mikudagur 16. september 1998síða 20

Við endan á vegnum? tíðindablaðið SEsjalurir Nr. 174 — 16. SEPTEMBER 1998 Mexico: Tann vanliga síðsta-árs-kreppan hjá mexikanska forsetanum Ernesto Zedillo, er komin áðrenn ætlað Orn RóÐ HANSEN Fyri einum ári síðani sá eydnan út til at vera við Mexico. Búskapurin var batnaður aftan á tað stóra buskaparskrædlid i 1995-96 og var å veg til at bliva størsta framgongd síðani 1981 Fleiri fólk komu í arbeiði og sjálvt reallønin fall ikki longur, men var byrjað at hækka. Tað tydningarmikl- asta var úrslitið av valinum í 1996, ið koyrdi landið út á tann demokratiska vegin Tá misti PRI (flokkurin ið hevur sitið við allari maktini í 70 år) sín avgjørda meinluta í undirhúsinum og andstødan vid PRD (ein flokkur ið líkist javnadar- flokkinum) á odda, vann í eiri statum Mexico er deilt upp í 31 statir) og eis- ini tann tydningarmikla borgarstjórasessin í Mexicc høvdun rge- WC vi ilja bólkar stungið seg upp mum stóru býunum líðaundir teimum stóru kriminellu aldunum, sum myndugleikarnir ikki sýnast at vera førir fyri at basa, og har Ernesto Ze- 4 r einum pE: umgirdur av 4 synast hálvvánaligum liði ysir og duga ikki at finna javnvágina í nýggju politisku støduni: í landin- Um formaðurin í PRD (mexikanski javnaðarflokkurin), ferð, at PRI flokkurin tapir eitt forsetaval Hóast hetta var bjart- skygni størri enn tað hevði verið fleiri ár framman und- an og tey ivasomu tóktust at vera í minniluta. Nógv kann broytast eftir einum ári. Hóast útlendska áskoðanin enn stendur við — til alla lukku — hevur sjáldan verið so lítil ivi um, at stjórnin veit hvørki út ella inni Bæði útlendsk og innan- lands viðurskifti, búskap- arliga og politiska rákið hava elvt til ein varhuga av, at okkurt fer at henda mexi- kanska livifótinum. I løtuni er tað einasta bjartskygni mexikanska landsliðið, sum gjørdi eitt frålikt avrik í HM í Fraklandi Zedillo ætlaði sær fyri ein hvønn pris at sleppa undan somu óeydnu sum allir forsetarnir hava verið raktir av síðani Luis Echeverria í 1976. Men í roynd og veru er hann um reppið at verða við undirluta vid síðsta-árs-kreppu, meir enn eitt ár áðrenn hon plagar at koma Hóttandi tekin koma alla- staðni frá. Innan búskapin hevur fallið á oljuprísunum verið oyðileggjandi fyri ta almennu fíggingina. Oljuinntøkurnar eru enn nærum 40 prosent av gllum inntøkum í Mexico og for- setin var noyddur at vid- sanga, at ikki slepst undan í triðja niðurskurðinum á fíggjarlógini, um heims- marknaðurin blivu við at vera yvirfyltur av olju Tann mexikanski parta- hesu 9 brævamarknaðurin er fallin við nærum 20 prosentum tær seinastu fimm vikurnar. Seinastu viku fall virðið á pesoinum til 9,40 pesos fyri ein dollara. Buskaparfrødingar søgdu fyri tveimum mánaðum síð- ani, at um virðið fór upp um 9 pesos var álitið á mexi- kanska búskapinum nærum heilt burtur, so nú kann sig- ast at álitið er burtur og tað eru ongi tekin, ið vísa at hann styrknar aftur. Meðan partar av hesi keð- iligu stóðu, sum eisini eru ávirkaðir av altjóða ráki- num — kreppuni í Asia og amerikanska brigslinum um loyniligu hvítvaskingina av narkopeningi, eru heimligu viðurskiftini eisini við í spælinum. Tað størsta er banka- kreppurnar og tann mis- eydnaða royndin hjá stjórn- ini at yvirtala undirhúsið um at skattgjaldararnir skulu gjalda tær 450 milliardir krónur aftur Andstødan í undirhúsi- num vil ikki ganga hesum á móti, og sjålvt tingmenn hjá PRI eru varnir við at stuðla hesum uppskot Aftan á 1995 kreppuna, sum koyrdi milliónir av fólki i Oføri vegna ta vaks- andi rentuna, varð stjórnin noydd til at gjalda nógv av teimum ógoldnu lánunum fyri at teir nýliga privatiser- aðu bankarnir ikki skuldu fara á heysin. Tað er tó komið fram, at kongressin ongantíð hevur heimilað gjaldanini og at Ernesto Zedillo, forsetin og formaður í PRI-flokkinum. Serkønir meta, at hann fer at tapa valið, sum verður ár 2000 hon hevur varhugan av, at nakrir av bankunum høvdu óregluligar mannagongdir, harímillum ólógligan handil Cuauhtémoc Cardenas, vinnur forsetavalið, sum verður um aldarskiftið, so er tað fyrstu á partabrævamarknaðinum, vina- og kenningapolitikkur var blandaður uppí og teir høvdu »lænt« sær sjálvum hópin av peningi. Utlendsk ynski um at lóg- ir og mannagongdir lands- ins skulu verða týðuligari og harvið lættari at avdúka óregluligt virksemi, er meira enn Zedillo vil ganga á møti. Ein onnur kreppa, sum eisini ger um seg í hesum døgum, er nógv bl6dugari og nógv meira ørkymlandi. I juni vóru tveir nýggir til- burðir í Guerrero og Chia- pas og hava teir víst, hvussu ótrygg stødan er í hesum statum og hvussu tað vápn- aða mexikanska valdið ber seg at. Mánadagin 8. juni kring- setti herurin ein skúla í bygdini Ayutla í Guerrero, sum var fylgur av gerilja- hermonnum, sum vóru har fyri náttina Við ongari ella lítlari á- varing byrjaðu hermenninir at skjóta og drupu 12 mixte- cos, sum vóru lagdir undir at vera viðhaldsfólk hjá ge- riljadini. Hermenninir sluppu snikkaleysir frå hesi beista- gerð. Fjølmidlarnir vilja vera vid, at hetta var ikki bardagi vid geriljuna, men kaldbl6dug avrætting. Triggjar dagar seinni 3 H