fríggjadagur 23. oktober 1998síða 4

tíðindablaðið SOSU Nr. 201 — 23. OKTOBER 1998 ——IE——————/ LL —WWVI Krabbameinsfelagið skipaði fyri upp Færri tilburðir av bróstkrabbameini i Føroyum Í døgunum 16. og 17. oktober, skipaði Krabbameinsfelagið fyri upplýsandi tiltaki, í samband við at tað eru 10 ár síðan stuðulsbólkurin > Bót til Bata> varð stovnaður. Serfróðingar í Danmark vitjaðu og greiddu frá gransking og viðgerð í samband við bróstkrabbamein. Sosialurin hevur tosað við Eliesar Olsen, yvirlækna, sum sigur frá hagtalskanningum o.g. í samband við við- gerð og eftirviðgerð av bróstkrabbameini í Fóroyum DAGNY JOENSEN Jens Kr. VANG Seinastu tíðina hevur nógv orðaskifti verið um krabba- meinsjúkur og viðgerðir í hesum sambandi Danska sjúkrahúsverkið hevur altíð verður tikið fram sum fyridmynd um góða sjúxuviðgerð, men herfyri vísti ein kanning í Svøriki, at hóast fleiri tilburðir av krabbameinsjúkum vóru í Svøriki, so yvirlivdu fleiri sviar enn danir Tað skapti øsing og 6- trygd i Danmark, og ser- frødingar á økinum hava í seinastuni gjørt nógv fyri at upplýsa um viðgerð av krabbameinssjúkum „Bót til Bata» 10 år Stuðulsbólkurin >Bót til Bata> er bert fyri kvinnur, sum hava fingið skurðvið- gerð og eftirviðgerð fyri bróstkrabba, og tí var júst henda sjúkan á skránni Eliesar Olsen, yvirlækni á Landssjúkrahúsinum, er nevndarlimur í Krabba- meinsfelagnum. í Hansara starvi hevur hann eisini við krabbameinssjúklingar at gera — Vit halda tað eisini vera umráðandi at tosa um hesi viðurskifti í Føroyum, og tí fingu vit tveir serfrødingar úr Danmark at koma hend- avegin í hesum sambandi, sigur Eliesar Olsen. Tað vóru teir báðir Mog- ens Blichert- Toft, professari í krabbameissjúkum og Carsten Rose, onkologur, sum fæst við eftirviðgerð av bróstkrabba. Hesir eru førandi serfrød- ingar í Danmark, og saman við teimum var eisini Lis Løfberg serfrødingur í bréstprotesum Fyrilestrar vóru fyri al- menninginum og starys- fólkum í sjúkrahúsverki- num Upplýst var um grasking í Danmark á gkinum, og hvussu viðgerð og eftirvið- gerð verður løgd til rættis - Talið av tilburðum við krabbameinssjúkum økist, og fleiri fáa bróstkrabba- mein í grannalondunum, sigur Eliesar Olsen. Tá hesi viðurskifti skul- du kannast í Føroyum, var trupulleikin, at ongar skrá- setingar eru tøkar áðrenn 1995. Kanna gamlar sjulkudagbøkur Fyri at bøta um tad, hava læknarnir rannsaka gamlar sjåkudagbøkur, fyri at vita, hvussu stendur til vid krabbameinssjåkum aftur f tidina. — Við at nýta åvisan rokn- ihátt, eru vit komin eftir, at hóast fleiri tilburðir av krabbameinssjúkum í Før- oyum seinastu árini, so er títtleikin væl lægri enn í grannnalondunum. — Vit liggja eisini lægri í tólum sammett við Ísland, og væl niðan fyri donsku hagtølini, sigur Eliesar Ol- sen — Hagtølini er kortini so fesk, og vit hava ikki gjørt sundurgreinandi kanningar um t.d., hvussu nógv sleppa undan sjúkuni og hvussu møguleikarnir eru fyri at yvirliva. Heldur ikki eru vit komin til at sundurgreina tølini, fyri at kanna, hví færri fåa hesa sjúku í Før- oyum, í mun til grannalond- ini, sigur Eliesar Olsen. Tiltakið hjá >Bót til Bata» var eisini gjørt fyri at siadfesta, at viðgerðin herheima er á hædd við tað, sum fæst í grannalondun- um. Viðvíkjandi føroyskum viðurskiftum, so vóru donsku serfrgðingarnir samdir um, hvussu umráð- andi tað er, at skurðviðgerð í brósti, eru á so fáum hondum sum til ber, fyri at tryggja góðskuna, sigur Eliesar Olsen. Sleppa undan at fara tji Danmarkar Áður fóru krabbameins- sjúklingar til Danmarkar at fáa kemo-terapi og aðra viðgerð fyri krabbamein, men í flestu fórum verður viðgerðin nú gjørd í Før- oyum. Landssjúkrahúsið hevur samband við danska sjúkrahúsverkið, og fastur onkologur vitjar og veitir javnan ráðgeving í Føroy- um. — Tað hevur verið ført fram, at fóroyskir sjúkling- ar í Danmark fáa betri við- gerð enn danir Er tað Eliesar Olsen, yvirlækni á Landssjúkrahúsinum, greiddi frå forvitnisligum arbeiði í samband við hagtøl fyri tilburðir av krabbameinssjúkum í Føroyum. Sambært tólunum sæst, at títtleikin av sjúkuni er minni í Føroyum enn í granna- londunum rætt? — Í Danmark eru føroy- ingar ikki betur fyri enn danir, men í Føroyum er t.d. bíðitíðin minni, og tað ger, at viðurskiftini hjá sjúkling- inum eru betur í Føroyum. --Trupulleikarnir í Dan- mark eru tær longu bíðitíð- irnar til viðgerð og eftirvið- gerð, og har verða føroying- ar ikki tiknir fram um danir. Ikki øll viðgerð fyri krabbameinssjúkur = kann veitast í Føroyum. Eitt nú um fólk skulu hava geisla- viðgerð, so noyðast tey til Danmarkar, og har er long bíðitíð. Føroyingar kunnu eisini fara aðrastøni í viðgerð, eitt nú til Svgríkis ella til Íslands. — Tað skulu læknarnir eisini fáa í lag, tí vit skulu fara hagar, har besta hjálpin fæst, sigur Eliesar Olsen. Hann er skurðlækni og hevur við krabbameinssjúkl- ingar at gera. Á fundinum greiddi hann frá, hvussu t.d. kvinnur kun- du fáa nýtt bróst, ístaðin fyri at nýta bróstprotesur. Kvinnur fáa nýtt bróst og betri lívsvirði Hann hevur gjørt slíkar við- gerðir í Svgríki, og veit, at tað hevur nógv at týða fyri lívsvvirðið hjá kvinnum, at tær hava fingið hetta gjørt. Henda viðgerð er eisini møgulig at fáa í Føroyum. Eini 20 tilburðir av bróst- krabba eru árliga í Føroyum, men læknarnir vita sum s agt ikki, hvussu leingi sjúkling- arnir liva, og heldur ikki, hvussu leingi sjúkan hevur gjørt um seg, áðrenn hon verður staðfest. Eingin bíðitíð í Føroyum — Fyrimunurin við at veita viðgerð í Føroyum er, at vit gera kanningar og veita við- gerð eftir bert fáum døgum, og síðani kunnu sjúklingar fáa eftirviðgerð beinanveg- in, sigur Eliesar Olsen. Tað hevur verið tosað um at gera regluligar mammo- grafikanningar (røntgen- kanning av brósti) eins og nú verður gjørt við undir- lívskanningar fyri kvinnur í ávísum aldri. Nóg mikið Kanna tær 50 - 67 gomlu — Hevdi tað býtt um, so sjúkan varð funnin skjótari? — Tað er altíð gagnligt at gera fyribyrgjandi kanning- ar, fyri at staðfesta sjúkuna so tíðliga sum til ber. Kort- ini er tað ivingarsamt um hetta nýtist at vera lógar- krav í lægri aldursbólkum, tí endurtøka av røntgen- geislingum kann verða vandamikið, sigur yvir- læknin. Mest hóskiliga aldurs- bólkurin til mommografi kanningar eru 50 - 69 ár gamlar kvinnur, tí í hesum aldrinum gkist vandin fyri at fáa bróstkrabbamein. — Tað er tó treytað av at vit hava góðar umstødur, vant starvsfólk og góða røntgeniitgerå, sigur Eli- esar Olsen.