hósdagur 8. oktober 1998síða 15

Nr. 190 — 8. OKTOBER 1998 tíðindablaðið *| DE Sr 3 } ir 15 Oyðimarkar- | gongdin Í sambandi vid orðaskiftið um fullveldið og ríkisrættarligu viður- skiftini millum Føroyar og Dan- mark í framtíðini hevur Jens Pauli Heinesen, rithóvundi, sent okkum grein í trimum pørtum, sum hann nevnir »Ikast til kjakið um full- veldið< 2. partur Kompleksir Báðir teir seinastu sam- bandsløgmenninir søgdu sum vid ein munn, at teir høvdu als eingi kompleks- ir av stóðu okkara í danska ríkinum, nei, nei, yvirhøvur ikki, yvirhøvur ikki, tað var eingin grund til at hava kompleksir av slíkum, hetta var nakað, sum sjálvstýrisfólk máttu plágast við og pínast av. Vit høvdu og hava viss rættindi í danska stats- kassanum, tað skulu vit framvegis hava, tað er als einki at skammast um. Latið okkum tí taka tað uppaftur, sum vit so mangan hava sagt áður og skrivað áður, og latið okkum gera tað við stórum bókstavum, so tað kanska seyrar ígjógnum hjá onkrum, og tí at summi fólk, alt ov nógv, eru so ótrúliga tornom: Eini rættindi við ongum skyldum eru eingi rættindi, tey eru olmussa. Og tey, sum hava tað sum politiskt mál her í lívinum at liva skammleys við hesum rættindum, hesi olmussu, kunnu ikki vera annað enn olmussudýr ella nassireyvar, sum danir so rámandi taka til. Og hvat skal man siga um sovorðin fólk, sum ikki hava kom- pleksir av olmussustøduni ella av at vera nassireyv ella sum ikki skammast um tað? Tað mugu vera óvanliga harðir hálsar, kunnu vit siga. Ella sum tað stendur í onkrari bók: Tey mugu hava hjarta av metali og húð av leðri. Summa summarum: Skulu vit virkiliga trúgva tí, at fólk kunnu vera so hørð, at tey eingi kompleks hava av at fara gjøgnum lívið á slíkum steði? Ella er tað bara nakað tey royna at krógva seg aftanfyri. At fjala útyvir við fyri at ugga seg sjálvan og eina ófantaliga samvitsku? Í dag fáa vit upp ímóti einari miljard í olmussu. Latið okkum flyta hesa myndina oman til Dan- markar og hugsa okkum, at danir fingu somu upp- hædd pr. íbúgva frá, latið okkum siga, USA, so svarar hetta til nakað so absurd sum góðar 100.000.000.000 krónur, góðar HUNDRAÐ MILJARDIR KRÓNUR. Men eitt er vist: danir høvdu ikki tikid ímóti slíkari olmussu. Til tess eru teir alt ov stoltir og alt ov kultiveradir. Stoltleiki Einki menniskja kann liva uttan stoltleika, missir tað stoltleikan, so doyr menn- iskja í tí, segði Móðir Teresa í síni rødu, tá ið hon fekk Nobels fridarløn, og hon visti, hvat hon talaði um. Vit kunnu siga hetta sama um eina tjóð, um eitt fólk, hevur tað ongan stoltleika, so gongur tað til grundar sum fólk. Vit kunnu ikki liva av stoltleika, er svarið tú beinanvegin fært. Hartil er bara eitt at svara: vit kunnu ikki liva uttan stolt- leika. Vit fáa kanska nóg mikið í krubbuna og kíkin, men sum tjóð, sum fólk spinnur ikki í okkum. Vit fána burtur sum nátthúgv- ur av andaligari armóð. Partur av nýggjum politiskum ættarliði er komið á ting, eitt nú bæði í sambandsflokki og javnaðarflokki, og hvat nýtt hava vit at boða frá hesum fronti. Nakað eldandi? Nakað magn- andi? Nakað, ið ger lívið stórt, ríkt og vert at liva? Nei, einki, púrt einki, einki við at vísa á nakað mál og mið, einki við at bretta upp um armar og fara til verka, einki við at siga: Vit skulu og mugu klára okkara egna húsar- hald, vit mugu prógva, at vit ikki eru nakrar nassi- reyvar, at vit vilja ikki liva sum ævigar nátthúgvur. Vit mugu álit á okkum sjálvi, og tí seta vit nú spakan í jørðina og starta. Verður ikki byrjað, sæst ongantíð nakar endi á nakrantíð. So sæst ongan- tíð nakað ljós í tunnils- munnanum. (Fyri stutt síðani kom aftur ein argur unglingi til mín, hann var lesandi í Noregi og uppøstur um tær rædusøgur, ið gingu um lesandi fólk í útlond- um. Av teimum fór landið mestsum á húsagang, varð sagt og skrivað. Hetta skilti hann ikki, tí eftir avtalu landanna millum betalir landið, sum tú lesur í, títt uppihald, Føroyar høvdu ongar útreiðslur av honum). Nei, bara sama gamla søgan, somu ræðumyndir, sami livandi deyði, sama ómegdarsáð, sama ómegdarfrukt, sama oyði- Jens Pauli Heinesen, rithóvundi, skrivar markargongd, sami køsturin, sama grenjið, grenj grenj grenj, koyrt ketchup í eitt grenj, ungir oldingar, ungt afturhalds- fólk, syndarligur smá- borgarskapur. Onkur er ikki komin longri enn tey, sum livdu fyri hundrað árum síðani, ein sannur karikaturur, ein keipu- mynd. Onkur annar hætti sær enntá á gåtuføran og stórmerkiligan hátt at nevna orðið stoltleiki. Hann vildi vera við, at tað eru sjálvstýrisfólk, ið ongan stoltleika hava, sjálvstýrisfólk, sum hóast alt — hóast alt — hava sum mál og mið her í lívinum, at vit skulu klára okkara egna húsarhald, at vit skulu ráða yvir okkara egna lívi og vera sjálv- bjargin, soleiðis sum allur heimurin tráðar eftir. At vit mugu sleppa úr hesi olmussustødu. Eftir hesum ber til at siga, at hesir nyggju politikarar okkara ikki stiga upp år rossasporum. Hvat teir fara at gera i framtíðini er ilt at siga, tað er tó at vóna, at teir fara at taka annað skinn um bak og ein dagin vísa seg sum mannfólk — og kvinnurnar sum rættar kvinnur. Men vit loyva okkum at ivast Viðkomandi, ið vendi alt á heysin og segði, at tað vóru sjálvstýrisfólk, sum ongan stoltleika høvdu, visti væl, at tað letur seg ikki gera eftir einum degi at rætta skútuna upp. Men ikki eitt orð um slíkt. Tað er, sum ræður tað mest av øllum um at taka áræði frá fólki, at grenja, at gera gjøldur burturúr, at ræða og sáa mistreysti, at gera lívið so trist og keðiligt, at tú missir hugin at liva tað. Ein tungur arvur frá teimum, ið undan skuldu slóða. Ein tung byrða, sum teir hava lagt á bakið á hesum fólkum, ið noyðast at knúgva undir henni. Tað er lítið at ivast i, at slik fólk passa sítt dagliga arbeiði bæði væl og virði- liga, men tá ið tað snýr seg um at vera konstruk- tivur, um at vera skapandi, kreativur, at bróta upp úr nýggjum, eru tey púra eidasør. Serliga tá ið tað snýr seg um landsins húsarhald, sum hevur tað einki upp á seg Tað er so drepandi, so deprimerandi, at tú stundum hevur bestan hugin at geva skarvin yvir, leggja seg i songina og liggja har restina av livin- um. Livandi deyði er sjálvsagt ikki so ringur sum deyðin sjálvur, men hvat er hann ikki ótolandi — ið hvussu er fyri summi Goethe segði hesi rámandi orð: Tað, sum tú inniliga ynskir og stríðist fyri, gongur altíð út so við og við. Latið okkum inni- liga vóna tað. A