mikudagur 7. oktober 1998síða 10

tíðindablaðið SUM Oyðimarkar- gongdin Pi I sambandi við orðaskiftið um fullveldið og ríkisrættarligu viður- skiftini millum Fóroyar og Dan- mark í framtíðini hevur Jens Pauli Heinesen, rithóvundi, sent okkum grein í trimum pórtum, sum hann nevnir >Íkast til kjakið um full- veldið< 1. partur Fyri nøkrum fáum árum síðani kom ein unglingi til mín, uppøstur og forfard- ur, hann var akkurát komin år Danmark. - Veitst tú hvat, segði hann, veitst tú, hvat danskarar kalla okkum. Nassireyvar, gud veit, nassireyvar, hvat dåmar tær? Tad er neyvan heilt rætt, at danskarar yvirhøvur kalla okkum fyri nassi- reyvar, men at ein hópur ger tað, er lítið at ivast í Tað er ringt at seta tal á, men siga vit nakrir hundrað túsund, fara vit neyvan skeiv At teir flestu eru líka glaðir og helst vilja sleppa av við okkum, at teir føla okkum sum eitt haft um beinini, sum ein kleppur og hava eina negativa kenslu móti okkum, man tíverri koma sannleikanum alt ov nær. Skulu vit siga, at helmingurin hevur eina slíka áskoðan, man tað ikki vera langt av leið, og tað er í grundini ikki ringt at skilja, tað høvdu vit vist eisini havt, um tað vóru vit, ið skuldu pungað út At vit hava givid hesum greinastubbum heitið Oyðimarkargongdin, er ikki av tilvild, og tað er júst tað, vit skulu royna at siga frá Sega sambandsins Søga sambandsins er ein sorgarsøga, ein Ósigurs søga. Flokkurin kann hava vunnið í atkvødum, og kortini altíð tapt. Hetta verður rópt ein Pyrrhus- sigur At vinna og kortini tapa tað ljóðar kanska paradok salt, men latið okkum síggja. Skulu vit taka málspurn- ingin fyrst? Ja, hví ikki, hóast hann er viðgjørdur so ofta, at tú mestsum fært sjóverk av honum, men hann er so tengdur upp í sambandsins sorgarsøgu, at vit sleppa ikki uttan um hann »Vi føler os som danske«. Hesi tiltiknu orð vórðu søgd av einum av sambandsins tingmonnum, og hvat kunnu vit so vænta av einum tílíkum manni. Hann talaði bara á donskum í tinginum, kanska tí hann helt, at móðurmálið var ikki nóg fínt, vit vita tað ikki, men okkurt sovorðið man tað hava verið. Maðurin var Oliver Effersøe Ein annar sambands- maður byrjaði sum sjálv- stýrismaður, og brúkti tá eitt sera gott mál, men í somu løtu hann fór upp í sambandsflokkin, var einki fantilsi á málinum, tað var meira danskt føriskt. Hvi? Ja, tað er ilt at siga. Tad er likt til, at hann gjørdi tað bara fyrr at ræða, såa ómegd, arga og øsa sjálvstýrisfólk upp. Politikarin var Andras Samuelsen (Vit kundu skoytt uppí her, at neyvan nakrantíð hevur nakar føriskur polit- iskur flokkur brúkt eina so ljóta agitatión sum sam- bandsflokkurin fyrstu ár av lívi sínum) Sambandsfólk arbeiddu sum í dýrastu neyð móti at móðurmálið skuldi vinna frama í skúla, kirkju, á ungi, sum rættarmál osfr Niðurlagið var, at vit fóru ngantíð at vera før fyri ella fáa ráð til at fáa føriskar skúlabókur, vit fóru ongantíð at kunna skapa okkara egna litteratur, vit megnaðu tað ikki, dugdu ikki tíðans- heldur orkaðu tað. Nær fóru vit at fáa okkara egnu sálmabók? Ella okkara egnu bíbliu? (I dag hava vit tvær týðingar av halgu- bók). Í staðin fyri at bretta upp um armar og fara til verka, kvaldu teir sakina í ómegd og berum mis- treystisgrenji, til danskur ministari skar igjøgnum og så til, at mål okkara fekk ein vissan heimarætt. Man tad vera nakad sambandsfólk í dag, sum ikki elskar sítt móðurmál og er stolt av okkara sálmabókum, okkara skúlabókum og okkara bókmentum. Í dag tosa sambandsfólk sera gott føriskt á tingi t.d., ja, summi vanda sær enntá betur um okkara mál enn okkurt sjálvstýrisfólk. Við ødrum orðum: í málspurninginum tapti sambandið so ruddiliga. Men hví so alla hesa mótstøðu, hví so alt hetta roksið, ið hevur darvað so ómetaliga og hevur verið til so stóran ampa í staðin fyri at bretta upp um armar og hjálpa til? Er slíkt realistiskt? A politiskum fundum, serliga fyrr, ikki so nógv nú, høvdu sambands politikarar tað fyri ikki at fara upp á pallin, fyrrenn sjálvstýrismenn høvdu havt orðið, og tá gjørdu teir tað næstan bara við tí í hyggju at gera gjøldur burturúr, at fáa fólk at flenna at tí, ið sagt varð, arga og øsa og ræða við rædusøgum. Og hvat fingu teir burtur úr tí, hvat Nr. 189 — 7. OKTOBER 1998 Jens Pauli Heinesen, rithóvundi, skrivar vunnu teir? Skulu vit tíma at nerta við flaggmålid. Aju, heilt stutt, men aftur ein sorgarsøga, ella hvussu? Tey striddust sum úlvur á skóg ímóti, at vit skuldu hava okkara egna flagg, til Bretland skar ígjógnum. Man tað vera nakað sambandsfólk í dag, sum ikki hevur størstu virðing fyri flagginum, tey eru enntá farin at røda á flagg- degnum. Eisini í hesum máli leið flokkurin sín vanliga Ósigur. Og hvussu var tað við heimastýrislógini? Føroyar vóru eitt danskt amt, og tað skuldu oyggjarnar halda fram við at vera í ævigar tíðir, men sam- bandið mátti boyggja seg og tók við hesi lóg vid sera ringum tannabiti. Í dag er líkt til, at tey elska hesa somu lóg, tey vilja ikki av við hana, sum stendur tað um lív. Sigur ella ósigur? Ja, hvat skulu vit siga? Soleiðis kunnu vit taka eitt mál fyri og annað eftir, sum sambandið setti seg ímóti við hond og fót, og sum teir seinni løgdu sín kærleika á. Onkur, sum er betri inni í okkara politisku søgu, er væl- komin at halda fram. Her skulu vit bara nevna Útvarp Føroya. Útvarpið Hvat í harrans navni skuldu vit við egnum útvarpi, tað fóru vit aldri at vera før fyri at røkja og reka, vit fóru aldri at fáa útbúgvið fólk, og hvussu í allari víðastu verð skuldu vit nakrantíð fáa ráð til at hava egið útvarp. Nei, tað einasta, ið vit skuldu gera, var at biðja danir styrkja Kalundborg sendaran, so hann hoyrdist betur, sjálvsagt átti Dan- mark at tikið sær av hesum. (Tað skal viðgang- ast, at ein einsamallur fólkafloksmaður var við í hesum harkaliði). Men man tað vera nøkur sambandssál, sum í dag heldur vil hava Kalund- borg enn Útvarp Føroya? Var tað realistiskt? Hvussu tað var við Sjónvarpi Føroya dugir undirritaði ikki at siga, tað dugir kanska onkur annar. Men so mikið dugir hann at siga, at tá ið sjónvarpið (ella >fjernsynið< sum nógv enn tann dag í dag siga) droppaði tað danska aktuelt, og setti nakað so margháttligt í staðin fyri sum >Dagur og vika<, vóru sambandsfók heilt trillrund av gði. Vit fóru aldri í verðini at gera nakað so gott sum donsku sendingina. Hvør í dag vil av við Dag og viku? Og gevur hon nakað teimum útlendsku eftir? Ikki ein tumma.