustuðulin burt- ur. Við eðrum orðum er tað ikki komið óvart á nakran, at flotin skuldi klára seg uttan iløgustudul. Allir politisku flokkarnir eru helst eisini samdir um, at vinnan skal klára seg uttan bein- leiðis ella óbeinleiðis rakstrarstudn- ing. Ødrvisi er við stuðli at stovna vinnuvirki, viðvíkjandi stuðli til markn- aðarkanningar og onnur vinnulig framtøk. Kortini kom tað óvart á tey flestu, at landsstýrismaðurin í fiskivinnumálum heldur fast um ikki at lata djúpvatns- trolararnar fáa iløgustudul samhald- andi. Teir tólv djúpvatnstrolararnir hava ikki fingið lut í okta toskafiskiskapinum, sum hevur bjargað ødrum pørtum av flotanum. Harafturat hava teir ver- ið fyri skerjingum. Fyrst undir Íslandi, síðani eystanfyri og at enda undir Feroyum, har royndin er avmarka eft- ir blálongu, tí á hesum leiðum royna garnabátar. Tí eru djúpvatnstrolararnir í eini ser- stødu. Og teir eru eisini í tí serstoðu at teir so at siga bara eru knýttir at Vágum og Suðuroynni. Nú er ikki vist, at teir fara av knóran- um, um teir ikki fáa ílogustuðul aftur, men fara teir av knóranum, kann hetta fáa álvarsligar avleiðingar fyri hesi eki, sum frammanundan eru hart rakt av búskaparkreppuni. Í síni tíð vóru djúpvatnstrolararnir ein nýskapan og lætti um trýstið á aðrar fiskastovnar. Tí hava teir aðra lagnu uppiborna, og mælt verður tí til ann- aðhvert iløgustudul ella aðra komp- ensatión í eini skiftistíð í nøkur fá ár, tí hesir trolarar geva eitt lutfalsligt stórt íkast til bæði lokalsamfeløgini og føroyska samfelagið sum heild. Sostalurin Politiskt frælsi og síðani sjálvbjargni er skeiv raðfylgja Stutt eftir valið var greitt, at sitandi samgonga var veruleiki. Hóast hesir triggir flokkarnir: fólkaflokkurin, tjóðveldið og sjálvstýris- flokkurin høvdu boðað frá undan valinum, at tað var fult sjálvstýri teir miðaðu ímót, so var tað paradoksalt nokk Edmund Joensen, ið legði stødi undir hesa sam- gonguna við at skjóta Ann- finn Kallsberg upp sum løg- mansevni og samrådingar- leidara. Hvussu Edmund Joensen sjálvur hevur tað við hesum er ógreitt, men hetta var so ein herskin biti fyri teir veljarar, ið sóu sam- bandsflokkin sum ein gar- ant fyri rikisfelagsskapin. Fyri mær sæt út sum eitt ógvuliga greitt trýbýti er gjørt samgonguflokkana millum: Sjålvstyrisflokkur- in fekk eina yvirumboðan í landsstýrinum, ið als ikki stendur mát við nakrar pro- portiónir. Tjóðveldisflokkurin fekk sjálvstýrismál, meðan fólk- aflokkurin eigur tann dagl- iga politikkin. So í fólkaflokkinum sita taktikarar. Medan sjålvstyrisflokk- urin gledist yvir ein eyka landsstýrismann og tjóð- veldisflokkurin putlast við loysingina, førir fólkaflokk- urin hvønn dag praktiskan borgarligan politikk. Men taktisk evnir eru ikki nakar ringur eginleiki í politikki. Sum søgan sigur frå, so hava vit verið i rikisfelags- skapi við onnur lond óslitið í 1000 ár. Frá umleið ár 1000 til 1380 í felagsskapi við Noreg. Eftir hetta og fram til 1814 í ríkisfelags- skapi við Noreg - Danmark. Eftir Kielerfriðin 1814 hava vit verið í ríkisfelagsskapi við Danmark. Men tað verður valla bara søgan sum kemur veljaran- um í hug, tá ið atkvødast skal um loysingina. Hvussu sær gerandisdag- urin út eftir loysingina? Hvussu trygg er framtíðin hjá okkara børnum eftir loysingina? Hetta eru relev- antir spurningar, ið veljarnir hevur krav uppá at fáa svar- aðar. Onkur signal eru longu komin. T.d. segði Oli Breckmann undir viðgerð- ini, at hvørki danska ella føroyska samfelagið hevur ráð til verandi vælferðar- skipan. Hetta er erlig tala frá einum borgarligum pol- itikara, í hvørs hendur fólk- ið skal leggja sína framtíð. Eitt annað signal um okk- ara framtíð er tann fráboð- aða fólkatryggingin, sum mótsatt samhaldsfasta skal tryggja stættarmunin heilt upp í ellisår. Javnaðarflokkurin hevur seinstu mongu árini havt sum stevnumið at seta í gildi eina sjálvstýrislóg, so- leiðis at vit so hvgrt vit vera sjálvbjargin taka ræði á gll- um málsgkjum. Eftir okkara tykki má og skal politisk frælsi og búskaparligt frælsi fylgjast. Hetta er eisini ein spurningur um moral. Tá ið vit spyrja, hvussu ein fíggjarlóg sær út uttan blokkin og tá ið vit spyrja um, hvussu vit skulu fíggja almannamál, heilsumál og skúlamál, fáa vit at vita, at hetta eru ræðumyndir, ið ikki krevja svar. Og í løg- mansrøduni síggja vit, hvussu samgongan priorit- erar. Fyrireikingarnar til loysing eru feldar í fimm punktir: Tær fíggjarligu og bú- skaparligu framrokningar- nar eru nevndar síðst í rað- festingini. Hesar áttu eftir javnaðarmetum at staðið fremst. Fyri líkasum at kyrra andstøðu og veljaran verður fullveldisætlanin samanbor- in við íslendsku loysingina. Men Ísland 1918 og Føroy- ar 1998 kunnu als ikki sam- anberast. Fyri tað fyrsta var Ísland ikki umfatað av ti donsku grundlógini fyri tað næsta hevði Ísland onga utt- anlandaskuld og fyri tað triðja fekk - eftir hvat eg havi fingið upplýst - Ísland 60.000 kr. árliga í rikisstudli móti okkara milliard. Út ímóti 80% av Føroya fólki vilja broytingar í ta ríkisrættarligu støðuna. Ti er sjálvstýrislógin hjá javn- aðarflokkinum ongantíð meira aktuelt enn júst nú. Hinvegin eru einans nøkur og 20% ið ynskja loysing- ina. Tí eru tað sterkar kreftir ið samgongan stendur upp ímóti. Hetta veit samgong- an og tí skulu pengar setast av til politiska upplýsing. Tey isavomu skulu yvirtal- ast. Her fari eg at spyrja um andstødan fær sín lut av hesum pengum. Annars er talan um polit- iska indoktrinering, og tað kunnu vit ikki liva við. Sambært løgmansrøduna so skulu fullveldisætlanirn- ar til aðalorðaskifu í ting- inum í nærmastu framtíð Fólkið vil broytingar og Javnaðarflokkurin vil broyt- ingar. Samgongan má gera sær greitt, at skal verunligt orða- skifti spyrjast burturúr, so megu tøl og fakta á borðið Javnaðarflokkurin vil í fullum álvara viðgera hesar spurningar, men vit hava boðað frá at sjålvstyrisætl- anin undir ongum umstød- um skal kosta fólksins væl- ferð. Og broytingar í ríkis- rættarligu støduna, sum javnadarflokkurin ikki fær sjónliga åvirkan á, fara vit als ikki at taka undir við. Viðgerðin higartil hevur ikki verið tekin um semju í loysingarspurningum. T.d. hava verið langt mill- um sjónarmiðini hjá Bjarna Djurholm og Høgna Hoydal og ímillum sjónarmiðini hjá Helenu á Neystabø og Heina O. Heinesen. Hóast løgmansrødan var hólig og hóast bara 4 mál higartil eru løgd fyri tingið í tí nýggju setuni, so eru longu tekin um, at vit fáa eitt baldrugt samgongu- skeið, tí tað tykist hvørki at vera semja um fullveldis- tankan ella fiskivinnupolit- ikkin. Harra formaður! Eitt tað fyrsta, henda sjálvstýrissamgonga tryggj- aði sær frá dønum, var, at blokkstuðulin skuidi halda óbroyttur fram valskeiðið út, og hetta er jú ikki tekin um, at teir fyribils ætla at skapa eitt sjálvberandi sam- felag. Men livst so spyrst. Dan R. Petersen