leygardagur 12. september 1998síða 9

Nr. 172 — 12. SEPTEMBER 1998 tíðindablaðið 9 Føroyingar millum olju og inuittar á heimsins enda Hósdagin var fóroyska ferðalagið í Barrow, sum er tað norðasta búplássið í óllum Norðuramerika og har var stórfingin móttóka fyri fremmandu gestunum JAN MØLLER BARROW, ALASKA Eftir ein strævnan men sera upplýsandi og gevandi dag saman við embætisfólki, politikarum og vinnulívs- fólki í Anchorage fór før- oyska ferðalagið, tíðliga hósmorgunin við leiguflog- farið til arktiska øki í Norð- uralaska. Her liggur størsta oljukeldan í Norðuramer- ika, Prudho Bay. Keldan tel- ist eisini millum heimsins størstu. Tað er henda oljukeldan, sum seinastu 20 årini hevur ått livid f statinum Alaska og íbúgvum tess. Tað sigur ikki so lítið at heili 85 pro- sent av inntøkunum hjá Al- aska stava frå oljuøkinum Prudho Bay. Samlaðu fløgurnar i tað risastóra oljugki eru eisini ringar at fata. Tær hava ver- ið uppá millum 300 og 400 milliardir krónur. Afturat hesum kemur ein av heimsins longstu olju- HVÍ KEYPA EIN... - tá tú kanst fáa ein heilgalvaniseraðan ASTRA fyri sama pris? Øll tey fremstu bilbloðini geva tí nýggja ASTRA 5 stjørnur. leiðingum, Alyaskan Pipe- line, sum er dýrasta privat- fíggjaða verkætlan í heims- søguni. Tann 1300 km langa olj- uleiðingin kostaði 50 mia. krónur at byggja miðskeiðis í sjeyti árunum. Oljuleið- ingin er so long, at hon røkkur år Føroyum til Dan- markar. Og oljuøki fyllir meiri enn helvtin av øllum Føroyum, so hetta er øgiliga amerikanskt. Staturin Alaska fær so eisini afturfyri millum 15 og 20 mia. krónur um árið í kassan frá oljuni. Oljukeldurnar í Prudho Bay, sum Arco og BP reka, hava tryggjað Alaska og tess íbúgvum stóra vælferð. Eitt skifti var Alaska ein av ríkastu statum í USA. Nú oljuprísirnir eru farnir í botn, merkist hetta tann skeiva vegin, hóast uml. 200 mia. krónur í dag standa í grunnunum. Vandi er fyri stórum skerjingum á yms- um almennum gkjum. Ann- Vit sýna tann nýggja ASTRA fram i ØRAVIK leygardagin 12/9 og sunnudagin 13/9 ars fær hvør íbúgvi í Alaska útgoldið uml. 70.000 krón- ur. Hetta og mangt annað fingu føroysku gestirnir, sum vitjaðu í Anchorage og Prudho Bay at vita. Niður- stødan eftir mongu fyrilestr- arnar og orðaskiftið í Anch- orage mikudagin var tann, at føroyingar kunnu læra av royndunum og ikki minst mistøkunum, sum gjørd í umleið 20 ára gomlu olju- søgu Alaska. Venda eygunum annan veg Hóast tað higartil mest hev- ur verið hugt eftir hvat norð- menn og bretar hava gjørt er eingin ivi um at tað kann koma Føroyum og føroysk- ari oljuvinnu til góða, eisini at hyggja eftir hvussu farið er fram longur burturi. Tað hevur heldur ikki so lítið at siga, at netupp sam- anberingin við eitt land sum Alaska, kann verða av al- stórum týdningi, tí Alaska SLRAS er eitt viðkvæmt land bæði hvat umhvørvi og eisini fólkatalið og mentan. Í nidurstøduni kann les- ast, at trygt og reint um- hvørvi ongantíð eigur at undirmetast, men altíð eigur at verða sett í hásæti tá talan er um oljuvinnu. Ansið eftir pengunum Síðan hevur tað nógv at siga, at tað eru góð viður- skiftið millum oljufeløg og samfelagið, at tað verður ein >win to win«, tað vil siga har báðir partar fáa nakað burtur úr. Tað er greitt, at størsti vandin liggur kanska mest í spurninginum, hvussu tú vandar tær um pengarnar. Tað vil siga hvussu mann forðar fyri, at ov nógvir pengar ikki vanskepla og taka eitt samfelag heilt av fótum. Her var orðið stabi- litetur havt á loftið aftur og aftur. Tú mást ikki gera hvorki landskassan ella tann einstaka so heftan at olju- inntøkunum, at brådlig prís- lækking tekur stólin undan tær. So her hevur fíggjarmála- ráðharrin Karstin Hansen, fingið nakað at hugsa um, nú hann og Eyðun Elttør, oljumálaráðharri, skulu seta skjøtil á eina føroyska olju- vinnu (Sosialurin fer seinni at viðgera nakrar av hesum spurningum nærri) Ein gørvísi verð í Barrow Men hvussu ávirka olju- pengarnir tey innføddu í Al- aska. Hetta er ein av spurn- ingunum, sum føroyska ferdalagid hevur fingid høvi til at hyggja nærri at. Seinnapartin hósdagin lendi leiguflogfarid við teimum 16 føroyingunum, umframt umboðum fyri vertirnar, Texaco samtakið, í tí norðasta búplássinum í Norðuramerika, Barrow Tað var ein fullkomiliga ødrvisi verð, sum her lå frammanfyri gestunum úr Føroyum. Teir 4.500 inuittarnir i Barrow, sum i øldir hava vunnið sær til livsins uppi- hald við at drepa stóra kúlu- bøkuhvalin, fáa nú eisini lut í oljurikidøminum. 85 pro- sent av inntøkunum hjá Barrow koma nevniliga frá oljuinntøkunum í Prudho Bay. Men harfyri eru langt frå allar súður syftar. Inuitta- fólkið er á einum vegamóti, på Bensin- og diesel målid og mentanin eru at doyggja. Hevur an skylduna i hesum, ella er oljan kanska tverturímóti bjargingin hjá hesum inn- fødda fólki, sum er upprun afólki og harvið eisini ver- uligi stoltleikin hjá Alaska Tað fara vit at hyggja nærri at í seinni bløðum Tá føroyingar komu til Barrow hósdagin var Gfør måttøka í bygdahúsinum har borgarstjórin og flestu av ovastu monnum og kvinnum í bygdini tóku í- móti. Eisini varð dansa fyri føroysku gestunum, har in- uittadansur var á skránni Jóannes Dalsgaard, deild- arstjóri í Undirvísingar- og Mentamálastýrinum, helt réðu fyri inuittunum og greiddi frá Føroyum og før- oyingum. Hann fegnadist vegna føroyska ferðalagið um at tað hevði borið til at vitja hetta fjarskotna bú- plássið við heimsins enda Eitt búspláss, sum kanska ikki var so fremmant fyri føroyingum nú føroyingar eru komnir við í føroyska ferðalagið tf. 31 61 61 mr