týsdagur 20. oktober 1998síða 2

Vinnan og. =- marknaðarforing | Hvat er stoltleiki, ein Oddagrein SØLA- og marknaðarforing er eitt mål, sum javnan verður havt á lofti. Og sum oftast hevur tað verið fyri tað ringa. Hvussu oftani hava vit ikki hoyrt og sæð atfinningar ímóti okkara fiskasølum, tí tær antin ikki duga ella gera ov lítið fyri at marknadarføra og selja okkara fisk! Í blaðnum leygardagin vísir bretski konsulin í Føroyum sína stóra ónegd við, at hvorki, vinnulívsfólk, ferðavinnan ella politikarar brúktu tað frålika hevið, sum dysturin millum Skotland og Føroyar var, fyri at marknaðar- føra okkum. Hann heldur, at vit her høvdu ein einastandandi møguleika at gjørt vart við Feroyar sum ferðamannaland, við foroyskar verur osfr. Vónandi fara vit at fáa viðmerkingar til hesar atfinningar frá teimum, sum í dag virka í vinnuni. Er hald í teimum, ella er hetta bara einkisigandi negativur kritikkur? NU vit tosa um ferðavinnu visti útvarpið nú um dagarnar at siga frá eini grein í grøn- lendskum blað, sum nettupp viðger ferða- vinnuna. Og í hesi grein stendur ferðavinnan ella rættari almennu ferðavinnumyndugleik- arnir fyri skotum. Víst verður á, at tey tølini, sum eru sett upp fyri, hvussu nógv ferðafólk vitja komandi árini og hvussu nógv hesi skulu leggja eftir seg, eru als ikki í samsvar við veruleikan. Nidurstødan er tann, at ferða- vinnan fer als ikki at geva tær inntøkur til grønlendska samfelagið sum tað m.a. er kom- ið fram til í eitt nú frágreiðingum, sum gjørdar eru fyri myndugleikarnar. Talið av ferðafólki er alt ov høgt mett, inntøkurnar frá ferðafólki eru alt ov høgt settar, og talið á teimum, sum arbeiða í ferðavinnuni, er somuleiðis alt ov høgt sett. UTTAN at hetta skal uppfatast sum nøkur atfinning móti okkara egnu ferðavinnumynd- ugleikum og ferðavinnuni annars - tí vit hava einki itøkiligt at vísa til - so loyva vit okkum kortini at spyrja, hvussu stætt er her hjá okkum, tá tað um ferðavinnutol ræður? Hvørji mál hava vit sett okkum, og hvussu gongst at liva upp til tey? Hvussu síggja hagtølini út, og hvussu skilja vit millum veruligar turistar og so t.d. føroyingar, sum ferðast aftur og fram? Ber til at samanbera viðurskiftini her og tær frågreidingar, sum útlendskir serfrødingar hava gjørt fyri okkum, við tað, sum er gjørt fyri Grønland? Ein orsøk til at seta hesar spurningar eru eisini tey úttalilsi, sum hava verið frá politikarum og. í seinastuni í sam- bandi við fullveldisætlaninar. Har hevur tað m.a. verið víst á ferdavinnuna, sum ein týð- andi alternativ vinna í framtíðini. Lat okkum vóna, at so verður, men lat okkum eisini síggja realitetirnar í eyguni: hvat er samfelagsliga íkastið frá ferðavinnuni í dag og í framtíðini? Ein orsøk til at taka fram grønlendsku ferða- vinnuna í hesum sambandi er tann, at vit hava so nógv samstarv við Grønland og í summum forum ber til at samanbera. Kunnu vit beta um egnar skeivleikar við at læra av mis- tøkunum hjá grønlendingum á ferðavinnu- økinum, so er tað bara gott. Annars er ætlanin nú seta á stovn Utflutningsråd. Hetta halda vit vera skilagott, tí nettup eitt Útflutningsráð kundi havt verið við til at tryggjad, at marknað- arføringin var partur av Skotlandsdystinum. Ella skuldi hetta nettupp verið ein uppgáva hjá Ferðaráðnum o. 9? Sosialurin Jonhard Hammer Blaðfólk: Dagny Joensen, ri, uppseting og prent: nn Bústaður: 25, Ang rgjavegur 26, um Postadr: Postsmoga 76, 110 Térshavn Telefon: 311820 Telefax. 314720 e-mail: post esosialurin. fo føroyingur og ein tjóð? Jóanes Nielsen skrivar í So- sialinum, at javnaðarmenn síggja deprimeradir út. Ja tað kann gott vera, at onnur síggja okkum soleiðis. Men um man generaliserar, hev- ur hann nokk rætt. Fólka- floksmenn síggja hálir út og tjóðveldismenn eru altíð óð- ir. Minst til at eg generali- seri - sjálvandi kunnu tjóð- veldismenn vera glaðir við- hvert. Men teirra inngongd til verðina er negativ. Teir eru kúgaðar - vit eru ein kúgað tjóð - og vera ikki heilt glað fyrr enn vit fáa tjóveldið. Men hvat skal man brúka hesar generaliseringarnar til, annað enn at flenna at hvørjum øðrum. Tað eru vit føroyingar jú heimsmeist- arar í. Tað er eitt eydkenni í okkara mentan, sum nokk hongur saman við, at sam- felagið er so lítið. Hvat er ein føroyingur? Tað var nú ikki Jóanes, sum fekk meg at tríva í pennin, men kjakið um stoltleika og tað at vera føroyingur. Eg eri føroyingur og búgvi í Danmark, so eg fái ofta at vita, at eg skal blanda meg uttan um tað føroyska kjak- ið. Tað er sum so í lagi. Men um eg eri føroyingur ella ei, kann eingin uttan eg avgera. Eg veit, at eg eri føroyingur og tað fari eg altíð at vera, óansæð hvar í verðini eg fari at vera. Fyri mær er tað natúrligt at fara aftur til Føroyar at búgva, akkurát sum tað er natúrligt at fara at búgva onkra heilt aðrastaðni. Verðin er vorðin lítil. Tað er skjótt at ferðast millum lond og tað er eisini blivið bíligari. Fyrr í tíðini gingu tað fleiri ár ímillum, at før- oyingar búðsitandi í útlond- um komu heim. Soleiðis er tað ikki longur. Stórur var ti kvøkkurin, tå ið eg las um heimarætt í Sosialinum. Nú skuldu før- oyingar í útlondum velja, um vit vildu hava heimarætt ella ei. Eg sá beinan vegin eitt heimalamb fyri mær, sum stóð bundið við eini hús. Eg vil ikki vera bundin sum eitt heimalamb. Eg vil ferðast frítt millum lond. Tí eri eg glað fyri mítt ES- pass, sum gevur mær MØgu- leika fyri ferðast og arbeiða frítt í øllum ES-londunum. Tað vil eg heldur býta við eitt verðinspass enn við eitt minni pass. Eg fekk marruna og droymdi, at eg stóð framm- an fyri tí føroyska tjóðrætt- inum og skuldi velja, um eg vildi hava heimarætt ella mítt ES-pass og missa rættin til seinni at kunna búgva í Føroyum. Øll fam- iljan stóð og hugdi undrandi at mær. Tey skiltu ikki, at eg ikki bara valdi heima- rættin. Ert tú ikki føroying- ur, spurdu tey undrandi. Jú svaraði eg, men eg vil eisini eiga rætt til restina av verð- ina. Men til alla lukku vakn- aði eg, áðrenn eg náddi at velja, tí tað ynski eg ikki, og heimarætturin er til alla lukku farin eitt sindur aftur í seg sjálvan fyri eina tíð. Hvat er stoltieiki? Tað verður nógv skrivað um stoltleika - at vera stoltur av at vera føroyingur. Eg veit ikki um eg eri stolt av at vera føroyingur. Men tað er eingin ivi um, at eg eri glað fyri at vera føroyingur, og haldi at føroyingar eru eitt stolt félk. Vit hava verið stolt, 6- ansæð um vit hava hoyrt til tann danska ríkisfelags- skapin. Omma mín, sum ikki dugir at skriva føroyskt, tí hon gekk í skúla í Havn, har danska "øvrigheitin” ikki meinti, at tad var eitt mål, sum var vert at læra, er ein stolt kvinna. Tad var hin omman eisini, sum lærdi at skriva føroyskt, tí hon búði langt frá donsku gvrigheitini. Men eg havi aldri merkt á teimum ella hoyrt tær siga eitt ringt orð um Danmark ella danir. Rikisfelagsskapurin hev- ur aldri givið mær nakra or- søk til at vera minni stolt av at vera føroyingur. Tað greiði eg eisini dønum frå, tá teir prika til okkara leiklut í ríkisfelagsskapinum. Fyri stuttum var tað ein dani, sum spurdi, um vit ikki kundu finna onkran, sum vildi keypa Føroyar. Eg spurdi, hvaðani hann kom. Hann kom úr Brønshøj - ein býarpartur í Keypmanna- havn. Eg spurdi, um vit ikki líka so gott kundu finna ein, sum vildi keypa Brønshøj. Hann skilti ikki heilt sam- anberingina. Men eg greiddi honum frá, at eg var borin í heim í Føroyum, sum eisini er ein partur av danska rík- inum, og havi somu rætt- indir sum hann - so vit kunnu líka so gott selja Brønshøj, um nakar keypari er. Tað gav honum eitt sind- ur at hugsa um. Danir vita ógvuliga lítið um Føroyar og tað føroysku søguna, somuleiðis sum vit heldur ikki læra serliga nógv um tey donsku vidur- skiftini. Men greiðir man dønum frá, hvussu viður- skiftini eru millum Dan- mark og Føroyar, tá teir koma við smartum við- merkingum, kann man ofta fáa nógv upp á pláss. Tá uppfata teir ein sum stoltan av at vera føroying og hugsa seg kanska eitt sindur betri um næstu ferð. Tá ið man lesir tey føroysku blødini fyri tíðina um relatiónirnar millum Føroyar og Dan- mark, fær man varhuga av, at tað mesta hevur uppruna- stødi í undirlutakenslum í staðin fyri stoltleika. Hvat er felagsskapur og hvat er ein tjóð? Tað er ofta so, at fólk í smá- um samfeløgum hava nógv til felags, meðan fólk í stór- býum hava nógv til felags. Tað er líka mikið, um ein býr í New York ella Lond- on. Sjálvt um mentanin er ógvuliga ymisk, minnir tað dagliga lívið um hvert ann- að. Ein new-yorkari hevur nógv lættari við at falla til í London enn í einari lítlari amerikanskari bygd. Akkur- át sum ein amerikanskur bygdamaður ikki hevur nakað til felags við ein new- yorkara. Fåtæk børn, sum leita eftir mati í einum ruskdunga í New Dehli hava eisini meira til felags við tey fátæku børnini í út- kantinum av Chicago enn við teir ríku indararnar. Hesi børnini hava ikki yvirskot til at hugsa um, hvgrjum landi tey búgva í, og tey eru heldur ikki serliga stolt av at vera indarar ella ameri- kanarar. Tey ungu í dag fela seg alt meira sum heimsborg- arar. Tað heims umfevnandi sjónvarpið og inter-netið fremja hetta. Um tú hevur áhuga fyri einum serligum evni, er tað meiri sanlíkt, at tú finnur áhuga-felagar í Kina, Chile ella Canada enn í Føroyum. Hesar kanst tú uttan trupulleikar tosa við á netinum, tí øll hava lært fremmand mál. Tað gevur eitt annað forhold til sítt egna land. Men felagskensl- an til nærsamfelagið verður ikki minnið. Tvørturim6ti, men tjóðarfelagskenslan broytist. Er ein tjóð góð bert hon er ein tjóð? Man kann nú spyrja, hvat eg vil siga við gllum hesum. Høvudsorsøkin er at gera vart við, at verðin ikki bert er svørt og hvít, sum man annars kann fáa varhugan av við at lesa føroysk blød í løtuni. Verðin er full av lit- um og gongur ikki undir í morgin! So tað er góð tíð til at finna eina góða loysn fyri Føroyar. Tað er eisini avgerandi, at so nógv sum møguligt vera samd í einum so týðandi máli, sum tjóð- veldið ella fullveldið er. Tað Marita Dalsgaard er ikki nokk at 51 prosent av teimum sum búgva í Før- oyum eru samd. Sjålvt um øll ikki eru samd við Javnaðarflokkin, mugu gll kunna vera samd í ti eina grundprincippinum í tí demokratisku sosialism- uni - nevnuliga demokrati- num. Tað snýr seg um, at at øll skulu við. So nógv sum møguligt mugu skilja, hvat tað er, man vil við fram- tíðini. Tað nyttar einki at taka týdningarmiklar av- gerðir um framtíðina, sum annar hvør borgari ikki skil- ir ella ikki er samdur í. Tjóðveldisfólk siga, at einki fólk uttan sjávstýri hevur tað gott. Hasum kann man líka so væl venda við og siga, at nógv fólk avgjørt ikki altíð hava tað gott, bara tí at tey liva í einari sjálv- stødugari tjóð. Hygg at øll- um teimum nýggju tjóðu- num eystanfyri - tær eru ný- liga vorðnar sjålvstødugar. Tjóðveldisfólk siga eisini, at øll lond, sum eru vorðin sjålvstødug, hava fingið tað betri. Hesum kann man eis- ini venda við og siga, at tey lond, sum eru í ríkisfelags- skapi við onnur lond, hava tað betri. Til dømis eru liv- ikorini í Føroyum og Álandi nógv hægri enn á Malta, sum m.a. verður víst til í blaðtjakinum. Ein tjóð er ikki bert ein tjóð. Man fær ikki autom- atisk eitt betri liv í Føroy- um, tå Føroyar vera sjålv- stødugar. Tad fåa bert tey, sum grundleggjandi hava tað ringt við at hoyra til eitt stórri ríki. Tey sum hava tað gott við at hoyra til ein størri felagsskap, sum til dømis Danmark, fåa tad ikki betur av at verða ein føroysk tjóð. Og tað må man kunna siga hart og samstundis vera stoltur av at vera føroying- ur! Tað merkir ikki, at tað ikki eiga at fara broytingar fram í Føroyum og í samar- beiðnum millum Føroyar og Danmark. Tað vísti kreppan heilt klárt. Men tað er ein heilt onnur søga. Marita Dalsgaard