leygardagur 29. august 1998síða 13

Nr. 162 — 29. AUGUST 1998 13 Ed fremst eftir Th. M. Strøm, sum var fakligur undan- gongumadur og politiskur slóðari. Hesa ásannan av tí týdn- ingi, felagin á lívsleiðini hevur, vil eg nýta høvi til at vátta, hóast Sólvá ikki fær verið her fyrr enn seinna- partin. Politiskt arbeiði kundi eg ikki røkt, var ikki fatan fyri tí í familjuni. Tolsemi og toleransa Annars mugu vit systkin | sanna, at ein serligan eg-. inleika átti pappa langt út yvir tað vanliga, nevnliga tolsemi. Hann hevði altíð tol og átti eina toleransu, sum gekk longri, enn ein kundi vænta av vanliga kærligum foreldrum. Ja so nógv longri. Ein ótrúligur vilji til at fata tað, sum bylgdist í okk- um børnum og roynd at stuðla, tá vit kendu mót- gang, og vilji til at liva við í okkara tiltókum. Gekst ikki eftir vild, eggjaði hann til at leggja á aftur. Eitt lítið privat dómi: Tit sum kendu eftirnglaran Berg sum ein lítlan "Provo” - onkur sigur stóran - við longum hári, argandi fram- ferð og víðgongdari uppfat- an, minnast kanska, at hann keypti sær sera trongar buksur. Tær vóru orangsju- littar á høgru frambrók og turkis å vinstru, medan bak- brøkrurnar vóru øvugt littar. Mamma var um at sålast, ti slíkt kundi ein ikki fara í dans í, og appelleraði til pappa um hjálp. Men hann visti sum var, at forboð dugdu ikki og segði: “Skal eg siga mína mein- ing, eru hasar buksurnar andskræmiliga ljótar, men torir tú í tær í dans, so taki eg hattin av fyri tær" Bergur fekk eina grumma lagnu í dansinum, tí onkur fekk gott tak í hetta langa hárið og dragsaði hann tvørtur um klubbagólvið. Politisk sambond Samferðsluviðurskiftini vóru ógvuliga lítið útbygd fram til sekstiårini, ti fórt tú millum bygdir við Smirli, Mjólkabátinum ella gekk yvir fjøll. Hetta gjørdi, at nógvir álitismenn floksins vóru nógv hjá okkum, og summir gistu stytri ella longri. - Hetta gjørdi, at vit komu at kenna n6gvar partamenn aðrastaðni frå og politiska pråtid gekk uppå livid, mest í dagligstovuni, tann stovan, ein gekk beint innar í frá úthurðini. Pappa skapti sær á henda hátt eitt álitismannanet, sum gagnligt var, tí organisati- ónin - floksskipanin - var veik og lítið útbygd tá. Hetta kom m.a. mær tilgóða so seint sum í 7Oúnum, tá mangir teirra, sum Dam hevði neyvt sambandi við, tóku meg til sín, og av sín- um eintingum góvu góð ráð og viðmerkingar til kjakið, sum tá ígjógnum útvarpið rakk skjótari og longri út í samfelagið. Partar av hesi skipan blivu uppbygdir við stødi í teirru stóru familjúni. Fyri okkum, sum ídag aldri hava eina løtu tøka og nærum ongantíð vitja skyld- fólk og vinir, er tað ófatu- ligt, at ein so sterkt upptikin maður, sum P.M.Dam, kundi geva sær tíð til at við- líkahalda øll hesi sambond. Var hann heima bara nakrar agar, so vitjaði hann í mongum heimum m.a. tey, har avvarandi av Fylking og Fiskepigernes Fagforening búði, men eisini hjá mong- um partafólkum og vinum. Tann serliga rutan byrjaði ofta á Trødini hjá Jens í Skorti, síðani á Brekkunum, í Skorti, hjá Agnas, á Tang- anum, hjá Hjalgrím og Fíu, í nøkur ár Martin Joensen og Linu, hjå Honnu å Myru. Hetta vóru við mínum aln- amáti langir gongutúrar. Meðan Dam so var inni, t. d. á Brekkunum vitjaðu mong inn at práta ella lurta. Aðrir túrar gingu út undir Skorðar, har nógvir parta- menn búðu, ja sjálvt niðan í fólkafloksháborgina á Hamri, tí har búði Dánjal í Gerðinum, upp aftur aðrar túrar mong hús í Valinum. Hesar túrar fór hatturin av áteljandi ferðir, ja vit plagdu at flenna at, at tá dunnurnar nikkaðu fram við vegnum, fór hatturin automatiskt av sum svar, tí hann var al- oftast í djúpari og sterkari samrødu við onkran, hann fylgdist við. Slíka gongd hevði hann eisini í tey ávísu húsini í Havn, har hann fekk vent sínum hugskotum og talað fyri nýggjum útbyggingar- ætlanum, sum altíð vóru fleiri í huga. Ahaldandi agitation Petur Mohr Dam var ein ótrúliga íðin agitator. Ikki á ein ágangandi og indoktri- nerandi hátt. Men í tí dulda ávirkaði hetta, tí tóku so mong av hansara skúla- næmingum undir við polit- isku hugsjónum hansara. Tey tøkniligu amboðini vóru fá til slíka agitatión, ongar teldur, men heldur ikki fotokopiering ella dupl- ikatorar. Ti strongdi hann skrivi- maskinuna vid 13-14 gjøgn- umsløgum h6ast bert 9 tey fyrstu vóru væl nýtandi. Tey politisku brøvini og skrivini blivu soleiðis send til álitismenn úti um landið, og skuldi fleiri gjøgnum- sløg nýtast, mátti skrivast fleiri ferðir, og vóru ungfólk sum dugdu væl at skriva uppá maskinu, var hann sera fegin - og framligur - til at fáa tey at skriva. Her hugsi eg serliga um Jákup Lindenskov og Hans Hendrik Strøm, men eisini mong onnur t.d. starvsfólk- ið á kommunuskrivstovuni Anna, Poul Øster og Jaspur. Hinvegin skrivadi P. M. Dam so túsundir av brøvum fyri onnur. Alitismennirnir bóru boð- ini frá Dam víðari, og hetta skapti tjak úti um landið. Indoktrinering? Eg kendi ongantíð eina til- vitaða indoktrinering fyri sosialismuni, men vit fingu náttúrliga at vita hvat var uppi, hvussu gekst við teim- um ymsu projektunum sum tíðindablaðið SOSlaluFn AT - Flakavirkinum - Koli- num - Hvítanesi - Arup o. s. fr. og teim mongu sosialu ábótunum og lóggávu ann- ars, sum hann samráddist við partamenn í Danmark og ødrum londum um. Tey 21 árini, eg var burt- uri, fekk eg hvønn Tjaldurs- fart bræv um gll viðurskift- ini hjá familjuni, men ofta við onkrum ókommenterað- um politiskum máli ella virkisætlan. So helst hevur hann ynskt, at eg skuldi hava pol- itiskan førning um brúk bleiv fyri tí, men eg haldi ongantíð hann beinleiðis nevndi, at eg skuldi spæla ein politiskan leiklut. Kanska tí hetta umhvørvi kundi vera nokk so beiskt. At so var sannaðu vit skjótt sum børn, men vit treiskaðust móti ágangi og lærdu at sletta tað av okk- um. Petur Mohr Dam hevði eina ótrúliga arbeidsorku: Túsundir av brøvum, nógv fundarvirksemi saman við starvsfólki og umboðum í kommununi, AT, Fylking, Fiskepigerne o.s.fr. Minnist mangan hvussu Hans Hend- rik varð spentur fyri, bæði meðan pappa var burturi, og tá hann var heima. Hvussu hesi fólk hava kent seg, veit eg ikki, men mær kom tað fyri, at hann bant alt saman í eitt net, familjuna, vinfólk, samar- beiðsmenn og kvinnur, starvsfólk har hann virkaði og sjálvandi partamenn um alt landið. Avrikið 1959-63 Ikki fyrr enn 60 ára gamalur kom P. M. Dam í landsins hægsta politiska starv, men umsitingin í Tinganesi var veik og lítið útbygd. Tá komu hansara arbeiðsevni til sín rætt. Tí frá 1959 til 1963 svaraði hann persón- liga hvgrjum einasta brævi við lítlari frásøgn um, hvag- ar málið var sent til viðgerð- ar og nær avgerð kundi væntast. Tað var eisini ótrúligt hvat kundi skapast og bleiv skapt hetta fýra ára skeið. Tað kom okkum fyri, at hann evnaði eini 3-4 ting ísenn. Skriva, lurta, tala í telefon, durva sekundir ell eitt minut, men kortini svar Í ella leggja uppí prátið, sum var innandura. 7 Alt tóktist hann hava tíð til, sjálvt at tala við heilt ung fólk, sum tímdu at lurta, vóru tikin í sama álvara. Mótsteða - Vónbrot - Nýggj åtøk Skal enda vid at minna å, at Petur Mohr Dam vóru nógv vónbrot fyri. M6tstødan var hørð og ágangurin ræðuligur. Verk- ætlanir brustu og virki, fing- in á fótur við bit og slit, fóru av knóranum. Í 29 ár av hansara 40 tingárum sat flokkurin í andstøðu, men kortini haldi eg nógv stend- ur eftir sum politiskir varð- ar. Tí hann fall ongantíð í fátt. Kundi kennast tyngdur stutta tíð, men var so aftur í virki fyri nýggjum hugskot- um og ætlanum. T.d. haldi eg, at hann sama dag sum Ragnhild og Petur Mohr Dam giftingarárið 1930 gjørt var av, at AT ikki skuldi fåa studul, før undir nýggja arbeidsskapandi ætl- an. Bert eitt bræv havi eg funnid, har hann tosar um at leggja frå sær, og tad er aftaná eina órættvísa skuld- seting frá partamanni, sum ikki kundi taka undir við eini tungari politiskari semju, sum neyðug var í- millum Javnaðarflokkin, Sjálvstýrisflokkin og Sam- bandsflokkin. Har verjir hann sína stóðu, men sigur, at tað lætt- asta var um hann legði frá sær. Tað gjørdi hann tó ikki, Øll børnini; verdøtur og versynir. Innfeld sæst Durita. Aftanfyri úthurðin, sum Atli Dam nevnir i røduni og teir bådir gjørdist væl aftur seinni. Hann legði ikki frå sæt, men kroppurin - hylstrið. Seinastu orðini segði, vóru: > — Eg havi gjørt mítt besta — Eg elski tykkum øll.« hann