týsdagur 11. august 1998síða 7

Nr. 148 — 11. AUGUST 1998 tidindabladid AKFJU AF UL Petur Mohr Dam, lógmaður til arbeiðis í Tinganesi stutt áðrenn hann doyði 8. november í 1968. Myndina tók Dorit Kjærbeck, sum tá starvaðist í Tinganesi. Myndin lå í Sosialinum eftir deyða P. M. Dams og hevur verið at sæð í nógvum heimum Petur Mohr Dam 100 ár EIRIKUR LINDENSKOV Í dag eru liðin 100 ár síðani, at Petur Mohr Dam, stovn- ari og formaður Javnaðar- floksins varð føddur. Í hes- um sambandi skipar Javn- aðarflokkurin fyri hátíðar- haldi í Trongisvági fríggja- dagin og leygardagin. Tann 23. januar í ár vóru eisini liðin 70 ár síðani, at Javn- aðarflokkurin fyrstu ferð fekk umboðar á tingi, tå Petur Mohr Dam og Mour- entius Viðstein vóru valdir. Friggjakvøldid klokkan 20:00 byrjar mentaløtan í Trongisvágs skúla, tá Jó- annes Eidesgaard, floksfor- maður setur steynuna. Summarkórið fer at syngja kórsang, og Kanny Samb- leben og Árni Hansen fara at spæla lættan klassiskan tónleik fyri violin og klaver. Thomas Michael Smith fer at lesa tilfar eftir P. M. Dam, Katrin Jørgensen og Tróndur Enni fara at spæla ávikavist trompet og cornet og solostykki við klaver- fylgispæli. Finn Juel Thomsen fer at lesa upp yrkingar eftir M. S. Viðstein og Ad Libitum fer at spæla undirhaldstón- leik. Eisini verður ein aft- urlítandi = fotoframsýning um arbeiðarargrsluna ser- stakliga á Tvøroyri, og verður hon opin báðar dag- arnar. Leygarmorgunin klokkan 9:30 fer Jóannes Dalsgaard, mentamálastóri at tosa um >Arbeiðarargrsluna serstak- liga á Tvgroyri<. Karl Jesp- ersen, fyrr. fakfelagsfor- maður fer at hugaleiða um P. M. Dam og Atli P. Dam fer at siga frá pápa sínum. Jákup Lindenskov, fyrrv. landsstýrismaður fer at hug- leiða um M. S. Viðstein. Klokkan 13:00 fer Jóann- ” es Eidesgaard, floksformað- ur at tosa um Javnaðarrgrsl- una politiskt og fakliga. Danski umhvørvismåla- ráðharrin, Svend Auken fer at tosa um >Týdningin av javnaðarhugsjónini í kom- andi øldini«, og Leif Hág, umboð fyri LO í Svøriki fer at tosa um evnið: >Globalisering - ein hóttan ella ein møguleiki«. Undir evninum >Javnað- arflokkurin fakrørslan frameftir« fara Jákup Dani- elsen, fyrrv. formadur i Starvsmannafelagnum, Jo- an Ziskason, formadur i Sjúkrasystrafelagnum, Sim- un Abrahamsen, stjórnar- limur f FA, Hans Hammer, formadur f Fylking at hug- leida. Eisini fer Maria Petersen, formaður í Sosialistiskum Ungmannafelag at tosa um >Javnaðarflokkin og fram- tíðina<. Tiltakið er alment og end- ar við eini jubileumsveitslu um kveldið. P. M. Dam og M. S. Viðstein valdir á ting í 1928 EIRIKUR LINDENSKOV Fyrstu umboð Javnaðar- floksins á Løgtingi vóru Petur Mohr Dam og Mour- entius Viðstein, sum vórðu valdir á valinum 23. januar 1928. Av teimum 6.332 fólku- num sum vóru á vali, valdu 671 Javnaðarflokkin, ella 10,6%. Síðani 1906, tá vit fingu floksbýti á tingi, høvdu bara Sambandsflokkurin og Sjálvstýrisflokkurin stillað upp. Við valið í 1928 fingu Sjálvstýrisflokkin og Sam- bandsflokkin åvikavist 2.680 og 2.9:7 atkvødur. Sjålvstyrisflokkurin fekk 11 mans, Sambandsflokkurin fekk 10 mans, medan Javn- aðarflokkurin fekk tveir mans valdar. Við valið í 1932 vóru báðir javnaðarmenninir aft- urvaldir. Sjálvstýrisflokkur- in fekk nú 8 mans og Sam- bandsflokkurin 11. Í 1936 vaks Javnaðar- okkur rættuliga fitt, og fekk nú valdar seks mans. Teir vóru Hans Jacob Poul- sen á Eiði, sum kortini doyði árið eftir. Fyri hann á ting kom J. S. Heinesen í Leirvík. Trónd Hansen, urtagarðsmaður í Havn varð valdur fyri Suðurstreym. Men tá eisini hann doyði í 1939 kom J. P. Henriksen á ting fyri hann. Á Sandi varð Jóan Petur Davidsen valdur, P. M. Dam var afturvaldur í Suðuroy saman við J. H. Danbjørg, lærara og Jacob Nielsen, vitapassara. Vid valid i 1936 stilladi eisini Vinnuflokkurin (seinni Fólkaflokkurin) upp á fyrsta sinni, og fekk hann tá tveir mans valdar, S. Ell- efsen í Miðvági og C. H Jacobsen í Havn. Sjálvstýrisflokkurin og Sambandsflokkurin fingu við hetta valið hver sínar átta mans valdar. Javnaðarflokkurin stillaði fyrstu ferð upp til Fólkatingsvalið 1926 EIRIKUR LINDENSKOV Fyrstu ferð at Javnaðar- flokkurin stillaði upp til val í Føroyum, var til fólka- tingsvalið í 1926. Hetta árið vóru 3.998 fólk á vali, 2.462 valdu Sambandsflokkin, 1.046 valdu Javnaðarflokk- in, meðan 490 valdu Sjálv- stýrisflokkin. Umboðan Føroya á dan- atingi var tá á døgum ødr- visi, enn hon er i dag. Tå var rikisdagurin byttur i tvinni kømur, Fólkatingið og Landstingið, og høvdu Føroyar ein lim í hvørjum tingi. Við lóg frå desember 1947 fáa Føroyar rætt til at velja tveir fólkatingsmenn, og varð fyrsta val eftir hesi skipan 18. februar 1948. Við nýggju grundlógini frá 5. juni 1953 verður tann broyting gjørd, at ríkisdag- urin bara skal hava eitt ting, fólkatingið. Fólkatingsmaðurin var valdur á sama hátt, sum báðir fólkatingmenninir verða valdir í dag, meðan løgtingid valdi landstings- mannin. Seinasti landstingsmaður Føroya var Hans Iversen í Kvivik, sum tó bert sat frå 4. august til 21. september 1953. Poul Niclasen, sum hevði umboðað løgtingid á Landstingið doyði 3. august 1953. Javnaðarflokkurin hevur ongantíð havt umboð í Landstinginum. Petur Mohr Dam - virkin i felagslivi Umframt at vera politikari og lærari var Petur Mchr Dam tann ídni stig- takarin Petur Mohr Dam er føddur í Skopun 11. august í 1898 og doyði 8. november 1968. P. M. Dam var sonur Ole Christian Dam, handilsmann úr Kollafirði og Sáru Mariu Dam, f. Olsen úr Vestmanna. Petur Mohr Dam var sjúkligur í upp- vøkstrinum, men fór til Havnar á Lærara- skúlan i 1917 og tók læraraprógv í 1920 Árið eftir var hann sjúkur, men tók seinni við lærarastarvi í Sumba, síðani í Trongis- vági og so á Tvøroyri. Eitt skifti var P. M. Dar eisini formaður í Føroya Lærarafelag. Petur Mohr Dam var ein av stigtakaru- num til stovnina av Javnaðarflokkinum, og var hann formaður floksins næstan alla tíðina til deyðadags í 1968. Petur Mohr Dam baksaðist nógv við at savna arbeiðs- og fiskimannafólkið til an- deilsvirkir, m. a. Ísvirkið, Arbeiðaranna Trolaradrift (AT) og fyrsta flakavirkið á Tvøroyri. Hann var løgtingsmadur frá 1928 til 1968, undantikið nøkur ár av teim- um, hann var løgmaður, tå hann hevdi var- amann fyri seg. Hann var fyrstu ferð valdur til løgmann i 1959, tá Javnaðarflokkurin vann stórsigur og fyri fyrstu ferð gjørdist størsti flokkur í Føroyum. Hann sat sum løgmadur hetta skeiðið út, til Håkun Djurhuus tók við í 1963. Petur Mohr Dam var fólkatingsmaður frá 1948-57 og frá 1964-67. Í sóknarstýrinum í Froðbiar sókn síðan 1925 og formaður 1934-57, 1959-63 og 1967. Í mong ár var hann eisini blaðstjóri á Sosialinum. Eftir Petur Mohr Dam liggja nógvar yrk- ingar, og nakrir sálmar og einstakar sýgur. Hann var limur av mongum nevndum m. a. í Skipafelagnum Føroya til 1955, i Trygg- ingarsambandinum og Føroya Skúlastjórn. Stjórnarformaður í AT, Tvgroyrar Skipa- felag og ødrum feløgum á Tvøroyri um- framt í Vinnulánsgrunninum. Petur Mohr Dam var giftur við Raghild, f. Strøm. Hon var fødd í Trongisvågi 12. januar 1909 og doyði 11. august 1976. Multime iatelda Aptiva 2137-E53 AMD K6 233 MHz - 48 MB SDRAM - 2,1 GB hd IS“ skerm - 24 x CD ROM - 3D grafikkort við I MB VRAM Lotus SmartSuite 97 - Mús og tastatur Avmarkad nøgd 11! Figging: útgjald kr. 3.400,- Rest yvir 12 mår.: kr. 600,- um mån FARODANEKO Tif. 311414 - Fax 317534