leygardagur 10. oktober 1998síða 11

Nr. 192 — 10. OKTOBER 1998 fS tíðindablaðið 5082 Tú mást ongantíð hyggja niður á lurtaran. Lyklaorðið millum fjølmiðlafólk er virðing fyri lurtaranum, síggjaranum og lesaranum. Kundin hevur altíð rætt, sjálvt um eg veit, at hann hevur blóðskeivt og ikki hevur skilt, hvat eg havi gjørt, so má eg boyggja meg ein greinarød í Sosialinum um føroysku pressuna, har einstakir persónar i samfe- lagnum úttalaðu seg um all- ar miðlarnar. Finnbogi Ísak- son skrivaði í tí samband- inum um útvarpið undir yvirskrifuni = „Utvarpið, nærum nóg gott“. Og tað haldi eg framvegis vit kunnu siga, at útvarpið er nærum nóg gott. Sjálvandi kann einki vera nóg gott, men eg haldi so avgjørt, at útvarpið er tann miðilin í Føroyum, sum er næst við at vera nóg góður. Serliga tí, at hann frá fyrstu løtu av hevur havt tað føroyska i høvudssæti, og tí hann hev- ur so breiða sendiflatu. Tað verður sent eitt ótal av tím- um og hyggja vit at skránni fyri hvønn einasta dag, er ein ørgrynna av brotpørtum, sum tæna hvør sinum enda- måli. Og tad er eitt bragd av hini aðru verð. - Sjónvarpið er størsta sorgarbarnið í hesum sam- bandi. Tað byrjaði so danskt og er tað enn. Aftaná øll hesi árini sær tað út til, at verða ógvuliga trupult at koma úr haftinum, sum tað er komið í. Í dag er stødan tann, at tú gjøgnum fylgis- sveinasjónvarp kanst síggja meginpartin av ti, sjón- varpið sendir. Og tí er SVF ein høpisleys endurtøka. Hví góðtaka fólk tað, tå ið tey als ikki høvdu góðtikið tað sama fyri útvarpið. Tað eru somu fólk, sum hyggja og lurta. - Tað eru 20 ár síðani sjónvarpið fyrstu ferð varð sent í Føroyum og tað er long tíð. Tá kendu vit ikki il teldur sum í dag, ikki til internet ella fylgissveina- sjónvarp. Tí er alla tíðina kapping, um hver skal eiga hyggjaran og lurtaran. Hvør einstakur midil må leggja arbeidsorkuna eftir, hvussu hann best kann halda fast í hyggjaran ella lurtaran. Spurningurin er, hvussu leingi sjónvarpið kann halda fast í hyggjaran, tá ið vit hugsa um teknisku gongdina, um hon íkki satsar nógv meiri uppá egin- framleiðslu. Undanførslan er altíð, at tað er so dýrt, men samstundis síggja vit so at siga einki av føroysk- um sendingum. Eg vági mær at pástanda, at egin- framleiðslan hjá SvF í dag er minni enn hon hevur ver- ið okkurt árið, tá ið umstød- urnar hava verið nógv verri, sigur Birgir Kruse. Fremmandagerð Fyri lítlum ári síðani settu nevndin og leidslan i Sjón- varpi Føroya ord å ein fram- tíðar programmpolitikk, sum miðar ímóti at senda so nógvar føroyskar send- ingar sum til ber. Hetta var sonevnda Øravikarskjalid. fyri honum, sigur Birgir Kruse - Hatta ger meg eitt sindur bangnan, tå ið vit tosa um at orða ein mentapolitikk og so kanska als ikki fylgja honum upp. Hvat skal man tá við føgrum orðum. Vit kunnu hava tær vakrastu ætlanirnar, men fylgja vit teimum ikki virkið upp, er tað høpisleyst. Og ímeðan gongur tíðin og tekniska menningin yvirhálar alt hetta tosið, áðrenn vit vita av. Er tað ein veikur líður í ketuni, sum forðar fyri at fleiri føroyskar sendingar verða gjørdar, so er at finna út av, hvør hann er. Tí eing- in keta er sterkari enn hin veikasti lidurin. - Fgroyska útboðið í sjón- varpinum er als ikki nøkt- andi. Sendingin Globus til dømis er í veruleikanum enn ein donsk sending bara við føroyskum verti. Tað virkar ikki sért komiskt at klistra ein føroyskan vert uppá og so annars senda eina danska sending. Minsta kravið er, at send- ingin verður tekstað til før- oyskt ella hevur ein før- oyskan upplesara, tí sum nú er er eingin føroyskur re- daksjónellur fingur á sjálv- ari sendingini. - Nógva staðni i føroysku midlunum og i føroyska gerandisdegnum verður ein á undarligan máta fremm- andagjørdur yvir fyri tær sjálvum sum føroyingi. Hetta „sum um“-fyribrigd- ið, at ein vøra verður ballað inn í okkurt soleiðis at tað fyri keyparanum sær út sum hann verður innvígaður í eina hálv-religigsa auru. Tað rurar fólk í blund. Hetta kann knýtast til nógv av tí, sum verður borið fram í før- oysku fjølmidlunum. Vit kunnu eitt nú hoyra í út- varpinum um órímilig skattaviðurskifti í Týsk- landi. Viðkomandi tíðinda- fólk í útvarpinum fær tíð- indini úr teleksinum, týðir tey til føroyskt, og hugsar ikki, at hesi somu órímiligu viðurskifti kanska eisini eru galdandi í Føroyum. Harvið fær lurtarin ta fatanina, at hjá okkum er alt gott, tað er aðra staðni tað er galið. Tú fært ikki ein ektadan før- oyskan heimligan tidinda- flutning, so leingi tå dúvar í so stóran mun á útlendskar tidindastovur. - Seinnu fåu årini er tad ofta hent, at tíðindi eru farin úr Føroyum niður til Dan- markar á eina tíðindastovu, síðani borin eini sjónvarps- stød og so hava føroysku miðlarnir endurgivið hesa stødina. TV3 hevur eina tekstsjónvarpstænastu, sum Jyllandsposturin er avsend- arin til. Jyllandsposturin brúkar eisini tíðindastovuna Ritzau, og Ritzau hevur umboðsfólk í Føroyum. Tá er ofta tað stuttliga hent, at Ritzau hevur havt eini før- oysk tíðindi, tey eru borin út til donsku blødini, her undir tekstsjónvarpið hjá TV3, og so fáa vit um tær dyrnar tey somu tíðindini borin aftur í fóroyskum fjøl- miðlum. Men tað var jú her tað hendi upprunaliga. Og tað er rættiliga hugvekjandi. Leiðslurnar á miðlunum bera seg undan við at siga, at av vantandi orku og pengum kann tað ikki vera ødrvisi. - Man skal altid krevja líka nógv av sær sjálvum, sum man krevur av ðrum. Tá hava vit eina rímiliga sterka ketu, har eingin veik- ur liður er. Eingin umbering er nóg góð. Hevur tú valt at vera leiðari á einum fjøl- miðli, skalt tú vera tað. Tú skalt tola tær atfinningar, sum møguliga liggja í tí, og eisini liva upp til tær ætlanir sum eru. Eingin millum- vegur er. Hvar er heildin Eru blødini ikki eins stór sorgarbørn og sjónvarpið, heldur Birgir Kruse, at ov stór tilvild ræður í fóroysku blaðskrivingini. - Tað eigur at vera eitt vist framhald í skrivingini og ein meining aftanfyri. Sum lesari skalt tú verða drigin inn í eitt meiningsfult ar- beiði. Tað verður ikki sæð niður á teg sum lesara í tí førinum, har tað redaksjó- nella arbeiðið hongur sam- an. Ofta havi eg tann var- hugan, at nógv verður skriv- að av professiónellum blað- fólki í teirri trúgv, at hetta verður ongantíð lisið, so vánaligt er tað ofta orðað og gjøgnumhugsad. Har góðtaki eg ikki undan- førslur sum dead-line og vantandi manning ella orku. Tad skal bara einfalt um- hugsni til. - Bædi blødini hava fin vikuskiftisinnlegg, men ofta bera tey brå av tilvild. Tey kundu verið skipað nógv betri, soleiðis at lesarin, leggur til merkis, at her er skil í, og ein ætlan aftanfyri. Setir tú orð á, hvat tú vilt og nøkur mål, sum tú fylgir upp, kanst tú byggja víðari á tað ár eftir ár. Alt annað er lappaloysnir, sigur Birgir Kruse. Tíðindi á bandi Útvarp Føroya goymir ein dýrgrip, fáur ger sær far um, nevniliga bandasavnið, sum er bandadar sendingar nær- um frå fyrsta degi útvarpið byrjaði at senda. Hetta eru tíðarmyndir og reportasjur. ltrótt og politikkur. Hesin bankin goymir tíðina, ið annars býr í okkum, eitt fe- lags minni hja allari tjóðini í nærum eina hálva gld. Birgir Kruse hevur í øll- um sínum sendingum havt henda dýrgripin í kjallaran- um í huga, av og á leitað niður í hann eftir einum og hvørjum úr farnari tíð, sum hevur samband við samtíð- ina. Í summar gjørdi hann sendingarnar Blomsturbørn, sum bygdu á tað útvarpið sendi fyri júst 30 árum síð- ani, tað merkisverda árið 1968, ið setti so nógv í gongd. Hetta var samstund- is fyrsta heila árið, har út- varpið hevði ráð til at goyma alt sum varð sent. Aðrenn var bara tað virðis- mesta goymt. - Bandasavnið er okkara felags søga, sum liggur á bandi og sum altíð kann spælast av. Sum ein andi í fløskuni, tú kanst bara taka proppin úr. Har eru nógvar tíðarmyndir og tær hava ómetalig virði. Útvarpið hevur verið framúr at vera á staðnum, tá ið okkurt hev- ur verið, uttan mun til, hvat tað var. Tað hevur roynt seg við útgávu av gomlum barnasangum við hepni og fyrr gav tað út mentanarliga tíðarriuð Urval. Í og við at allar tíðarmyndirnar liggja í bandasavninum ber til at geva tær út á eitt nú CD- rom disklum. Tað er ein møguleiki og teknikkurin er í húsinum. Hví ikki geva kendar rødur út, ólavsgku- rødur, frásagnir um útróð- rarmið, um sildafiskiskap, og ítróttarfrásagnir. Har er ein ørgrynna av møguleik- um at skjalfesta nýggja før- oyska søgu. I fyrstani var orðið. . . „Sum um“-fyribrigdið, Birgir fyrr var inni á, ið ger at vit sum fólk ikki taka okkum sjálv í álvara og onkusvegna standa á síðu- linjuni og hyggja at meðan onnur brúka og gera gagn av okkara størsta aktivi, til dømis Barbaru hjá Jørgen- Frantz Jacobsen og Her skal danses eftir William Heine- sen, botnar í, at vit ikki hava ein orðaðan mentapolitikk. Til hesin nógv saknaði poli- tikkurin er orðaður „spæla vit fólk í húsi“. - Føroyingurin verður á so nógvum gkjum ruraður í blund og tað virkar við til, at vit bara „spæla fólk í húsi“. Vit eru møguliga óviljað bundin at spæla tann leiklutin uttan at vit sjálv ynskja tað og eru klár yvir tað. Tað er so deiliga lætt og makligt. Eingin veit, hvat alternativið er, hóast vit kunnu ímynda okkum okk urt. Hetta er eitt slag av kon- servatismu og hon er rætti- liga rótfest í Føroyum. Vit halda aftur, vita hvat vit hava og tað er best at halda fast við tað. - Men eg hómi nýggjar tónar, tí tað er kunngjørt, at vit skulu hava ein føroyskan mentapolitikk år 2000. So er bara at vóna, at tað fer at eydnast, ti vandi er i hvørj- ari vælferð. Sjónvarpið hev- ur givið okkum eitt ræðu- dóri, nevniliga sokallada Øravikarskjalid, ein fram- tidar programmpolitikk, og sidani er einki hent. Spurn- ingurin er, hvussu leingi vit skulu bida og hvussu leingi vit hava stundir at bida, sig- ur Birgir Kruse at enda i vidtali.