leygardagur 29. august 1998síða 12

12 tidindabladid SOL Nr. 162 — 29. AUGUST 1998 Atli Dam sigur frå påpa sinum: — Eg havi gjørt mitt besta eg elski tykkum øll… Til JavnaGarstevnuna, sum var í Trongisvågi bað fyri- reikingarbólkurin Atla Dam tala um pápa sín sum privatpersón Atli P Dam Tað havi eg skilt soleiðis, at tað minni er um politikk Petur Mohr Dams, men meir um hann sum privat- persón og pápa. Um lívsins gongd í einum so politiskt merktum heimi, ja ein kann siga burturav politiskum heimi Hvussu tað gekst hjá hon- um at fáa stundir til av vera pápi, og at hava ein ger- andisdag saman við sínum tandi kann eg vegna øll okkum systkin siga, at vit meta okkum at hava haft ein góðan og tryggan barndóm og ung- dóm við ógvuliga nærum ulknýti til heim og foreldur, familjuna hjá teimum í bæði borð, og hon var, sum kunnugt, sera stór - 17 n fastrar, mommu - og påpabeiggjar - og hon vaks allatíðina Harumframt blivu vit knýtt at hópi av fólki, sum familjuliga ella politiskt vóru í umhvervinum hjá foreldrunum, eisini vóru nógvir sera góðir grannar, har tilknýtið var út um tað vanliga. Mamma var fostrað í Skorti hjá Jacobinu og Ced- erfeldt, og pappa hevði fyrstu árini á Tvøroyri til- hald hjá Agnas, so alt tað umhvervið gjørdist okkara, hartil serligu vinir teirra. Fyri meg var tað náttúr- ligt at hava í minsta lagi 3 ommur, og tá var Såra Mar- ia ikki íroknað, men omman á Brekkunum, Binomman í Skorti, Mýruomman á Tanganum ella Agnas. Eisini áttu vit Lisabeth hjá Rudolf sum reserva- mammu, hóast hon hevði nóg mikið at síggja til við sínum nógvu børnum. Øll hesi fólk - nær tilknýtt - komu til okkara nærum sum húsfólk. Hartil hundr- aðavís av fólkum í grindum til P. M. Dam, politiskum og privatum Taðkundi tí ofta kennast, sum livdu vit á "Fredericia Banegaard" har, sum kunn- ugt, flestu ferðafólk skifta tok. Miðdepulin í øllum hes- um var sjálvandi Petur Mohr Dam, sum fáar letur kundi leggja arbeiði sítt ella uppgávurnar fyri onnur til viks og taka sær av lettum Kortini kendu vit hver sær, at hann altíð hevði tíð til okkum, sum Th. Michael segði ígjár. Vit kendu, at hann hevði tíð til at lurta, Á stevnuni á Tvøroyri legði Jóannes Eidesgaard. formaður Javnaðarfloksins krans á grøvina hjá Petur Mohr Dam tíð til at taka sær av okkara trupuleikum, og var til reið- ar at geva góð ráð. Sum nevnt komu i hundr- aðatali av menniskjum, sum hildu, at Dam kundi hjålpa. Fyri okkum, sum t.d. høvdu glett okkum til at siggja pappa, tå hann kom aftur av ferd, var tad ofta skuffandi, at beint sum Smiril var komin, vóru tey flest í tali. Sovorðnar letur lærði ein, at okkurt kundi koma fram um okkum og okkum longdist eftir, at stovan skuldi gerast tóm ella pappa fáa stundir til at koma uttar í køkin, sum sjálvandi so- statt gjørdist miðdepulin í húsinum. Men ásett vitjunartíð var ongin. Hon var tá Dam var á Tvøroyri. Tað er nokk so lýsandi, at fyrstu orðini, Bjarma systir dugdi at siga vóru: “Dam inni!" Heim okkara hevði soleiðis eina breiða hurð úteftir, men vit fingu eisini, sum tey siga í dag, eitt stórt “input" ella ávirkan uttan úr sam- felagnum, lokalt, úr oynni, nordaneftir og úr útheimi. Okkurt heilt privat Kortini áttu vit ein part eftir, sum bara var okkara. Tað sum pappa nevndi “Reiðr- 10”, sítt reiður, okkara reið- ur, har hann treivst ótrúliga væl, og har vit meta, at hann kendi seg veruliga lukku- ligan. Hann var ótrúliga stoltur av konu síni, og hon hinumegin gjørdi tað, hon var ment fyri at varðveita “Reiðrið" fjálgt og gott, og hevði - sum nógvar sjó- manskonur - langar tíðir á- byrgd einsamøll av hesum reiðri, tí telesambandið ella sambandið út hagar, sum pappa var, var ikki nær námind tað sama sum nú. Eg haldi, at pappa kendi seg nema styrki úr Reiðri- num, inspiratión og kraft til tað ótrúliga arbeiðsavrik, hann framdi igjøgnum alt lívið. Og her lá mammusa partur ikki eftir. Húsini vóru ikki eins stór tá, sum nú, men rættuliga stór at halda samstundis sum takast skuldi ímóti so serliga nógvum fólki, og hartil longri tíðarskeið eiga á- byrgd eisini av fíggjarviður- skiftunum. Undir krígnum var hetta lættari sagt enn gjørt, tí lær- arar stóðu lønarliga stórt sæð í stað fram til 1948/49, hóast eina dundrandi lønar- inflatión krígsárini. Pappa hevði tó fram um aðrar lærarar nakað av nevndarsamsyningum og bleiv í 1947 fólkatingsmað- ur, men kortini onki at vera rúmmiskur við, og ofta var ongin annar kassi at fara í uttan hansara egni, tå ein hjálpandi hond skuldi veit- ast fyribils, ella tað kundi blíva ein ella onnur kautión. Hesi viðurskifti vistu vit børn væl um, tí foreldrini taladu rættuliga opid vid okkum um slikt, og tad var helst ikki vanligt tå. Ti kann eg eisini fortelja, at tað mangan bleiv gingið nokk so nær fyri at fáa til kostnaðin av at reka pol- itiskt virksemi, og einaferð manglaði 2 oyru í at fáa til frímerkið, sum skuldi fáa tilfarið til Sosialin norður. Hver skuffa varð vend og mamma fann 2 oyru. Nú skal hetta ikki vera mát fyri, hvussu vit sótu í tí, tí í mun til so mong onnur 1939 í garðinum við sethúsini. Ragnhild, Signar, Bjarma, Atli, Finngerð og Petur. Við síðuna av sæst Bergur, sum er føddur 14 ár seinni enn Signar æ heim høvdu vit tad sosialt og figgjarliga gott og trygt. Og hinvegin vóru mong, sum av sínum eintingum stuðlaðu, tá val var í hondum. Legði merki til í einum Sosiali frá sekstiárunum, at eitt valstrid hevði kostað 29.000 kr. harav 21.000 kr. vóru savnaðar inn ímillum limir. Hetta sigur nokk so nógv, tá haft verður í huga, at fak- rørslan ikki stuðlaði fíggj- arliga, sum í ødrum lond- um. Einaferð játtaði Fylking tó nakrar hundrað krónur í valgrunn. Skyldfólkini hjá Ragnhild Sum viðurskiftini vóru, har pappa ikki fekk gjørt stór- vegis kropsligt arbeiði vegna veikan rygg, so studl- aðu abbin Th. Michael og mammusystkini sera nógv í slíkum málum. Pappa var ótrúliga glaður fyri verforeldur síni og svograrnar og svigarinnur- nar, hann fekk igjøgnum Ragnhild. Hann var góður við tey øll, royndi at gerast teim líkur so hann - hóast ikki sudringur - var góð- tikin. T.d. sigur Bergur, at hann væl nøgdur lærdi seg at salta spik og handfara tvøst- ið, tí tað hevði hann frá Ola, sum var formaður á grinda- báti okkara, og hartil autor- tetur í grindabýtinum. Sjálvur haldi eg nú, at eg lúrdi Ola kynsturin av longu sum stórur smådrongur. Tað eg vil siga við hesum er, at ongin politikari er virkisførur uttan eitt bak- land, sum riggar, og vid mammu fekk P.M.Dam sin dyggasta studul og sam- stundis eitt sterkt og ótrú- liga vidfevnt bakland av mentaðum fólkum vid hug- sjónum, djørvum tankum og vilja til at stríðast fyri teimum, Hetta fyrst og