hósdagur 10. september 1998síða 17

Nr. 170 — 10. SEPTEMBER 1998 Jákup Dahl 1978 einfalt enn so: Vit hildu okk- um hava verk at gera í Før- oyume. Grabbarin 1974 Við útisetunum kom eis- ini Listafelag Føroya heim og byrjaði virksemi sítt her. Janus hevur verið uppi í øll- um vási, ið spratt úr lista- felagsins virksemi - sum tíðindablaðið SO forsprákari og fyrireikari. Í 1948 varð Alment føroyskt Listasavn sett á stovn, sama árið skipaði listafelagið fyri teirri fyrstu Olavsøkufram- syningini. Í eitt mannaminni vóru størri framsýningar í Føroyum og uttanlands- og Olavsøkuframsyningin - óhugsandi uttan Janusar kønu hond. Í 1970 kom Listaskålin, og Janus varð settur leiðari. Eyðkenni fyri list Janusar er einfaldur greiður formur í monumentalari sinniligari ró. Hann hevur gjørt virði- ligar andlitsmyndir av út- róðrarmonnum og traðar- monnum, skøldum og kvødarum. Skal ein andlits- mynd takast fram, tá tað vera bronsumyndin av Vensili á Velbastað 1951, kanska mætasta verk Jan- usar yvirhøvur. Hann lýsir vanlig fólk í dagligum yrki: neytakonur og seyðamenn, útróðrarmenn við báti sín- um, reiðskapi og veiði. Eymar og sannførandi eru lýsingar hansara av seyði, eitt nú Tvílemba 1955 og Ær 1968. Men hann hevur eisini tikid samfelagsligar spurningar upp, eitt nú í standmyndini Karyatidur. Í grafikki, linoskurdi, mangan fleirlitadum, eru havid, sjófuglurin, fjøran og tað liv ið rørist vid stødna, eitt høvudstema. Aldunnar tunga dragandi rytma og skiftandi litbrå, skýferðin, áirnar í andarisi. Eingin hevur sum Janus Kamban dugað at lýst linjurnar í tí fullkomna skapinum, tann klassiski føroyski båturin hevur. Tvilemba 1955 Eitt høvudsverk Janusar, helst fremsta monumentala høggmyndaverk, id gjørt er í Føroyum, er Móðurmálið 1948, ið høgt er úr føroysk- um gróti. Tá ið hesin prýði- ligi minnisvarði fyri V. U Hammershaimb á sinni varð settur upp á Debesartrød, framman fyri týdningar- mesta mentunarstovni, ið tá var, Landsbókasavninum, stóð hann væl fyri, og hann tók seg væl út á hesum fríða lendi. Men so fóru menn at oyðileggja umhvørvid. Ja - umenn Janus altíð er sinni- ligur og spakførur, so kann hann tó siga sína hjartans meining, og tað fari eg eis- ini at loyva mær, hóast hetta er ein fødingardagsheilsan. SEV gjørdi ta dáragerð at byggja eitt ljótt betonhús beint upp at minnisvarðan- um - skapað nakað sum hes- in fýrkantaði skulpturur, og nakað eins á liti, bara mun- andi stórri. Einki ilt at siga um bókasavnshúsini, men tað er óheppið, at grefligar jarndyr fyri bilskúrinum eru vendar beint ímóti lista- verkinum. Vegurin framm- anfyri er grivin niður í lend- ið, so varðin er endaður á einum kneysa, ið ber upp fyri. Sjálvt um myndugleik- arnir skuldu fingið tað hug- skot at beint brutur tað vill- vaksandi runnakjarrið, ið av onkrari óskiljandi orsøk er plantað, so tað nærum fjalir minnisvarðan yvir V. U. Hammershaimb, hevði hann kortini sæst illa av J. C. Svabosgøtu, og inn um girdingina fer eingin, tí olju- fyrisitingin, id hevur fingid tey gomlu bæriligu húsini, 17 hevur aðra innkoyring. Nú er hesin vakri skulpturur, ið á sinni varð reistur sum ein mentanarligur varði við stórum symbolvirði, komin sera illa fyri. Eingin mein ing er í staðnum, har hann stendur, - og eingin sær hann! Nú vit heiðra Janus, loyvi eg mær at seta fram eitt upp skot: Gevið føroyingum høvi til at síggja og njóta hetta monumentala verk - flytið standmyndina Móð- urmálið, setið hana á Ting- husvøllin! Miðskeiðis á vøllin - nakað ovari enn har, Rasmus Effersøe nú stend- ur. Flytið so bringumyndina av Rasmusi í ein útnyrðing, í brekkuna nakað oman fyri Sparikassagerðin. Janus Kamban hevur ver- ið virkin til hendan dag. Á Olav søkuframsyningini seinastu sóu vit, at verkið Mekongáin, ið hann hevur arbeitt við tey seinnu árini, hevur fingið sín endaliga form. Hetta er ein grimmlig viðmerking tl kríggið í Kambodia og alt dáralæti Janus Kamban er javn- gamal við ta nýbrótandi list- ina, ið tók seg upp í 1930- árunum, og í teirri menning, vit hava sæð hesi seksti ár- ini, er hann ein felagsnevn- ari. Hjartaliga til lukku vid teimum 85 árunum tøkk fyri tína list og tíu ósjálvsskna stríð. Bárður Jákupsson