mikudagur 2. september 1998síða 20

tíðindablaðið S08'2/U Nr. 164 — 2. SEPTEMBER 1998 Rikisfel agsskapur ella liknandi skipan Føroyar skulu definerast sum ein tjóð. Heimastýrislógin skal takast av, men vit skulu hava onkra skipan við Danmark, sum tó ikki nýtist at vera sum rikisfelagsskapurin í núverandi formi. Løg- tingið viðgjórdi mánadagin uppskoti hjá Javnaðarflokkinum um stjórnarskipanarneynd Ár 1998, fríggjadagin 28. august 1998 legði Jóannes Eidesgaard, løgtingsmadur, fram soljóðandi: Uppskot til legtingslóg um setan av stjórnarskipanar- nevnd $ 1. Sett verður stjórnar- skipanarnevnd at kanna og viðgera spurningin um broytingar í ríkisrættarligu vidurskiftum Føroya. $ 2. Legmaður setir stjørn- arskipanarnevndina, sum skal hava 11 limir. Stk. 2. Hver flokkur á løg- ingi velur sin løgtingslim i evndina Stk. 3. Løgmadur tilnevnir in landsstyrismann sum evndarlim Stk. 4. Løgmadur er for- maður nevndarinnar, og ein v løgtingsmonnunum er æstformadur tk. 5. Nevndarlimirnir úr øgtingi og landsstyri velja :fturat sær 3 nevndarlimir, sum skulu hava hægri út- búgving í samfelagsvísind- um og ikki hava sæti á tingi. $ 3. Stjórnarskipanarneynd- in skal gera uppskot um nýggja stjórnarskipan fyri Føroyar. Stk. 2. Nevndin skal haraft- urat kanna og vidgera øll iðurskifti (>o':tisk, umsit- ingarlig og búskaparlig), sum nevndin heldur hava týdning fyri viðgerðina av uppskoti nevndarinnar í løgtinginum. $ 4. Nevndin skal seta skriv- ara, sum skal hava hægri samfelagsvísindaliga út- búgving. Stk. 2. Skrivarin kann eftir avtalu við formannin taka sær lønta medhjálp. Stk. 3. Legtingsvaldu nevndarlimirnir fáa nevnd- arsamsýning eftir reglunum í løgtingslég um samsýning løgtingsmanna. Landsstýr- isvaldu nevndarlimirnir røkja nevndarstarvid sum partur av vanliga landsstyr- isyrki teirra. Hinir nevnd- arlimirnir og skrivarin verða løntir eftir nærri avtalu vid øgtingsskrivstovustjran. Stk. 4. Nevndin fær vid hesi øgtingslåg heimild at nýta pening til útreiðslur nevnd- :rinnar, tó í mesta lagi 1,7 ió.kr. 5. Nevndin skal enda ar- beiði sítt við áliti og upp- skoti, sum verður lagt fyri løgtingid í seinasta lagi á lavsøku 1999. $ 6. Henda løgtingslg fær gildi dagin eftir, at hon er kunngjørd. ilmennar viðmerkingar: Høvudsorsøkin ||, at Javn- aðarflokkurin aftur setir fram uppskot um setan av eini stjørnarskipanarnevnd, er, at mett verður, at mann- agongd landsstýrisins í sjálvstýrismálum (løgtings- mál nr. 5/1998) avgjørt ikki hevur røttu radfestingina. Henda gevur ikki løgtingi- num tad neyduga grundar- lagid fyri eini stødutakan, sum sjålvandi eigur at byggja å eina breida demo- kratiska viðgerð av hesum stóra máli, sum síðan kann gerast grundarlag fyri einari breiðari politiskari semju. Tí skal hetta uppskot síggjast sum eitt alternativ ella eitt neyðugt ískoyti til uppskot landsstýrisins. Stødan hjá politisku flokkunum, tá tað snýr seg um spurningin sjálvstýri- samband, kann í stórum bólkast í tríggjar høvuds- leiðir: * Varðveitan av verandi skipan + Støðugt økt sjálvstýri inn- an ríkisfelagsskapin * Tjóðveldi Hóast tað kann tykjast tor- ført, so heldur Javnaðar- flokkurin, at vit nú eiga at finna eina felags stóðu til hesar spurningar, ella ið hvussu so er eina støðu, sum ein so stórur meiriluti á Føroya Løgtingi sum gjørligt kann verða samdur um Vit eiga ikki at endurtaka søguna frá samráðingunum, sum førdu til Heimastýris- lógina. Tí leggur Javnaðarflokk- urin nú fram aftur uppskot um stjórnarskipanarnevnd fyri at fáa til vega tað best møguliga grundarlagið at taka støðu á. Broytingar í ríkisrættar- ligu skipanini kunnu ikki einvist fremjast av føroyska lóggávu- og umsitingar- valdinum. Men áðrenn nakrar samráðingar kunnu fara fram við donsku stjórn- ina, eigur Føroya Løgting at hava eina breiða og greiða stóðu til, hvørja leið vit vilja halda. Uppgávan hjá stjørnarskipanarnevnd- ini er í stuttum at fáa til vega tað best møguliga grundar- lagið at taka stóðu á. Landsstýrið hevur við løgtingsmåli nr. 5/1998 lagt fram uppskot til samtyktar, har løgtingiå beinleiðis skal taka undir við, at landsstýrið fer undir at fyrireika og taka upp samráðingar við ríkis- stjórnina um ein sáttmála, sum skipar Føroyar sum eitt fullveldi. T.e., at løgtingid ikki frammanundan skal vidgera, hvørja rikisrættar- liga loysn, løgtingid ynskir, men at løgtingid í staðin skal taka undir vid, at lands- styrid tekur upp samråding- ar um eina loysn, sum bert landsstýrið og samgongan taka fult undir vid, tó tað kanska eisini er ivasamt. Javnaðarflokkurin metir tað av alstórum týdningi, at tað ikki eru beinleiðis sam- ráðingar við ríkisstjórnina, sum skulu gera av, hvgrjar broytingarnar verða, men at danska stjórnin fær eitt før- oyskt uppskot at taka stóðu til. Javnaðarflokkurin metir tað sera týdningarmikið, at tey framstig, sum skulu henda á sjálvstýrisleið, verða gjørd av einum breið- um politiskum meiriluta, so hetta ikki førir til óhepnar polariseringar í samfelag- num. Tí er tað ikki rætt, at løgtingid tekur undir við at landsstýrið fer undir sam- ráðingar, sum bert ein partur av løgtinginum ynskir, og uttan at geva tinginum til fulnar svar upp å allar teir ósvaraðu spurningar um av- leiðingar 0.1., sum longu eru settir. Tað eigur tí sum liður í teimum fyrireikingunum til broytingar í ríkisrættarligu vidurskiftum Føroya, sum eisini eru nevndar i løg- tingsmåli nr. 5/1998, at verða sett ein stjórnarskip- anarnevnd. Tá álitið er liðugt, eigur tað at verða prentað og al- mannakunngjørt. Uppskot- ið verður lagt fyri løgtingid í seinasta lagi á ólavsgku 1999. . Vidmerking til einstøku greinirnar: Ad$ 1. Her verður høvudsmål lóg- arinnar sett. Ad. $ 2. Nevndin eigur at verða sett soleiðis saman, at allir flokkar á tingi hava sína umboðan. Utinnandi valdið eigur at vera væl umboðað. Tí verð- ur skotið upp, at løgmaður og ein landsstýrismaður eru limir í neyndini. Sum serligur stuðul hjá nevndini verður skotið upp, at teir av løgtinginum og landsstýrinum valdu nevnd- arlimir afturat sær skulu velja tríggjar nevndarlimir, sum eru fakliga útbúnir á teimum målsøkjum, sum nevndararbeidid fer at snúgva seg um. Løgmadur verður for- maður nevndarinnar, meðan ein av løgtingsvaldu nevnd- arlimunum verður næstfor- maður. Ad $3. I hesi grein verður ásett, at stjårnarskipanarnevndin skal gera uppskot til nyggja stjórnarskipan fyri Føroyar, sum ein breiður politiskur meiriluti stendur aftanfyri. Nevndin skal harumframt kanna og viðgera gll tey viðurskiftu í samband við uppskotið um nýggja stjórn- arskipan, sum nevndin met- ir hava týdning fyri fram- haldandi viðgerðini í løg- tinginum. Hetta eru viður- skifti, sum m.a. umfata tær politisku, umsitingarligu og búskaparligu avleiðingarnar av einum slíkum uppskoti. Ad $ 4. Tað verður mett, at skal nevndararbeidid gerast til litar, má fastur skrivari setast í fulltíðarstarv við skrivstovuhjálp. Kostnaðurin av nevndar- arbeidinum verður leysliga mettur til 1,7 mió. kr., um arbeiðið varir umleið eitt ár, og 40 nevndarfundir verða hildnir. Mettu útreiðslurnar kunnu útgreinast soleiðis: Skrivari kr. 500.000 Skrivstovuhald og ymsar útreiðslur kr. 300.000 Fundarpeningur Løgmadur og landsstýris- maður kr. 0 Løgtingsmenn kr. 100.000 Serkønir nevndarlimir kr. 200.000 kr. 300.000 Serkøn hjálp, eitt nú re- sponsum frá statsrættarser- kønum og frágreiðingar um fremmandar styrisskipanir og figgjarligar útgreiningar kr. 400.000 Prenting av áliti kr. 200.000 Kostnaður tilsamans kr. 1.700.000 Ad $ 5. Av tydningi er, at ein enda- lig frest verður sett fyri ar- beiðinum soleiðis, at nevnd- in, tá hon fer undir starv sítt, sum eitt av tí fyrsta leggur eina tíðarætlan soleiðis, at arbeiðið kann gerast liðugt til ásettu tíðina og setir av neyðugu orkuna til arbeiðið. Uppskotið verður lagt fyri løgtingid í seinasta lagi á ólavsgku 1999.