mikudagur 2. september 1998síða 19

A Nr. 164 — 2. SEPTEMBER 1998 tíðindablaðið S0S82alurni 19 Ned med den fordømte snaps! Henning Sørensen: En Biografi om Lars Larsen-Ledet - Eftertanker ved Jacob Haugaard 4. september kemur ein sjáldsom bók í handlarnar, livssøgan hjá Lars Larsen- Ledet (1881-1958). Ein lýs- ing av einum tí mest um- rødda dana, bæði í egnum landi og úti í heimi. Tað var maðurin, sum meira og minni stóð aftanfyri her- ferðina á sinni, tá USA varð turrlagt, fekk rúsdrekkafor- boð. At geva eina lýsing av hesum stórmenni er mest- sum ovboðið; tað er helst av réttum sagt, at eingin megnaði at tippa Larsen- Ledet, hann var suverenur, á rødarapalli, í kjaki ella á skrift. Lars Larsen-Ledet var fremst fráhaldsmaðurin, ið megnaði at seta fólkið upp móti ráðandi valdinum við hvgssu argumentatiónum sínum, sum eldur fór boð- skapur hansara gjøgnum samfelagið alt, hann megn- aði at turrleggja flestu sókn- irnar í Jútlandi. Hann gav út og stjórnaði dagblaðið | AFHOLDS- DAGBLADET, som kom allar yrkadagar og varð lisið um alt landið, blaðið kom út í árunum 1906-1940; einsamallur útgevari var Larsen-Ledet frá 1945. Tað verður sagt um Lars Larsen- Ledet, at hann var tann ein- asti, sum veruliga kundi siga karráða alkoholkapital- inum sannleikan, hann setti teimum grá hár í høvdid. Sum útbúgvin blaðmaður virkaði hann á so mongum øki. Og evnini at skriva vóru framúr, hartil var hann arbeiðssamur sum fáur, frá morgni snimma av til síðla á kveldi. Lars Larsen-Ledet var ein stovnarin av Radikala flokkinum, stovnari av Dansk Journalistforbund, pasifistur var hann burturav og republikanari. Maðurin, sum talaði »Roma mitt imot« var hvassorðaður, tá hann helt tað vera neyðugt, tað var hann, sum stuðlaði málin- um, so kvinnurnar fingu valrætt í 1915, tað var hann sum ávirkaði lóggávuna um herskyldu, so frávikið eftir amerikanskum mynstri um rættin at nokta herskyldu varð tikið upp í donsku her- skyldulógina. Tá Danmark Radio í 1925 fór undir regluligu sending- ar sínar, var Lars Larsen- Ledet ein hin fyrsti, teir buðu til mikrofonina, og til deyðadag sín í 1958 var hann populera rgddin í út- varpinum; alkoholmálið var tað, hann var mest kendur fyri. Eisini var hann bóka- ummælari og maðurin aft- anfyri barnatíman. Langt áðrenn nakar hevði ánilsi um hvat fyribrigdið barna- tími í útvarpinum var. Hopin av »artigum« søg- um eru í hesi spennandi bók sum sýna myndina av Á altjóða sosialistakongressini i Keypmannahavn í 1910 hitti Larsen-Ledet Lenin manninum, sum gll kendu av navni, høvdu lisið um ella hoyrt í útvarpinum. Hann var nógv brúktur at halda fyrilestrar. Hann brúkti ikki manuskript tey nógvu fyrstu árini, men seinni árini varð kravt, at manuskript skuldi vera til allar fyrilestrar. Rættuliga lýsandi, hug- vekjandi og ikki sért undir- haldandi lestur. Tey, sum vilja vita meira um kring- umstødurnar, sum hava skapt samfeløgini, vit í dag meira og minni hava tikið eftir, og eru ein partur av. Tú fært hópin av søguligum fakta, sum rættiliga lýsa viðurskifti árunum eftir fyrra heimsbardaga undan seinna heimsbardaganum. Jacob Haugaard hevur eftirskrift í bókini, og sigur m.a.: »Bogen um Larsen- Ledet er også en fin histo- riebog, der fortæller om hvordan Det Radikale Venstre blev dannet på skuffelsen over, at Venstre bare faldt til patten og kom til at stå for det stik mod- satte af, hvad de var valgt til Folketinget på. Den for- tæller også, hvordan Lar- sen-Ledet forlod Det Radi- kale Venstre fordi partiet gradvist begyndte at accep- tere sprut og krig. Dette er meget lig situationen i dag, Mangan krógvaðu fólk fløskurnar, tá tey hoyrdu røddina hjá Larsen-Ledet í útvarpinum. Hann var ein nógv brúktur fyrilestr- ahaldari í nýggja midli- num í endanum á 20 áru- num hvor ingen politiske partier bliver dikteret af holdnin- ger, men tilsyneladende al- tid af bitter nedvendighed for det højt besungne flertal, de hellige alliancer eller fi- nanserne. Eller med Larsen- Ledets egne ord: »Jeg er ikke politisk luderkarl« Henning Sørensen, Grenå, fyrrv. SF byrådslim- ur hevur lagt bókina úr hondum, hann er landsfor- maður fyri Danmarks Afholdsforening. Henning Sørensen er íðin pennur í dagsins kjaki. Kirkjuráðs- limur hevur hann verið í 19 ár og hevur givið út bøk- urnar: Kristentro og konse- kvenser 1986 Fra mit livs skralde- spand 1993. Bókin kostar 228,- kr. Út- gevari er Forlaget Hoved- land. Finnur Helmsdal, løgtingsmadur Tjóðveldisfloksins um Javnaðaruppskotið: Eitt personligt sniðálop á Høgna Hoydal (framhald av síðunum 20 og 21): Hergeir Nielsen úr Tjóð- veldisflokkinum helt seg nú hava fingið prógvað, at upp- skotið hjá Javnaðarflokki- num og uppskotið hjá Landsstýrinum er sama málið. Men hann hevði kortini ikki fingið at vita, hvat Javnaðarflokkurin vil, sjálvt um flokkurin hevur tosað nógv um sjálvstýri. — Jóannes Eidesgaard hevur tosað nógv um danska imperalismu av ringasta slag. men tá var flokkurin í andstødu. Javn- aðarflokkurin stýrir eftir veljarakanningum - hann gongur aftan á veljarunum heldur enn at vera ein slóð- ari, helt Hergeir Nielsen, sum beinleiðis legði Javn- aðarflokkin undir at vera opportunistiskan. At Hergeir Nielsen ikki enn hevði skilt, hvør ætlan Javnaðarfloksins er, fekk Jóannes Eidesgaard at tríva í danska orðatakið um prins Knud: >En gang til, til ære for prins Knud...<, plagdu danir at siga, tí Knút prinsur altíð skuldi hava eina frá- greiðing afturat - hann var sagdur at vera so tornæmur. Men Jóannes Eidesgaard helt, at nú kundi vera nóg mikið. Skilti Hergeir Niel- sen hetta ikki nú, so kundi hann tað sama geva upp. Eftir hetta legði løgtings- formaðurin, Finnbogi Ísak- son uppí. Hann hevði kann- að á løgtingsskrivstovuni, hvar markið lág ímillum, nær tvey uppskot vóru so lík, at tey ikki bæði kundu viðgerast. — Einki kann sigast greitt um hetta, men hetta upp- skotið líkist ikki so nógv uppskotinum frá landsstýr- inum, at tað ikki kann við- gerast, segði Finnbogi Ísak- son. Eftir at framsegu- menninir høvdu havt orðið, komu aðrir tingmenn til. Eitt nú tjóðveldistingmað- urin Finnur Helmsdal. Hann helt lítið um uppskotið hjá Javnadarflokkinum: — Javnadarflokkurin vil kåva útyvir, at hann onga stóðu hevur, segði Finnur Helmsdal, sum eisini legði Javnaðarflokkin at leggja eftir ávísum persónum: — Javnadarflokkurin legg- ur vid hesum uppskotinum beinleiðis eftir Tjóðveld- isflokkinum - og hetta er eisini eitt persónligt sniðá- lop á Høgna Hoydal, lands- stýrismann. Finnur Helmsdal helt, at tá Javnaðarflokkurin einki segði um, at Høgni Hoydal skuldi umboda landsstyrid í nevndini, so var tað tað sama sum at niðurgera landsstýrismannin. — Eingin skal ivast í, at Høgni Hoydal beinleiðis er fólkavaldur til at arbeiða við sjálvstýrismálum, staðfesti Finnur Helmsdal, sum eisini visti á, at sjálvstýrispolitikk- urin hjá Javnaðarflokkinum er tann reini hurluvasi. Uppskotið hjá Javnaðar- flokkinum var beint í rætt- arnevndina til viðgerðar, meðan uppskoti hjá Lands- stýrinum verður vidgjørt í uttanlandsnevndini, har Jó- annes Eidesgaard er for- maður. Orsøkin til, at málini ikki verða vidgjørd í somu nevnd er, at uppskotið frá Javnaðarflokkinum er eitt lógaruppskot, meðan upp- skotið hjá landsstýrinum er eitt uppskot til samtyktar