leygardagur 10. oktober 1998síða 4

tíðindablaðið SOGN: Fortreytir fyri øOrum vinnum Seinastu nógvu árini hevur verið meylað upp í saman, at okkum tórvar aðrar útflutningsvinnur enn fiski- og alivinnuna. Hóast góða viljan og penu orðini, er einki hent. Ein høvudsorsøkin er, at altavgerandi figgingarmøguleikar mangla. Høvdu vit sjálv allar verur og tænastur, s hevði alt veri3 framieitt SO CY T 1 R 4 er i1rupuiikcikin er. at vil eru n 14 t novoG at andi ú ri er, at hann e einstáttaður. - Tað er r svikaligt at dúva uppá skiftand fiskieydnu og svíkaligar Íiskaprisir, og ti ørvar okkum fleiri bein at standa å Figging av håtøknifyritøkum Tørvurin á fígging er Ogvu- liga ymiskur í livitidinit hjá einum virki. Talvan niðan- fyri lýsir í fimm stigum skipan og fígging av há- téknifyritskum í USA samstarvshættir. Gransking er oftast skipað á hægri há- skúlum og verður fíggjað a tí almenna 2. Iverkseting Lærdir háskúlar eru ikki gjørðir ul at vinna pening úr nýggjum hugskotum, og tiskil er brúk fyri privatum fyrtøkum at ættleida hug- skotini. Talan kann antin vera um nyggjar ella ver- andi fyritðkur, men her skal dentur verða lagdur á tað fyrra Tá ein nýggj fyritøka verður stovnað, verður hetta gjørt av einum ella fleiri í- verksetarum, sum hava ein dreym um at gera eitt hug- skot til vinnuligan veru- leika. Fígging kemur so ella so úr egnum lumma (frá familju og vinum) og frá ymsum sløgum av íverkset- arastuðuli. Eitt, sum er nógv Stovnar/skipan 1. Gransking Lærdir háskúlar Granskingardeplar Iverkseting Partafelag Partafelag skråsett Einstaklingar, firma, småparta- felag feløgunum (venture-feløg- um), sum seta pening í 15- 20 fyritøkur, har váðin er stórur, og møguligi vinning- urin ikki minni. Nógvar av hesum fyritøkum miseydn- ast, men um bert 2-3 hava hava eydnuna vid sær, so kemur peningurin fleirfalt aftur. Fyri at styrkja um møguleikarnar at verkætl- anin skal eydnast, hjålpa framtaksfeløgini til við kunnleika innan vørumenn- ing, marknadarføring og figgjarstyring Endamálið hjá framtaks- feløgunum er at fáa fyritøk- urnar at eydnast - ikki at stjala tær frá íverksetarun- um. Tí verður vanliga av- talað, at íverksetararnir í longdini skulu hava ræðið á fyritðkuni móti at fram- taksfeløgini fáa bróðurpart- in av vinninginum eftir 5 til 10 ár. Almenn figging Familja/vinfólk Klekjarar Iverksetarastudul Framtaksfeløg (venture-figging) å partabræva- marknaði Stórvirki Tillag handfarmð í Før 1. Gransking Fyrsta stigið í talvur gransking. Endamálið við gransking er at kanna fyri brigdi og í síðsta enda at koma við uppskotum um betringar. Í vinnuligum samanhangi kan. gransking bråkast sum keldan til nyggjar vørur, tænastur og Søla av partabrøvum Partabrøv og lånsbrøv Bankafigging brúkt eitt nå í USA, eru so- nevndir klekjarar, sum - fyri eina minni upphædd - geva erksetarum umstødur at arbeiða í. Talan kann vera skrivstovuhøl, I Li Þa avisan mun kann rætta eima hjálpandi hond so Eru bankar ikki skipaðir soleið- is, at teir vilja taka nakran váða Tað er hinvegin endamál- ið við sonevndu framtaks- frå: J. O. Wilson, Creating Innovation Environments: Lessons from Silicon Valley 4. Vøkstur Ein fyritøka, sum í verki hevur víst seg at bera seg g sum hevur vaksið seg stóra, er búgvin at í blíva á einum partabræv amarknað Skrásetingin snýr seg um at selja parta røv, 0. hon gevur fyritøk uni so nógvan eginpening SKrásett sum non nu klårar at selja å marknadinum. I samband vid fyrstu skråsetingina er eisini vanligt, at framtaks feløgini taka seg år fyritøk- uni og innkassera vinningin Endamálið við einum parta- brævamarknaði er at midla eginpening frá íleggjarum til (væl riknar) fyritøkur. Midlingin fer fram å einum skipaðum marknaði við strangum kunningarkrøv- um 5. Rakstur Tá ið fyritøkan hevur roynt seg nøkur ár á partabræva- marknaðinum, glíður hon so líðandi inn millum vanl- igu (stóru) fyritøkurnar, sum fáa sína fígging bæði frá partabrøvum, lånsbrøv- um og banka. Vit kunnu nú siga, at hugskotid er blivid til vinnuligan veruleika Vidurskiftini i Føroyum Gongdin omanfyri er ikki tikin úr leysari luft. Hon lýs- ir, hvussu tað aðrastaðni verður skipað soleiðis fyri, at nýggj hugskot og nýggjar vinnur kunnu vinna frama. Føroyski trupulleikin er, at vit eru eftirbåtar å so at siga øllum omanfyrinevndu økjum. Tad einasta, sum riggar so nøkunlunda, er bankakervid, men - sum bankastjórin fleiri ferðir hevur sagt: tað er ikki upp- gávan hjá bankanum at stovna nýggj virkir ella nýggjar vinnur! Til tess eig- ur man at hava gransking- arstovnar, íverksetarastuð- ul, klekjarar, framtaksfígg- ing og partabrævamarknað. Gransking i Føroyum Taka vit granskingina fyrst, so må sigast, at Føroyar eru ov smáar til lærdar háskúlar við deildum innan øll fak- øki. Tí er neyðugt at velja nøkur avmarkadi øki at leggja dent å. Kunningartøkni = hevði verið eitt áhugavert fakøki at granska meira í Føroyum. Serliga tí at vinnuligu møg- uleikarnir innan hetta gkið eru rættiliga stórir. Gransk- ingarætlanir, sum kundu givið íblástur til nýtt virk- semi, kundu til dømis verið: „handil á internetinum«, >KT í fiskivinnuni«, ella >KT til betran av samstarvi millum almennar stovnar« Skuldi man í Føroyum gjørt álvara av líkari gransking, so skuldi hetta sjálvsagt verið gjørt sum partur av Fróðskaparsetrin- um. Gransking og útbúgv- ing hoyra saman, og tað hevði givid tvey fyri eitt at havt bæði vanliga undirvís ing og skeið á eini tílíkari deild fyri kunningartøkni Størsti trupulleikin er peningur. Framhaldandi sjofling av Fróðskaparsetr- inum byggir ikki nakra framtíð, og skulu vit draga granskarar innan eitt nú Nr. 192 — 10. OKTOBER 1998 ES Olavur Ellefsen, stjøri kunningartøkni heim til Føroya - tað verði seg før- oyingar ella útlendingar - so skulu hesi hava góða løn og góðar umstødur at arbeiða undir. Tað mangla ikki fólk við førleikanum; einans før- oyski viljin at rinda tað, tað kostar. Framtaksfígging í Føroyum Tað einasta, føroyingar kenna til framtaksfígging, er illa lýddi Framtaksgrunn- ur Føroya. Alt gott um hann, men karmarnir í reglugerð (og annars) hava verið ov trongir til at hann hevur kunna virkað sum eitt ver- uligt framtaksfelag. Ofta hevur verið at hoyrt, at peningur trýtur ikki í Før- oyum, men at trupulleikin er, at íleggjararnir ikki eru váðafúsir nokk. Hertil er at siga, at tað ikki er ngktandi at lata váðafúsu íleggjarar- nar hver í sínum lagi seta pening í ymsar fyritøkur. Einstøku íleggjararnir eru hvorki førir fyri at spjaða váðan nóg breitt ella at fylgja nóg væl við einstøku fyritøkunum. Til tess krevj- ast framtaksfelgg. Í Fóroyum kundi hetta t.d. verið gjørt við at bankin, sparikassarnir og møguliga tad almenna i felag stovn- adu eitt sjålvstødugt fram- taksfelag. Tað er av alstór- um týdningi at framtaksfel- ag varð sjålvstødugt, og at einasta endamálið varð at vinna pening við at seta í váðafullar verkætlanir. Priv- atpersónar skuldu sjálvsagt eisini havt loyvi at seta pen- ing í framtaksfelagið, og tað skuldi allarhelst verið skrá sett á einum partabræva marknaði Partabrævamarknaður í Føroyum Eingin skipaður partabræv amarknaður finst í Føroy- um, og eginpeningsgrund- arlagið hjá føroyskum fyri- tókum er millum tey veik- astu í heiminum. Hetta er ikki bara ein trupulleiki fyri nýggjar vinnur, men so sanniliga eisini fyri verandi Sum. frágreitt í álitinum >Partabrævamarknaður og eginpeningsvidurskifti« frå Eginpeningsnevndini (1997) er tørvur å og møgu- leiki fyri at skipa ein parta- brævamarknað í Føroyum. Talan kann tó ikki blíva um nakran stóran fondsbørs, men heldur um ein løggild- an marknað ella ein smá- marknað, har krøvini til stødd o.a. eru linari. Kostn- aðin av einum partabræva- marknaða ber tað almenna fyrstu tíðina, men sum frá- líður eigur ein tflikur at hvíla í sær sjálvum. Samandráttur Breiðari figgingarmøgu- leikar eru eitt svar uppá trupulleikarnar, sum vit hava við at fáa nýggjar vinnur í Føroyum. Eftir mínum tykki eigur raðfest- ingin at vera hendan: 1. Stovna framtaksfeløg við denti á hátgkni 2. Styrk um hátgkni-gransk- ingina 3. Skipa ein partabræva- marknað 4. Endurskoða restina (í- verksetarastudulin o.a.) Tydningarmesta nidurstød- an er, at tað er ikki nokk við einum ella tveimum av omanfyrinevndu fíggingar- møguleikum, men at tørvur er å allari viftuni. Viðmerkingar at enda Sjålvsagt er breiðari fígg ingarmøguleikar ikki ein- asta svar uppå okkara trup ulleikar vid at menna ny ggj- ar vinnur. At man gevur ver andi høvudsvinnu serligar skattasømdir, inntøkutrygd, stuðul til endurnyggjan o s. fr. er alt annad enn styrkj- andi fyri aðrar vinnur Harafturat krevur einhvør vinna og eitthvørt hugskot fólk vid dirvi, hugflogi, før- leika og åhaldni fyri at eydnast. Olavur Ellefsen