mikudagur 12. august 1998síða 8

tíðindablaðið Róðan. sum Thomas Arabo helt á tingi, tå løgmansrødan var til viðgerðar í tinginum í síðstu viku Stórur partur av ti politiska kjakinum í Føroyum snýr seg um okkara førleika og møguleikar at lívbjarga okkum á ein sømuligan hátt. Snøgt sagt: >Er tað lívs- grundarlag her fyri tað fólk- atal, ið er her og ikki minst tann livistandardin, ið vit hava<? Fiskivinnan og aling er í dag tað stóra grundarlagið Hettar er einsamalt tó ov lítið - øll vita tað innast inni. Nú er grundin at vóna at ein nýggja vinna kann taka seg upp, sum kann gerast stór - kanska ógvuslig - vil onkur siga. Tað er oljuvinn- an Um rætt verður atborið so kann hettar bliva ein vinnu- liga týðandi vinna uttan mun til um olja finst á før- oyskum øki ella ikki Afturlitandi Tað er nógv ið týðir uppá at vit í okkara oljupolitikki kunnu nýta royndirnar, ið eru gjørdar á umsitingarliga partinum á fiskivinnugkin- um Føroyskur fiskivinnupol- itikkur hevur síðan i 70'un- um haft tvær síður, eina inn- anríkispolitiska og eina utt- anrikispolitiska. I 1985 bleiv stovnsett ein umsitingardeild til hesa vinnugrein, og vit hava i dag eina deild ella styri sum uttanlanda er fakliga høgt i metum, og sum klårar seg væl úteftir og hevur stórt sæð eitt samt ting aftanfyri seg í teimum loysnum teir koma fram til. At bylgjurnar ganga høgt innanlanda um fiskivinnu- politikk og umsiting, tað er í lagi og tað er treytin fyri demokratiinum Við oljuni verður tað tað sama. Har verður ein uttanríkis- síða og ein innanríkissíða. Tað sum fyrst og fremst ræður um at vit hava eina professionella uttanríkis- síðu, sum alt tingið bakkar upp og sum útheimurin re- spekterar. Landsstýrið, ið sat frá 91 til 94 gjørdi eitt gott og grundleggjandi arbeiði í oljuspurninginum. = Tað bleiv stovnsett ein sjálv- støðug umsiting, har bleiv sett ein oljuráðleggingar- nevnd við einum formanni, ið hevði altjóða royndir og altjóða virðing. Hettar virkaði væl og tey úrslit, sum eru rokkin eru takka verið hesari tilrættis- legging Síðsta landsstýri gjørdi nakrar óhepnar broytingar i hesum við at skifta for- mannin í ráðleggingar- nevndini út - eitt keðiligt signal úteftir - og at gera oljuumsitingina til part av aðrari umsiting. Nú hava vit so fingið ein oljuministara burturav. Hettar er positivt. Fyri at geva okkara olju- målarådharra møguleikar at gera eitt gott arbeiði og út- eftir at vísa at vit leggja vekt á hettar målsøki eiga vit at venda aftur til gamla mynstrið, ein sjålvstøduga, væl kvalificeraða oljuumsit- ing og eina virkna oljuráð- leggingarnevnd. So hava vit møguleikan at fáa ein dyn- amiskan oljupolitikk við semju og respekt úteftir og eina vanliga demokratiska process og keg] innanlanda. Soleiðis hevur tað verið í núverandi høvudsvinnu okkara >fiskivinnuni< Hvat kunnu vit vænta? Einasta vit vita um olju við Føroyar er at tað er ein ávís- ur áhugi at fara undir leiting á økinum ímillum Føroyar og Bretland. Er ein heppin so finst olja á okkara gki, men føroysk olja kemur ikki í >sglubúð- irnar< tey fyrstu 10 árini. Tað merkir at føroyskur oljupolitikkur fyrst og fremst má sikta eftir at fáa eina leiting at byrja og fáa sum mest burturúr á hesum øki. At fåa sum mest burtur år merkir ikki at vit skulu kráma so nógv til okkum gjøgnum protektionistiskar skipanir. Nei, tað merkir at vit aktivt fara inn í vinnuna og klár aokkum so væl at vit kunnu fylgja við feløgunum út í heim í vetrarhálvárin- um, tí virksemi við Føroyar verður | summarvirksemi nógv ár framm. Tað, sum nú ræður um, er at byrja leiting við Før- oyar. Tað er skeivt at bíða eftir marknaðarloysnini, tí tá í markið er avgreitt verð- ur eingin áhugi at leita í nánd av Føroyum. Tað eru annars nógv mál sum troðka á. T.d. skulu vit taka optión í loyvum ella part í loyvum? Skulu vit hava alment ella hálvalment oljufelag við serrættindum? Skattaskip- an, loyvistreytir o.s.fr. Landsstýrið hevur sent eina ávegis tíðarætlan út. Er hon framhaldandi galdandi? Hettar eru ting sum eiga at avklárast sum skjótast, so vit vísa eina framdrift í okk- ara oljupolitikki. E.U. spurni n Sum nevnt er i løgmansrød- uni so hava vit tveir sátt- mála við EU. Fiskivinnu- sáttmála og handilssáttm- ála. Handilssáttmálin hevur ongantíð virka nóg væl. EU hevur ongantíð víst ein vilja at fáa hann at virka. Teir hava í tíð og úrtíð sett so- kallaðar tekniskar forðingar í vegin. Nú er EBS skipanin aftur á bana. Hon bleiv umhugs- að fyri fleiri árum síðan. Tá Nr. 149 — 12. AUGUST 1998 Thomas Arabo setti spurnartekin vid um fiskivinnan er nóg gott grundarlag undir hendi einki. EBS avtala gevur ávísar fyrimunir fyri báðar partar. Sum stødan er í løtuni so verða fyrimunirnri fri hin partin nógv, nógv størri enn móttsatt. Her verður fyrst og fremst hugsað um olju- vinnuna. Við einari EBS avtalu so avskera vit okkum frá øllum møguleikum at byggja nak- að vinnulív grundað á olju- virksemi. Í dag hava oljufeløgini, ið skulu virka í Føroyum skyldu til at virka undir nøkrum treytum, sum før- oyingar seta. Vit kunnu vid ødrum orð- um skaffa okkum kapping- arfyrimunir fyri okkara vinnu á sama hátt, sum EU, við tekniskum hindringum, skaffar sær fyrimunir fyri sítt vinnulív. ES Fullveldi er ein spurningur um fult rædi og fulla åbyrgd! Tidin er komin til fullveldi, og samgongan er av ålvara farin undir hesa ætlan. Sum verða man var stóri partur av viðgerðini av Løgmans- røduni um henda høvuds- setning landsstýrisins. Tá hetta er nakað nýtt, at ein meiriluti av teimum fólka- valdu vilja ganga hesa leið, er ikki so undarligt, at ein åvis mótsteða er; tað vilja altíð verða fólk, sum ikki vilja broyungar, sum leggja nógva orku í at mótarbeiða, sum spåa um hóttafall og armóð, um broytingin vinn- ur frama. Henda måtstøda er ikki bara av tí ónda, hon gevur eisini teimum Íram- burðssinnaðu nýggjar kreft- ir at fyrireika sína ætlan enn betur Tunnar grundgevingar frá andsteðuni Men eg kann ikki lata verða við at halda, at måtstødan hjá Javnaðar- og Sambands- flokkinum var rættiliga tunn. Teir koma ikki longur enn at siga, at um vit kvetta í dag, so... um blokkurin verður tíkin burtur í morgin, so... Men tað er jú ikki tað, ... e * á sum vit ætla - æraðu ting- menn, vit ætla nemliga at arbeiða undir skipaðum við- urskiftum. Stig fyri stig um tå vilt! Men nu ganga stigini ikki bara runt í eini karosell, tey ganga málrættað fram ímóti fullveldi. Fólkið víst viljan á valinum og heitt soleiðis á politisku myndu- leikarnar um at fyrireika sjálvstýri Føroya. Miðvísa fyrireikingin er farin til verka Enn er ikki klárt at siga hvussu skjótt ætlaða full- veldisgongdin kemur at ganga hvussu nógv ár blokkurin verður partur av landskassans inntøku, hvussu innihaldið í sátt- málanum kemur at síggja út, ella nær folkaatkvødur- nar báðar verða. Men hesar spurningarnar vil fólkið fáa svar uppá, áðr- enn tey skulu seta sín kross við fólkaatkveðurnar báðar. Vegleiðandi fólkaatkveða Onkur framstandandi polit- ikkari eftirlýsir eini veg- leiðandi fólkaatkvgðu, sum kann spyrja fólkið, um tey vilja hava: - loysing - økt sjálvstýri ella - onga broyting Men fortreytin fyri, at fólkið kann kunna svara nøktandi uppá eini líknandi vegleið- andi forkaatkvødu er, at fólkið nøkulunda kennir innihaldið. Annars svara tey bara uppá tað mittasta, um tey ikki frammanundan hava sína politisku sannfør- ing. Men økt sjálvstýri er eitt so vítt hugtak: tú kanst siga, at tjóðveldi er økt sjálvstýri, at tað, sum nú verður fyri- reika - fullveldi - er økt sjálvstýri, at yvirtøka av realinum er gkt sjálvstýri. Hvussu fáa vit fult ræði og fulla ábyrgd? Men tað sum hendan sam- gongan hevur sett sær fyri, er ikki bara at kunna yvir- taka øll målsøki og so fram- vegis lata yvirvaldsrættin liggja á Christiansborg, nei, málið er at vit føroyingar fáa fult ræði og fulla ábyrgd av hesum samfelag. Tí var fyrsti spurningur, sum henda samgonga setti sær: Hvussu fáa vit fult ræði og fulla ábyrgd av samfel- agnum? Og ul tað vóru vit samd um, at fullveldi var gongda leið. Tí hevur ver- andi samgonga sett sær fyri at fyrireika fullveldi, kanna hetta og kunna fólkið um ætlaðu gongdina. Og tað er neyvan nakar, sum ivast í, at rætti maður er settur til starvið! Annita á Fridriksmørk tingkvinna Tjóðveldis- floksins PS: Tað var onkur, sum undir ordaskiftinum um løgmans- røduna ivadist í, hvør mun- ur var á orðunum fullveldi, tjóðveldi og lýðveldi, tí hes- ar allýsingar: Fullveldi: tað at hava fult ræði á viðurskiftum sínum, fullræði, sjálvræði, politiskt fullveldi, Ísland fekk full- veldi í 1918 (á donskum: suverænitet) Tjóðveldi: lýðveldi Lýðveldi: ríki við beinleiðis ella óbeinleiðis valdum for- seta at stjórna avmarkað tíð- Annita á Fridriksmørk arskeið, tjóðveldi. Mótsatt kongsveldi, Ísland er lýð- veldi (frá 1944) (á donsk- um: republik) Kelda: Føroysk Orðabók, 1998