leygardagur 26. september 1998síða 17

liga fólki, ið hava gjørt vart við seg innan sang og máln- ingalist. Men Frits heldur kortini ikki, at Fuglafjørdur er ødrvisi fyri enn aðrar bygdir i Føroyum við sama íbúgvaratali. - Tað sum bygdaráðið í Fuglafirði kanska ger fram um onnur í landinum er, at tað stuðlar mentanarlívinum heilt ótrúliga væl. Uttan peningaligu hjálpina frá bygdaráðnum hevur tað ikki borið til hjá gentukórinum at ferðast so nógv og so víða. Hornorkestrið, gentu- kórið, blandaða kórið og manskórið hava fingið 6- metaliga góðan stuðul. Vit hava veruliga kent fløvan haðani so tað stendur eftir. - Nógvir stórir listamenn koma av bygd. Í Mikladali eru nógvir stórir listamenn fostraðir, í Mykinesi, Nóls- oy, Leirvík og høvundarnir Heðin Brú og Martin Joen- sen eru eisini av bygd. Ofta koma stórmennini úr smá- um samfeløgunum. Menn- iskjan sum býr á bygd hevur kanska stórri kosmiska hugsan enn menniskjan sum býr í stórsamfelagnum. Í Fuglafirði hava vit nógvar góðar listamenn, tað hevur kanska nakað at gera við umhvørvid, men so sann- iliga eisini við tað kosmiska at gera. - Summi siga, at mentan- in stødist best, tá ið tíðirnar eru ringar. Men tað er ikki rætt, tí kanningar vísa, at Nr. 182 — 26. SEPTEMBER 1998 mentanin trívist best, tá pen- ingur er til staðar. Keypa fólk ikki málningar, kann listamaðurin ikki liva, verða flógurnar ikki keyptar, kunnu tónleikararnir ikki liva, og so framvegis. - Tað vilja altíð vera úr- mælingar, sum van Gogh, Mozart og Beethoven og tað vilja altíð vera summi, ið liva í útjaðaranum av tí sum er veruligt. Hesi hava so ómetaliga høgan intelli- gens og síggja tí heimin frá eini heilt aðrari síðu enn vit vanligu. Tí verður teirra lívsstílur og avrik av eini aðrari dimensjón. Men tað vera so øgiliga nógv onnur sum ongantíð vera ein van Gogh ella ein Mozart. Fóðra vit ikki samfelagið við ein- um sindri av mammon og peningi og lata tað fara út til vanliga fólkið, verður tað ótrúliga fátæksligt. - Sviar hava til dømis eina ómetaliga góða musikskúl- alóg. Har eru ótrúliga nógv fólk, sum spæla eitt ljóðfýri, og har eru fleiri kórsangarar enn fótbóltsspælarar. Og tað er tí, at sviar hava funnið út av, at landsins rikidømi skal býtast út til fólkið, soleiðis at tað kemur til gagns hjá flestum. Eisini tá ið um list ræður. Tórgarð Lívæðrin í føroyska nútíðar mentanarlívinum er høv- udsstadurin. I Havn byr meginparturin av tí fólki, ið tíðindablað fæst við mentan, bæði á yrk- isstigi og amatørstigi, og í høvudsstadnum er somu- leiðis tann besti fysiski karmurin um eitt ríkt ment- unarlív. Tá Frits Johannesen fekk handaða Mentanar- virðislón M.A. Jacobsens hósdagin í farnu viku segði hann í takkarkvøduni, at hann mangan kundi ynskt, at hann var í Havn, tí har hendi so nógv av mentan- arligum tiltókum. - At vera búgvandi uttan fyri Tórgarð frøddi tað meg ógvuliga nógv, at nevndin fyri Mentanarvirdisløn M. A. Jacobsens hugdu upp um Tórgarð og sá, at tað var onkur, sum hevði uppborið at verðið heiðraður. Tað er samstundis ein vissan um, at tað eru fólk sum sita og eygleiða og vita, hvat hend- ir aðra staðni í Føroyum. Við hvørt verður man eitt sindur gvundsjúkur at síggja, hvussu nógv hendir í Havn. - Havnin er so ómetaliga vøkur og eg skilji væl, at fólk stødast væl í Havn. Tann peningurin, id er í Før- oyum av týdningi, er í Havn. Har eru hølini og karmarnir um eitt ríkt ment- anarlív. Eg vóni, at bygda- húsið verður liðugt kom- andi år, sum vit kunnu fjølg- ast um, men í løtuni hava vit eingi høli í Fuglafirði uttan fimleikahøllina og kirkjuna til mentanarlig til- tók. Landsstyrismadurin í undirvísingar- og menta- málum, sum eisini er fugl- firðingur, hevur borið uppá mál, at kommunurnar sjålv- ar eiga at taka stig til at skapa karmar og møguleik- ar fyri einum ríkari ment- anarlívi. - Tað er púra rætt. Bygd- irnar og kommunurnar kundu væl tikið stig sjálvar til at fingið betri karmar. Til dømis kundu bygdirnar í Eysturoynni verðið samdar um at fingið ein mentanar- miðdepil í eitt nú Skála- botni. Tað hevði avgjørt verið eitt gott hugskot og hevði verið ein kraftmið- depil fyri gkið. - Fólk eru ógvuliga glað fyri at koma á lista- framsýningar, ein ørgrynna av fólki vitjar framsýning- ina á Varmakeldu. Fert tú inn í eitt vanligt føroyskt heim svitast ikki, at har hongur ein góður målningur á vegginum. So er ikki aðra staðni, í bygdum á stødd við Fuglafjørd sært tí í mesta lagi ein snórapela ella ein pylsuvogn. Har koma vit aftur til hugskygnið hjá før- oyingum. Vit hava ómetalig góð innlivingarevni, tá ið tað snýr seg um list. Tað hevur kanska okkurt at gera við, at vit liva so nær nátt- úruni, - vit síggja fjøllini, skýggini og ljósið. Tað sum tú sært ávirkar teg onkus- vegna, tú ert ikki harri yvir tí, men tú kanst taka pensi- lin og avmynda tað sum hendir Ítróttin og mentanin Frits hevur ikki hug til at sparka til ítróttina, sum ung- ur hevur hann sjálvur íðkað ítrótt, men hann harmast um, at ítróttin fær so stórt pláss í fjølmidlunum, sum hann fær í mun til so nógv annað. - Tað er spell, at lutfallið er sum tað er. Høvdu fjøl- miðlarnir gingið líka høgt upp í tónleikin og skrivað um hann, hevði stødan verið nógv ødrvisi. Hoyrir tú eitt gott tónleikastykki verða framført, er tað sami spenn- ingurin sum er í ítrótti. Tón- leikur er spenningur og av- slapping. Hann fer upp í styrki og niður í styrki. Tað yndisliga er eisini við. Kanska er tónleikur ikki so dramatiskur og sjónskur sum ítróttin. Eg plagi at siga við næmingarnar hjá mær, uttan mun til um vit lesa eina yrking ella eina bók, hoyra tónleik ella hyggja eftir einum málningi, snýr tað seg um yndi, styrki og avslapping. Eins og við í- tróttini. - At fjølmiðlarnir ikki gera meiri við mentan hevur kanska nakað við innlit at gera. Teir hava kanska íkki fólk, sum hava innlit í ymsu liðirnar í mentanini. Fjøl- miðlamyndin er avgjørd av teimum fólkum, sum ar- beiða í miðlunum. Ég eri vísur í, at tað hevdi bøtt un støðuna, um loftmiðlarnir báðir høvdu eina deild, sun tók sær av mentan. Eitt harmar meg heilt øgiliga nógv. Gentukórið í Fugla firði hevur sungið eina ør- grynnu inn á band fyri Út- varp Føroya, men tá ið eg spyrji eftir tí í útvarpinum er bara ein partur skrásettur Og tað verður burtur til allar tíðir. Tað er stoytandi, og tá ið mentunarstovnarnir, sjónvarpið, útvarpið og blødini ikki skráseta tað sum hendir, tí tað fer í gloymibókina. Tá ið fólk um nakrar øldir fara at granska í, hvat hendi í Før- oyum í 1998, verður mynd- in ógvuliga einstáttað. Hver spældi á fótbóltslandslið- num í 1990, tå ið Føroyar vunnu á Eysturríki í Lands- krona, kemur í søgubøkur- nar. Samstundis sum tann hendingin fór fram sang gentukórið hjá okkum fyri 2000 fólkum í Noregi. Sjálv hendingin, tað at tað hendi, er akkurát tann sama, uttan mun til, um føroyingar fara uttanlands at sparka ella syngja.