týsdagur 18. august 1998síða 8

tíðindablaðið S082V Nr. 153 — 18. AUGUST 1998 Oljuvinnan skal ikki oyði- leggja ella dålka umhvørvid Rødan, sum Eyðun Elttør, oljumálaráðharri helt undir viðgerðini av lógmansróðuni Røda løgmans er til vid- gerðar, og fari eg at triva eitt sindur i olju- og um- hvørvismål, id eru tey måls- øki, sum mær eru litin upp i hendi at umsita. or" málsekið »råevni í undirgrundini< varð tikið yvir á heysti 1992, hevur miðvíst verið arbeitt við at evna til grundarlagið fyri eini komandi oljuvinnu á føroyskum øki. Talan hevur lutvíst verið um at fáa til vegar neyðuga lógargrund- arlagið, men eisini hevur verið neyðugt at økja vit- anina um jardfrødina, ser- liga å landgrunninum. Lógargrundarlagið kom uppá pláss við lógini um kolvetnisvirksemi, sum løg- tingið samtykti í vár. Talan er um væl avrikað lógar- verk, ið hevur givið okkum somu møguleikar at stýra eini komandi oljuvinnu, sum myndugleikarnir í okk- ara grannalondum hava. Í kolvetnislógini eru regl- ur um forkanningar, leiting og framleiðslu umframt flutning av kolvetni á for- oyskum gki. Nógvar åset- ingar hava sum endamál at tryggja myndugleikunum í og harvið føroyska samfel- agnum í innlit í virksemið hjá teimum, sum fáa loyvi at fara undir kolvetnisvinnu. Dentur verður lagdur á, at kolvetnisvinna á føroyskum øki gerst so trygg sum tilber. Náttúruviðurskiftini á okk- ara leiðum seta stór krøv til allar partarnar í eini olju- vinnu, tí talan er um leiðir, har dýpið er stórt, streym- urin harður og bylgjurnar til tíðir høgar. Oljuvinna undir slíkum umstødum er ikki vanda- leys, og neyðugt er tí, at myndugleikarnir seta feløg- unum krøv, soleiðis at tryggleikin og arbeiðsum- hvervið er á høgum stigi. Somuleiðis at neyðugt, at verkafólkið er væl útbúgv- ið, bæði tá ræður um teirra starv, men sanniliga eisini tá talan er um trygd og til- búgving. Tíðindi bórust í útvarpinum um dagarnar, at nøkur av okkara verkafel- øgum eru so smátt farin at kunna seg við arbeiðsum- støðurnar í norsku oljuvinn- uni. Hetta er at gleðast um og eg vóni, at fáast kann í lag gott samstarv millum myndugleikar, oljufeløg og verkafeløg, soleiðis at vit í felag kunnu virka fyri, at arbeidsumstødurnar = hjá teimum, sum í framtíðini koma at hava sítt dagliga virki í frálandsvinnu, verða bæði góðar og tryggar Eg kann í hesum sam- bandi nevna, at oljumåla- deildin i løtuni arbeidir vid kunngerðum, ið hava til endamåls meira neyvt at á- seta krøvini um arbeidsum- hvørvi, trygd og tilbúgving sum kolvetnislógin nevnir. Kolvetnislógin hevur eis- ini ásetingar, ið hava til end- amáls at verja umhvørvid, men hesar kann eg venda aftur til, tá eg seinni fari undir at viðgera umhvørvi sum heild. Tó skal eg nevna, at end- amálsorðingin í kolvetnis- lógini leggur dent á, at virk- semið verður soleiðis skip- að, at neyðug fyrivarni eru tikin fyri fiskiskapi. Henda ásetingin verður tikin í álv- ara. Í vetur hava oljumála- deildin og Vaktar- og bjarg- ingartænastan í felag bøtt um treytirnar fyri at gera seismiskar kanningar á før- oyskum øki, m.a. soleiðis at væl verður boðað frá, hvar seismikkskipini til eina og hverja tíð gera kanningar. Atlanin er seinni at stovna eitt samstarvsforum fyri fiski- og oljuvinnu, og eisini skal skaðabótanevndin mannast, tá tíðin er búgvin. Vitanargrundarlagið er somuleiðis fingið til vegar. Tulkingar av innkomnum seismiskum data benda á, at tað eru strukturir í undir- grundini, sum áhugavert kann verða at seta borin í. Nógvar ymiskar forkann- ingar eru gjørdar, og nú verður hildið, at vitanin er um at vera nóg holl til at øki ella teigar kunnu bjóðast út. Samstundis er einki dulsmál, at nógvu oljufel- øgini ella samtøkini av fel- øgum, ið hava brúkt stórar upphæddir at kanna før- oysku undirgrundina, nú 6- tolnast eftir at fara undir veruliga oljuleiting á før- oyskum gki, herundir leiti- boringar. Hetta førir okkum til tær kanska týdningarmestu reglurnar í kolvetnislógini, t. e. reglurnar um sjálva loyvisveitingina. Landsstýrið hevur heim- ild at veita loyvi at leita eftir olju og jarðgassi á ávísum økjum og sambært nærri á- settum treytum, tó soleiðis at teigarnir og almennu loyvistreytirnar skulu áset- ast við løgtingslog, áðrenn boðið verður út. Sum nevnt í løgmansrød- uni og løglistanum er tad min von at kunna leggja uppskot til løgtingslog um øki og treytir fyri 1. útbjóð- ingarumfar fyri løgtingid einaferð eftir nýggjár. Av- gerðin um hetta verður tíkin í samráð við løgmann, ið varðar av samráðingunum við bretar um landgruns- markið. Vónandi verður um ikki langa tíð funnin ein samráðingarloysn á markn- atrætuni, soleiðis at sleppast kann undan at leggja málið fyri altjóða dómstólin í Haag. Endar málið í Haag, verða vit noyddir at kanna møguleikarnar fyri kortini at hava eitt útbjóðingarum- far. Undir øllum umstødum er tad min ætlan at bera so i bandi, at fyrireikingarnar i sambandi við 1. útbjóðing- arumfar verða komnar so- mikið áleiðis, at lógarupp- skotið um øki og treytir kann verða lagt fyri løgting- ið beinanvegin marknamál- ið liggur greiðari fyri. Almennu loyvistreytirnar, sum løgtingid skal taka stóðu til, eru m.a. loyvistíð- in; loyvisgjøldini; arbeiðs- skyldur tvs. leitiskråin hjå loyvishavaranum, t.d. talid av boringum. Loyvini skulu hava åsetingar um brik av fóroyskari = arbeiðsmegi, veitingar og tænastur frá føroyskum fyritøkum v.m., umframt at åsetast skal, hvadani loyvishavararnir skulu reka sitt virksemi, m.a. vid åtgerdarstødum. Løgtingid gjørdi i vår ta broyting i uppskoti lands- stýrisins til kolvetnislóg, at loyvini eisini eiga at krevja, at allur flutningur av vørum og fólki skal yvir føroyska bryggju ella floghavn. Sam- anumtikið kann tí verða sagt, at løgtingsvidgeråin av treytunum í sambandi við 1. útbjóðingarumfar verður rætta høvid at taka upp spurningar um vinnutreytir í sambandi við eina kom- andi oljuvinnu. Landsstýrið vil royna at bera so í bandi, at føroyskar fyritøkur kunnu nyta eitt byrjanar- skeid i oljuvinnu vid Før- oyar sum lopfjøl til at menna yrkisførleikan, so- leidis at vinnan sum frålidur hevur lættari vid at tillaga seg broytingar og gerst kappingarfør í altjóða høpi. Løgmadur hevur longu svarað Jóannesi Eidesgaard, ið vildi vita nærri um av- leiðingarnar, sum ein EBS- avtala kann fáa fyri oljupol- itikkin, umframt hverja stóðu landsstýrið hevur til útgerðarstgðir. Spurningin um EBS-avtalu skal eg ikki gera nógv burturúr, men bara nevna, at sjálvandi mugu okkara møguleikar fyri at skipa ein oljupolitikk, sum er Føroyum og før- oyskum fyritøkum at gagni, verða tikin við i myndimá, tá okkara framtíðar vViður- skifti við ES verða tikin til viðgerðar. Um útgerðar- stødir kann eg endurtaka, at lógaruppskotið í sambandi vid 1. útbjóðingar-umfar eigur at åseta eitthvørt hes- um viðvíkjandi. Eg eri samdur við løgmanni í, at tað er ógvuliga ivasamt, um tað er skilagott at áseta við lóg, hvar í landinum ein út- gerdarstød skal liggja í ein- um leitiskeiði, sum bert før- ir til avmarkað virksemi, tá leitiboringar fara fram. Eg eri ikki samdur við teimum sum halda, at um politisk støda ikki verður tíkin til åtgerdarstødir beinanvegin, so hava politikkarar frá- skrivað sær møguleikan at stýra avgerandi pørtum av eini oljuvinnu. Kolvetnis- lógin ásetir beinleiðis, at loyvishavararnir bert kunnu stovna havstød ella virki og útbúnað á landi at brúka til kolvetnisframleiðslu, um landsstýrið frammanundan hevur góðkent eina leið- byggiætlan. Helst er tað rætta løtan til at taka spurn- ingin um Utgerdarstød upp, ti tå verdur talan um reglu- ligt virksemi, vónandi í ára- tíggju. Í bløðunum verður spurt, um landsstýrið ætlar at góð- taka sjónvarpsfráboðanina hjá onkrum oljusamtaki, ið er farið undir virksemi í Føroyum, um at tað ikki verður rúm fyri at skatta oljufeløgini. Til hetta er at siga, at tað ivaleyst verður landsstýrismaðurin í fíggj- armálum, sum fi helst seint í heyst fi fer at leggja fram uppskot til løgtingslég um kolvetnisskatt. Síðan er tað møguliga onkur misskilj- ing, tí á fundi við okkum legði umboðsmaðurin fyri oljusamtakið dent á sam- bandið millum oljuprísir og skattareglur. Tað var ikki soleiðis, at samtakið hevði hugsað sær at sleppa heilt undan at gjalda skatt, t.d. partafelagsskatt. Spurning- urin var heldur, um tað er ráðiligt at leggja serskatt á oljufeløg nú oljuprísirnir eru lágir. Lítil ivi man vera um, at okkara møguleikar fyri at skipa eina komandi olju- vinnu verða ávirkaðir av oljuprísum og oljupolitisku støduni í heiminum. Lågu oljuprísirnir, sum seinasta hálvárið hava verið á heims- marknaðinum, m.a. orsakað av kreppuni í Asia, minka um fløguhugin. Samstundis kappast nógv lond um olju- iløgurnar. Eru okkara treytir ikki kappingarførar við onnur lond, sammett við vánirnar fyri at finna olju, so er vandi fyri, at fløgurnar fara aðrar vegir. Tað kundi tí verið uppá pláss, at ávarað ímóti longu nú at fyrigyKla sær eina norská oljuvinnu, tí enn kenna vit lítið til ván- irnar fyri at finna olju og prísirnir eru sum nevnt lágir sammett við 70fini, tå Nor- eg bygdi upp sina olju- vinnu. Harafturat vóru stórir partar av heiminum ikki at- komuligir hjá oljufeløgum, t.d. Sovjet og Kina, partar av Afríka, Asia og Suður- amerika. Uppgávan hjá myndug- leikunum (landsstýri og løgtingi) verður, bæði tá tal- an er um kolvetnisskatt og uppskotið um 1. útbjóðing- arumfar, at bera so í bandi, at funnin verður ein javn- våg, sum tryggjar føroyska samfelagnum sin part av so- nevndu tilfeingisrentuni, men samstundis tryggjar oljufeløgunum somikið å- hugaverdar leititreytir, at tey vilja gera fløgur í Før- oyum. Mín vón er, at løgting og landsstýrið fáa gott sam- starv um hesi viðurskifti. Ég vil í hesum sambandi takka Thomasi Arabo fyri, at hann í réðu sínu skoraði undir hugsjónir mínar um olj- umál. Umhvervismál Eg skal ikki gera nógv burt- urår umhvørvismålum idag. Tey fylla heldur ikki stór- vegis í løgmansrøduni. Kortini verður í røduni nevnt, at møguleikarnir fyri at gera havumhvørviåd til føroyskt målsøkid burturav eiga at verda kannadir. Hetta kann taka nakad av tid, og verður ríkislógartil- mælið um nýggja lóg til verju av havumhvørvinum helst framlagt av nyggjum. Uppskotið varð lagt fram i vár, men fall burtur, tá val varð útskrivað. Nýggj hav- umhvørvislég er fortreyt fyri at seta OSPAR-såttmål- an um verju av havum- hvørvinum í landnyrðings- partinum av Atlantshavi- num í gildi. OSPAR-sátt- málin og nevndirnar, sum virka undir honum, hava týdning m.a. fyri eina kom- andi oljuvinnu, tí her verður ásett, hvørji evni, sum nýtt verða í sambandi við olju- leiting og framleiðslu, loyvt er at láta út á sjógv. Møguleikarnir fyri at gera eina føroyska umhvørvis- lóg, ið fevnir um land- og havumhvørvid, eiga eisini at verða kannaðir. Í samgonguskjalinum verður sagt, atFgroyar í al- tjóða høpi skulu stríðast í- móti dálking frá stóru ídn- aðarlondunum á megin- landinum. Slíkt arbeiðið krevur, at Føroyar taka lut í altjóða samscarvi av ymisk- um slagi og fyri at gera tað verður helst neyðgt at styrkja umhvørvisfyrisjt- ingina. Tí eigur + veroa kannað. um tað letur seg gá við verandi figgjar- karmum at raðfesta um- hvørvisfyrisiting hægri. Aftur til ásetingarnar í kolvetnislógini, ið hava til endamáls at tryggja um- hvørvid. Sjálv endamáls- orðingin í kolvetnislógini leggur dent á, at virksemið verður skipað soleiðis, at fyrivarni verða tikin fyri umhvørvis- og náttúruáhug- amålum. Hetta eigur at vid- føra, at øll tilrættislegging av oljuvirksemið, bæði hjá oljufeløgum og myndug- leikum, eigur at hava um- hvørvismål í huganum. Aft- urat hesum eru fleiri aðrar ásetingar, sum viðvíkja um- hvørvismålum, og kann eg serliga nevna kravið um, at gerast skulu metingar um fylgjurnar, ið einstakar olj- uverkætlanir kunnu hava fyri umhvervið. Nógv hava óttast fyri, hvat verður at henda við Eyðun Elttør, landsstýrismaður í oljumálum okkara lutfalsligu óspiltu náttúru, tá oljuleitingar og seinni møguliga oljufram- leiðsla tekur seg upp á før- oysku havleiðunum. Tað er vandi í hvgrjari vælferð, men hendan hálv- antriðja mánaðin, sum eg havi verið landsstýrismað- ur, hava nógv umboð fyri oljufeløg vitjað. Uttan und- antak hava umboðini havt vøkru og ódálkaðu føroysku náttúruna á orði, eins og tey altíð gera nógv burturúr at greiða frá, hvgrji stig júst teirra felag hevur tikið fyri at tryggja, at oljuleiting og fiframleidsla ikki verður at skaða náttúruna. Nú kunnu tit kanska halda, at eg eri heldur góð- varin - bara soleiðis at lurta eftir tí oljufeløgini siga. Tal- an er tó ikki um góðvarni, men heldur at vit taka olju- feløgini uppá orðið og seta teimum neyðug krøv. Ég vil kortini gera vart við, at oljufeløgini ikki bara í orðum leggja dent á okk- ara óspilta umhvørvi. Sam- an við føroyskum kanning- arstovnum, t.d. Fiskirann- sóknarstovuni og Heilsu- fróðiligu = Starvsstovuni, hava oljufeløgini eftir åheit- an frá Oljufyrisitingini tikið seg saman um eina verk- ætlan (GEM-verkætlanin), ið hevur til endamáls at fáa til vega ta vitan, sum neyð- ug er fyri at leggja leitivirk- semið til rættis á ein fyri umhvervið skilagóðan hátt. GEM-verkætlanin — sigst vera eindømi í oljuvinnuni tí hetta er fyrst» #49 EI land hev» sngið oljufeløg «« nýta pening til umhvørv- ismål, áðrenn tey hava fing- id tillutad teigar at leita å. Hetta er somuleidis dømi um, at okkara oljufyrisiting higartil hevur havt gott hegni at leggja komandi vinnuna til rættis å ein skil- agóðan hátt. Harra formaður! Sum landsstýrismaður í olju- og umhvørvismålum fari eg at virka fyri, at ein komandi oljuvinna ikki verður at oyðileggja ella dálka okkara umhvørvi. Mín vón er, at vit framhaldandi kunnu taka undir við skaldinum Hans A. Djurhuus, tá hann sigur: Land mítt har grasið í líðum grør, og sólin skínur á bláan fjørð, og roykur upp yvir tekju fer, og flóðin flødir um sand og sker. Takk fyri Eyðun Elttør