leygardagur 29. august 1998síða 20

20 tíðindablaðið SOSjalurin Nr. 162 — 29. AUGUST 1998 Íslendska leiðin Nú verður sagt, at Føroyar skulu gerast eitt fullvalda ríkið eins og Ísland gjørdist í 1918. Men hvat var tað veruliga ís- lendingar gjørdu í 1918? Tá høvdu teir gjørt dønum greitt, at teir vildu gerast eitt fullvalda ríki. Danir høvdu gingið hesum ynski á meti og sagt, at teir vildu senda eina nevnd til Íslands at samráðast um eina semju. Henda nevnd- in kom til Reykjavíkar tann 29. juni 1918, og 17. juli var semja millum partarnar um ta donsku-íslendsku sambands- lógina, sum kom í gildi tann 1. desember 1918. Nú hevur Føroya landsstýri boðað donsku stjórnini frá, at Føroyar hava sama ynski um fullveldi, sum Ísland hevði tá í 1918. Danska stjórnin hevur sagt, at hon er fús til at ganga hesum ynski á meti, og at før- ovingar eiga at spæla út fyrst. Landsstýri okkara hevur sagt, at tað vil nýta somu mannagongd, sum íslending- ar nýttu. Ti kann tað vera á- Í A Dansk-færøsk ”"førbundslov - I $1 Danmark og Færøer- - ne er frie og suveræne stater, forbundne ved fælles konge og ved den i denne forbundslo indeholdte overens- komst. hugavert at lita at ti semju, sum danir og islendingar komu fram til í 1918 og spyrja, hvussu ein samsvar- andi loysn fyri okkum hevði sæð út. Her havi eg tí seit upp, hvussu tann lóg, sum tá varð gjørd fyri Ísland, hevði sæð út, um hon so langt út í æsir sum komast kúndi varð nýtt í okkara føri. Hon er millum tveir partar, sum hava hver sítt mál. Tí var og er hon skrivað á báðum málunum. Síðani tá er nýggj stýrisskipanarlóg komin í Danmark, sum ásetir, at ríkisdagurin eitur fólkating og at nýggj lóg er gjørd um kongsarvaraðið. Tí mugu vit er munur á teimum upphædd- um, sum Danmark í 1918 læt Íslandi, og teimum, sum Dan- mark nú letur Fóroyum; og tí verða upphæddirnar í ti grunni, sum setast skal á stovn í hesum føri, eisini ødrvisi. Undir hesum fortreytum kemur lógin í okkara føri at Donsk-føroysk - sambandslóg 5 | I $ I Danmark og Føroyar eru fræls og fullvalda ríki, í -sambandi um ein og sama kong og um tann í sáttmála, sum ásettur er í hesi sambandslóg. Nevn beggja ríkja eru Í kongens titel er begge staters navne optagne. $2 Tronfølgen er den i tronfølgeloven af 27. tikin við í heiti kongs. $2 Skipan kongsarvarads er tann, sum ásett er í |. og marts 1953 art. I og 2. grein i 2 fastsatte. Tronfølgen køngsarvalógini frå 27. kan ikke ændres uden mars 1953. begge staters samtykke. ” Kongsarvaraðið má ikki broytast, uttan at bæði ríkini eru samd um tað. $3 $3 De for Danmark Tær ásetanir, sum nú galda nugældende í Danmark um trúgv bestemmelser med hensyn til kongens religion, hans myndighed og kongemagtens udøvelse 1 tilfælde af kongens sygdom, umyndighed eller ophold uden for begge stater, skal ogsá være gældende for Færser - ne. $4 kongs, myndugleika hansara og um, hvussu kongsvaldið skal útinnast, tá kongur er sjúkur, ómyndugur ella staddur uttan beggja ríkja, skulu eisini galda í Føroyum. $4 ljóða soleiðis. (Tey orð, sum eru broytt í tí donsku orðingi- ni, eru skrivaði við feitum bókstavum): sí niðanfyri Við at lesa hesa lóg igjøgnum við umhugsni sæst beinan vegin, at her eru nógvar reglur, sum kunnu nátast í dagsins stóðu, meðan aðrar ikki kunnu nátast } Fullveldi: Tað sum minst ivi er um, eru ásetingarnar um at Danmark viðurkennir Føroyar sum eitt fullvalda ríki og boð- ar útlendskum ríkjum frá hes- um. Hetta er longu greitt at Danmark vil gera. - Grunnurin: Ein onnur áset- ing, sum lítið stríð kemúir at standast av, er tann um kapi- taliseringina av teimum árligu statsjáttanum. Her er lógin ógvuliga løtt at fylgja, tí her verður í 13. grein sagt, at tær árligu veitingarnar detta burt- ur, og í 14. gréin, at settur verður á stovn ein grunnur, sum er so stórur, at renturnar av honum svara til tær veit- ingar, sum higartil hava verið latnar. Danskir fiskimenn i Før- oyum?: Vansarnir koma tå ið statsydelser til kongen og kongehuset. Il 86 Danske statsborgere nyder på Færøerne i enhver henseende lige ret med de på Færøer - ne fødte færøske statsborgere, og omvendt. Hver af landenes statsborgere er fritagne for værnepligt i det andet land. Adgang til fiskeri på hvert af de to staters søområder er i lige grad fri, såvel for danske som for færøske statsborgere, uden hensyn til bopæl. Danske skibe har på Færøerne samme reftigheder som færøske skibe, og omvendt. Danske og færøske varer og frembringelser skal gensidig i ingen henseende kunne behandles ugunstigere end noget andet lands. I $7 Danmark varetager på Færøernes vegne disses udenrigsanliggender. Í udenrigsministeriet pa litid verdur at teimum åset- ingum í lógini, sum siga ná- greinliga hvussu samstarvið millum Føroyar og Danmark skal vera í framtíðini. Hvat t.c. við tí reglu, sum sigur, at danskir ríkisborgarar hava sama rætt sum føroyingar at fiska á sjógki okkara? Orsøkin til at henda regla kom í ta íslendsku lógina var tann, at danir vildu tryggja føroying- um rætt til at fiska undir Ís- landi, so at føroyingar fóru at vilja vera saman við Danmark eisini í framtíðini. Men skulu vit sleppa donskum fiski- monnum leysum á okkara 275000 kradratkilometra stóra sjógki afturfyri at sleppa at fiska á teirra nógv minni gki? Hetta er ein áseting, sum má umhugsast gjølla, og tær eru fleiri. Serliga er tað ringt at siga nakað um fíggjarlig viðurskifti í framtíðini, tí tey skifta so ómetaliga skjótt, at tað als ikki ber til at gera áset- anir um tey í eini lóg sum skal vara so leingi sum henda. Veikt danskt gjaldoyra?: Tak t.d. tað sum verður sagt um gjaldoyra í hesi lóg. Her verður sagt, at bæði londini skulu vera limir í norður- ríkisfæ til kongs og kongsættar. ll $6 Danskir ríkisborgarar njóta á ein og hvønn hátt somu rættindi í Føroyum sum føroyskir rikisborgarar føddir har, og øvugt. Rikisborgarar hjå hvørjum landinum eru undantiknir herskyldu í hinum landinum. Bæði danskir og føroyskir ríkisborgarar hava, ið hvar teir eru búsettir, sama frælsi til fiskivinnu á sjógkinum hjá báðum ríkjunum. Donsk skip njóta í Føroyum somu rættindi sum føroysk skip, og øvugt. Danskar og føroyskar vørur og framleidslur skulu sinåmillum å ongan hått kunna fåa verri treytir enn tær hjå nøkrum ødrum landi. Hl $7 Danmark røkir uttanrikismål Føroya í umboði teirra. Í uttaríkismálaráðnum lendsku myntsamgonguni, sum var frá 1873. Í tí sátt- málanum var ásett, at ein króna skuldi svara til 0,403 gramm av gulli. Men longu í 1914 hevði Danmark slept bindingini til gullið, og var krónan tí lækkað nógv í virði. Norðurlendska mynt- samgongan kom ongantíð afturíftur, og tær norður- lendsku krónurnar hava slongst sum tonglar í brimi síðani. Í mun til gullvirðið eru tær allar lækkaðar. Fyri 0,403 gramm av gulli kunnu vit nú fáa einar 26 danskar krónur. Danska krónan hev- ur sostatt mist 96% av sín- um virði síðan 1914. Enn verri hevur gingist í granna- landi Danmarks, Tásklandi. Tvær ferðir í hesi øldini hava pengarnir heilt mist sítt virði í tí landinum. Nú umhugsa danir at fara upp í eina mynt- samgongu við hetta land. So verður stødan heilt broytt, og hví skulu vit seta nakað í hesa lóg um slik viðurskifti,, sum skifta sum veður og vindur? Hetta hoyrir heldur heima í eini semju av tí slag- ikke er ansat, bliver der efter den færøske regerings ønske og efter samråd med denne at ansætte en sådan, imod at Færøerne godtgør de derved forårsagede udgifter. Under samme forudsætninger bliver der ved bestående gesandtskaber eller konsulater at ansætte attachéer, som er kyndige i færøske forhold. Hvis den færøske regering skulle ønske på egen bekostning at udsende delegerede til at føre forhandling om særlige færøske forhold, kan dette ske efter nærmere aftale med udenrigsministeren. De mellem Danmark og andre lande allerede indgåede og bekendtgjorte overenskomster er, for så vidt de angår Færø- erne, også gældende for disse. De af Danmark efter nærværende forbundslovs stadfæstelse indgåede mellemstatlige overenskomster er ikke forpligtende for Færø- erne uden vedkommende færøske myndigheders samtykke. $8 Indtil Færøerne måtte beslutte på egen bekostning helt eller delvis selv at overtage fiskeriinspektionen inden for færøsk sø- num, sum vidgjørdar verða í 12. grein í hesi lóg. Flags tjodhøvdingi? Soleiðis ber til at kanna henda sáttmála og finna fram til tær ásetanir, sum kunnu nátast í dag. Í hvønn mun hesar skulu takast við, er ein samráðing- arspurningur millum donsku og føroysku stjórnina. Eins og báðir partar skulu halda, at tað er eitt gott hugskot at skip okkara fiska inni hjá hvørjum ðrum, so skulu báðir partar vera samdir um, at tað er eitt gott hugskot, at danir lata okk- um hava teirra kong (drotn- ing), at standa fyri ríkinum. Vilja danir ikki hetta, so ber tað ikki til, og so noyðast vit at finna eina aðra loysn fyri, hver ið skal vera tjóðhevdingi okkara. Men alt hetta ber til at sam- ráðast um, og er viljin til at fáa eina loysn til staðar, so er einki at ivast í, at vit, sum her skotið upp, kunnu fáa fullveldi okkara á 133-ára degi Jó- annesar bónda. Zakarias Wang konsul, og skal hann tå verða settur eftir ynski føroysku stjórnarinnar og í samráði við hana, við teirri treyt at Føroyar greiða kostnaðin. Undir somu fortreytum skulu sendimenn við kunnleika til føroysk viðurskifti setast við sendistovur og konsulát, sum nú eru. Um føroyska stjórnin ger av fyri sín kostnað at senda sendimenn úr landinum til tess at samráðast um serstøk føroysk vidurskifti, kann hetta verða í samráði við uttanríkisráðharran. Teir sáttmálar, sum longu eru gjørðir millum Danmark og onnur ríki og kunngjørdir, og sum vidvikja Føroyum, eru eisini galdandi har. Teir millumrikjasåttmålar, sum Danmark ger eftir at henda sambandslóg er staðfest, eru ikki bindandi fyri Føroyar, uttan so at rættir føroyskir myndugleikar taka undir við tí. $8 Danmark hevur í hondum fiskiveidieftirlitid í føroyskum sjógki undir donskum flaggi , hagar til Føroyar gera av at taka tað í sínar hendur, annaðhvort Kongen kan ikke uden Kongur kann ikki vera ansættes der efter den verður eftir ynski af I ud, A er Sa týr pars, fyri Danmarks folketings tjóðhevdingi í øðrum færøske regerings føroysku stjórnarinnar og flag. ; og Færøernes lag- londum uttan samtykki ønske og efter samråd f samrådi vid hana at seta i tings samtykke være fólkatings Danmarkar og med denne en med trånadarmann, sum hevur regent i andre lande. løgtings Føroya. færøske forhold kendt kunnleika til føroysk $9 $9 kommitteret til viðurskifti, til tess at - behandling af starvast við føroysk mál. $5 $5 færøske sager. i Ordningen af møntvæsenet vedbliver for begge stater at blive Tann myntskipan, sum higartil hevur verid . Hver ríki sær setur á : P ind galdandi í báðum ríkjum, Hver af staterne for sig „ Pá steder, hvor gesandt Nú er onkustaðni eingin | den hidtil dende hal 2, træffer bestemmelse om fyriskipan um greiðslu av eller udsendt konsul sendimaður ella útsendur ng EVE må skalhelda fram, sofeingi sum myntsamband' od * -