mikudagur 9. september 1998síða 8

-— > Ol Útflutningsvirðið økist í stórum Hóast veiðan á fóroyskum øki ikki er so nógv ýkt, so er útflutningsvirði munandi hægri í ár enn tað var seinasta ár um somu tíð. Og tað er serliga útflutningurin av vør- um í smápakningi, sum økist serliga nógv SVEINUR TRÓNDARSON Samlaði føroyski útflutn- ingurin økist í stórum. Fisk- aprísirnir eru so høgir í løt- uni at hóast tað ikki koma nógv størri nøgdir upp á land í Føroyum, so er virð- :5, sum vit útflyta fyri knappar 200 mió. krónur hægri enn tað var um somu tíð í fjør Av fiskaverubólkunum, sum vit føroyingar útflyta eru tað bara ísaður og frys- tur fiskur, laksur og síl og fiskavørur til ídnað, sum vísa eitt fall bæði í virði og nøgd, meðan allir hinir vør- ubókarnir vísa vøkstur Størsta viråisøkingin í út- flutninginum er i vgrubólki- num ísað og fryst fiskaflak Fyrstu seks mánaðirnar hava vit útflutt fyri góðar 493 mió. krónur, meðan vit somu mánaðir í fjør útfluttu fyri góðar 332 mió krónur. Hetta er ein økin uppá heilar 161 mió. krónur og tað svar- ar í prosentum til eina hækking uppá uml. 50 pro- sent Frá januar til juni mánað í ár útfluttu vit fyri góðar 71 mió. krónur av ísaðum flaki. Hetta eru uml. 17 mió. krónur meir enn vit gjørdu sama tíðarskeið í fjør Vit hava eisini í virði út- flutt nógv meira fryst tosk- aflak enn vit gjørdu sama tíðarskeið í fjør. Veksturin er góðar 14 mió. krónur, úr 152 mió. upp í 166 mió krónur. Hyggja vit so eftir hvussu stóra nøgd vit hava útflutt, so síggja vit í talvunum frá Hagstovuni, at vit hava út- flutt næstan 1.000 tons færri higartil í ár sammett við í fjør. Hetta hevur bert tann eina tydningin og tað er, at pris- urin á alheims marknaðin- um er hækkaður rættiliga nógv Rimmar hýsuár Men størsti vøksturin í virð- ið er á hysumarknadinum. Fyrstu seks mánaðirnar í fjør útfluttu vit hýsu fyri góðar 28 mió. krónur, meðan vit somu mánaðir í ár hava útflutt fyri góðar 91 mió. krónur. Her er talan um eina trý- falding av útflutninginum av hýsu. Hyggja vit so eisini í hesum føri eftir nøgdini vit hava útflutt í sammett við virðið so síggja vit í hesum føri, at nøgdin eisini er vaksin, men ikki vid somu ferð, sum virðið. Tað sigur so mikið sum, at eisini prísurin á hysuni hevur verið hækkandi. Útflutningurin av smá- Í utflutningstølunum eru eisini upplýsingar um hvussu stórur partur av út- flutningum er smápakning- ur. I 1995 útfluttu vit fyri knappar 203 mió. krónur í smápakningi. I 1996 øktist hesin útflutningur upp í knappar 270 mió. krónur og í 1997 útflutt vit fyri heilar 383 mió. krónur í smápakk- aðum ísi og frystivørum. Men tað er ikki øll søgan, verri enn so. Tí tað gongur nógv framá við hesum útflutningi - sera nógv. So nógv, at talan má verða um eina rættiliga eks- plosión á hesum marknaði- num Stødan er nevniliga tann, at vit fyrstu seks mánaðirnar í ár hava útflutt fyri meira í smápakkaðum enn vit gjørdu alt 1996. Sammeta vit útflutningin av smápakkaðum verum við fyrsta hálvár 1997 so er talan um eina virdisøking uppá 73 prosent. Hyggja vit eftir nøgdar- broytingini, sum má verða tann, sum hevur størstan marknaðarligan týdning, so síggja vit, at vit hava eina øking uppá 47 prosent. Hesi tølini siga okkum so mikið sum, at fáa ein stórri og stórri marknaðarpart á nógvum økjum, og av tí at marknaðarprísurin er so høgur í løtuni, so fáa vit nógv meira burtur úr enn hvat ein skuldi trúð. Minni flutt óvirkað av landinum I byrjanini søgdu vit at vit í trimum vørubélkum hava havt eitt útflutningsfall bæði í virði og nøgd. Men tað er ikki bara til tað verra. Vit útflyta eitt nú minni ísaðan og frystan fisk. Fyrstu seks mánaðirnar í Í Útflutningur =-7ov=. 1998 - 1998, I verubólkum. vi:*! í 1000 kr. %-broyting jer-jun janjun — janjun — 1885 1898 1997 Nr Vernusólur 1998 1996 1987 1987 1998 -68 6 Á 23 Ísaður fakur 304.175 3 401.875 207.230 187.118 41 F -10 27 Frystur flekur 98.233 148.877 153.304 84273 40.084 = 8 3 Ísaður og fr. fiskur 400.408 — 576.270 — 301.000 271.803 27:17 2 4 herev hel. makr Jldevertk;. 100.33 182.000 191.073 720 25 81 -14 + 1 land fekafak 116.807 750 113202 404 1428 1 se > 2 Fryst toekaftak 355.307 288.900 221.000 182916 188.490 -2 = 9 3 Fryst hysuftek 204 44 mæ 15 1 2re 1 … 2» 4 Fryst upsaftak 195.088 117.37% 83.188 36.027 80.778 43 = — or 8 Fryst kongafiskaftek 12744 15.888 6.003 4.193 DE 2 1 á 6 Fryst fætfalafuk o 0 o 0 o 8 Fryst onguftek « 0 1.08% me 1.208 3 9 Fryst flak annars me 70.28 sæ me 80214 -} 18 27 28 Fryst Nekafars 23.258 sm mæ 19.214 æse [1 [] s Fiskaflak is. og fryst T715.420 843.488 r36.779 332.296 — 493.008 10 13 4 herev ! smápakningi #02.727 288.784 383.212 188.829 s71.883 >» “a 7 10 Beltebur loskur 675 131.488 7.968 1.26 7.536 x» -2- = 11 Saitað onga 8.778 614 45% 1.884 1.78 3 -æ “1 12 Ballnður upel 154 8.487 æn 10.808 4383 | 13 Saltað upsaftek 4173 em 225 8.088 sæ e aæ 8 14 Saðað longufisk 19.088 15.78 mæ sæ 18.400 18 i] s 15 Sakað droomufek 28.965 14930 18.008 4788 8870 4 2 ” 16 Bakfskur annar #0.385 101.883 104.861 5.805 78.348 2 3 [5] Saltfiskur 25326 286.621 301.555 133.478 = 180.887 13 i 36 herev | småpakningi 10.885 2213 10.308 me sæ -0. 2 28 ——<sGG———————s<<————i————"—A1ø' 17 Rækjur 228.318 230.306 198.484 87.7 112.848 2 14 2 18 Kummer son 3.790 2875 784 2337 - > 19 Jdipsøkel 7945 11.072 18.454 3073 $.108 æ 4 æ 20 Skøl- og Indyr annars = á 120 2 s sm 18 4 Rækjur og skeljar 230.343 245.24 216.703 1.637 120.172 2 12 31 21 Ísaður skaur 183.087 247 882 317.113 19.400 197.883 e 2 14 22 isss sl 3 414 8.038 2007 27 7 135 = 24 Prystur lekgur 17.108 90.481 56.000 2.46 203 7 Í 2 25 Fryst aft 1.408 11.383 18.904 13.857 … 707 er - Laksur og sl 172.811 289.830 — 401.853 168.6579 — 164.125 LI > 2 28 Roykt fekaftek 4 47 30 34.197 13843 13.633 4 2 1 29 Tigjerdu fekur annars maze 17.870 18.455 19.270 10.676 - + 4 Tilgjørdur fiskur 74.018 63.369 ss 23813 24.308 -12 | 2 ——————G—ON——— ———————ðiøð.<øøreenrnnnnnin— 30 lánaðarfiakur 10.340 33108 mæ sn 2524 2 112 æ 3! Piskasitgv 14.838 16.935 19.878 9.801 1332 14 1 * 32 Flekæmjøl 78.933 102.421 ere 80.083 22 = 12 x» 33 Flakatjel 14280 22906 21.406 13.908 [] [i] 23 — 100 Piskavørur til íánað 118471 176.480 201.082 108.478 #6.772 45 16 + pE 2:79 1575 ar 2% «nn % 4 40. 35 Ure ” 491 1801 143 1 så mm <a! 36 Fiskirsiðskapur 13 11.728 so sæl [EF = 31 =. 97 Ale verur Ufak-akip 65 394 et 3% am 40 = «| Aðr. verur uttan skip 17.842 18.682 <8.884 7.883 10.706 1 0 #7. 3 Flakiskip 322 81.303 sm 30.800 48.180 s4 I 8. 4 Farmaskip 130 4820 3720 723 18.800 4887 “2 41 Skip annars o o 3.128 (-) o o o Skip 34.876 — 115823 87.938 7743 24Ð 238 + + Útflutningur tils. 2.026.272 2.416.794 1.588.955 — 1.203.430 1.382.386 19 . 16 Útflutn. uttan skip 1.891.806 2300871 2.478.047 1.135.687 1.318,75 16 ' 16 I Hóast útflutningurin í nøgd er fallin, so er útflutningsvirðið hækkað munandi. Fiskaprísirnir á alheims fiskamarknaðunum eru so avgjørt til okkara fyrimun (Kelda: Hagstova Føroya) í løtuni fjør útfluttu vit góð 36 tús- und tons fyri góðar 271 mió. krónur. Higartil í ár hava vit út- flutt góð 23 túsund tons fyri 227 mió. krónur. Niðurgongdin í hesum vørub6lkinum mann verða tann, sum vinnulívsmenn og politikarar her heima munnu vera mest glaðir fyri tá tað til stykkis kemur. Henda niðurgongd merkir nevniliga, at meiri fiskur verður virkaður her heima og tað merkir so aftur, at tað verður meiri at gera í Føroyum og at arbeiðsloysi fellur. Tá vit hava fingið at vita at tað serliga er í Suður- oynni og í Sandoynni at tað gongur framá, so er hetta uppaftur meira gleðiligt. Hesi øki hava verið mill- um tey harðast raktu av kreppuni og samstundis eis- ini tey økini, sum hava havt trekast vid at koma í gongd aftur eftir at uppgongd er komin í føroyska búskapin. Privata nýtslan økist í hvørjum Tað sæst á innflutningstølunum, at vindurin er við fóroyska búskapinum í løtuni. Innflutningurin økist, men tó er innflutn- ingsvøksturin ikki líka ógvusligur, sum útflutningsvóksturin er SVEINUR TRÓNDARSON Neyvan nakar gerst kløkkur tá sagt verður at tað gongur væl - ella betri - við før- oyska búskapinum enn tað gjørdi fyri fáum árum síð- ani Hetta hava vit hoyrt pol- itíkararnar tosa nógv um uppundir valið, og aftaná tað hava vit eisini fingið greiðar ábendingar á tað, eitt nú tá Ráðgevandi nevndin hjá danska forsæt- isrådharranum var og vitj- aði fyri kortum. Tey flestu okkara vita eis- ini, at virksemi í landinum er økt tí arbeiðsloysi er fallið rættiliga nógv í øllum økjum í landinum. At tað gongur betri í Før- oyum sæst sjálvandi eisini á innflutningstølunum. Hesi kunnu m. a. siga okkum hverjar vinnur hava havt framgongd, og hvgrjar kanska ikki hava tað so gott. Í fjør var nógv tosað um stóru gkingina í byggivinn- uni. Hyggja vit eftir innflutn- ingstølunum fyri í ár, so síggja vit, at tað enn er framgongd í byggivinnuni. Fyrstu seks mánaðirnar í fjør innfluttu vit fyri 83 mió. krónur til byggivirkir, men í ár er hetta tal gkt til 90 mió. krónur. Privata nytslan økist Men tad, sum gevur bestu åbendingarnar um at tad gongur betri eru tølini fyri innflutning til beinleidis nytslu. Og hesi tala sitt greida mål. Privata nytslan í Føroyum í ár verður eftir øllum at dóma væl hægri enn hon var síðsta ár. Fyrstu seks mánaðirnar av 1997 innfluttu vit fyri 335 mió krónur til beinleið- is nýtslu og fyri alt árið fyri 710 mió. krónur. Higartil í ár hava vit inn- flutt fyri 368 mió. krónur ella 33 mió. krónur meir enn vit gjørdu í fjør. Um vit nú taka okkum tann frekleika at brúka sama býtið, sum í fjør, so fer innflutningurin til beinleiðis nýtslu í ár at verða uppi á 780 mió. krónum. Hetta er bert eitt skot, men fer tað at passa, so er innflutningurin til beinleiðis nýtslu vaksin við umleið 200 mió. krónum upp á tvey ár og tað er nógv. Kann verða ein vandi Og tað er júst hetta, sum kann gerast ein vandi tá til stykkis kemur. Føroyski útflutningurin, sum í nøgd er fallandi í løt- uni, er so øgiliga nógv tengdur at tf høga fiskapris- inum å alheims marknadi- num og fer hann at fella, so er vandi fyri at vit fáa eitt undirskot í samhandlinum við umheimin og tað hava føroyingar ikki ráð til, skal tosið um fullvekdi og bú- skaparligt frælsið fullførast. Men tað er tó skilligt, at føroyingar brúka meiri pening. Tey eru nógv, sum hava gingið arbeiðsleys í longri tíð og harvið ikki hava havt nógvan pening um hendur. Hetta hevur gjørt sítt til, at tey ikki hava kunna gjørt neyðugar iløgur ella keyp í teirri tíðini. Tá nú hesi hava fingið arbeiði, so ber væl til at skilja at tey ynskja at fáa okkurt frá hondini, sum annars hevur bíða. Men tað er heldur ikki gil søgan. Lønarlagid i Føroyum er hækkað, hóast tað ikki er hækkað so nógv sum aðra- staðni. Tað merkir, at tey sum á henda hátt hava fing- ið meiri pening um hendi, hava eisini meiri pening at brúka. Men tað er ein onnur søga.