týsdagur 27. oktober 1998síða 23

5 5 z Nr. 203 — 27. OKTOBER 1998 tíðindablaðið SOS—ANMN 23 Anders Fogh Rasmussen, formaður í danska Vinstra: - Var eg føroyingur hevði eg ikki torað at loyst -Eg haldi ikki, at vit eiga at gera viðurskiftini millum Danmark og Fóroyar upp í pengum. Ríkisfelagsskapurin hevur so nógv at siga, at sjálvt ikki um fóroyingar finna stórar oljukeldur, eigur ríkisfelagsskapurin at verða av- tikin JAN MULLER Nýggi formaðurin í danska vintraflokkinum, Anders Fogh Rasmussen, sum varð á stuttari vitjan í Føroyum í farnu viku, er ikki ein og hvgr í donskum politikki. Meiningarkanningar vísa, at Vinstraflokkurin hevði verið størstur um val var nú, og nógvir eygleiðarar vilja vera við, at eitt komandi stjórnarskifti í Danmark, nær tað so enn verður, fer at hava við sær, at Anders Fogh Rasmussen verður forsætisráðharri. M.a. út frá tí møguleik- anum og annars tí miðlinju- stóðu, sum formaðurin í Vinstra hevur tikið, má vitj- anin hjá Anders Fogh Ras- mussen í Føroyum sigast at vera áhugaverd. Sjónarmiðini hjá hesum framstandandi danska pol- itikaranum um viðurskiftini millum Føroyar og Dan- mark hava verið nógv frammi í føroyskari pressu seinastu dagarnar. Sosialurin spurdi Anders Fogh Rasmussen, áðrenn hann fór avstaðaftur, hvat hann hevur at síga til teir føroyingar, sum hava sum fremsta mál stovnseta ein føroyskan stat og sum skal vera óheftur av blokki úr Danmark! Livifotur minkar -Verda Føroyar ein suve- renur statur og harvid koma at missa millardaupphædd úr Danmark, so fer tað at minka um livif6tin í Før- oyum. Tað fer tað at gera í nógv nógv ár. Ein má tí gera upp við seg sjálvan, um tað er tað vert. Men hetta er tykkara avgerð sigur Anders Fogh Rasmussen, sum av- gjørdur leggur aftrat: -Var eg føroyingur, hevði eg ikki torað tað. Anders Fogh Rasmussen undirstrikar, at hann ongan áhuga hevur at leggja seg út í føroyskan politikk ella seta forðingar í vegin fyri teimum ynskjum, sum før- oyingar hava. Men hann heldur tað vera náttúrligt og rætt av sær sum politikari í tí ríkisfelagsskapi, sum bæði Danmark og Føroyar framvegis eru partur av, at siga sína hugsan um týdn- ingin av ríkisfelagsskapin- um og annars um, hvgrjar avleiðingar, hann metir ein broytt stóða so ella so kann hava fyri Føroyar. Anders Fogh Rasmussen heldur sjálvur, at tað ber til at røkka langt á sjálvstýr- isleid við eini minni broyt- ing í verandi heimastýris- lóg. Tað er avgjørt møgu- leiki fyri at kunna ganga føroysku ynskjunum um at kunna yvirtaka fleiri mål og fåa tey å føroyskar hendur, innan fyri verandi karmar. -Kemur eitt ynski fram frå føroyskari síðu um at nútímansgera Heimastýris- lógina, so vilja vit stuðla tí ynskinum. Stuðlar yvirtøku av politi og kirkju -Men nógvir fóroyingar halda ikki hetta vera nokk. Tað eru tey, sum vilja hava eina heilt nýggj lóg, sum kann avloysa Heima- stýrislógina, og tað eru tey, sum vilja hava full- veldi. Hetta eru tey, sum í dag sita við meirilutanum í landsstýrinum! -Eg havi skilt hetta, men hugsa vit um, hvat ynski verður sett fram um, og vit hyggja eftir t.d. skúlagkin- um, sosiala økinum, heilsu- økinum osfr. og spyrja, um ikki alt hetta kann koma á føroyskar hendur , so er mitt svar, at hetta ber longu til innan fyri verandi Heima- stýrislóg. So eru tað onnur øki, so sum politi, flog- ferðsla og kirkja. Kemur eitt uppskot frá føroyskari síðu at fáa hesi økini gjørd til serføroysk mál eisini, so vilja vit avgjørt stuðla tí. Anders Fogh Rasmussen sigur seg tí ikki kunna síggja, at tað eru gki, sum ikki kunnu yvirtakast av Føroyum, men hann skund- ar sær at leggja aftrat, at hetta er tó við undantaki av uttanríkis-, verju- og trygd- arpolitisku økjunum. -Tað verður nevniliga 6- metaliga dyrt hjå føroyska samfelagnum at yvirtaka hesi øki. Kenslur -Men skilur tå ikki teir føroyingar, sum ikki eru nøgdir bara við at arbeiða víðari innan fyri Heima- stýrislógina ella at fáa eina nýggja lóg, sum kann avloysa hana - men sum vilja taka fulla stigið móti fullveldi? -Eg skilji teirra kenslur. Og her má eg so loyva mær eisini at leggja fram mínar kenslur sum dani og sum ein partur av Ríkisfelags- skapinum, nevniliga, at eg hava nógvar kenslur yvir fyri nettup Ríkisfelagsskap- inum. Har eru søgulig, mentanarlig og persónlig bond millum danir og før- oyingar, sum eg leggi al- stóran dent á at kunna varð- veita og menna. Og tí sigi eg, at í praksis kunnu Før- oyar fáa sjálvstýri á nógvum økjum uttan at fara úr ríkis felagsskapinum. Og tí spyrji eg eisini: Hví gera so nógv burtur úr hesum! Ríkisfelagskapurin altavgerandi Anders Fogh Rasmussen heldur = ríkisfelagsskapin hava so stórt virði, at sjálvt ikki stór oljufund og harvið stórar inntøkur til føroyska samfelagið áttu verið orsøk nokk til at upployst henda felagsskap. -Fyri meg snýr ríkisfel- agsskapurin seg um nakað nógv meira enn bert pengar. Eg veit væl, at spurningurin um týdningin av blokkinum er nógv frammi í orðaskift- inum, men fyri meg snýr ríkisfelagsskapurin seg um nakað meira enn hetta við blokki og pengum, at kunna varðveita vælferð osfr. Tað snýr seg um solidaritet millum tvey fólk, sum hava staðið saman í øllum í fleiri hundrað ár. Eg trúgvi, at tað fyri eitt lítið samfelag sum tað før- oyska er sera virðismikið at kunna vera í ríkisfelagskapi við eitt stórri samfelag. Tí vil eg vera við til at menna og nútímansgera heimastýr- islógina. Blokkurin koddi ella? Í orðaskiftinum um blokk og fullveldi hevur verið frammi, at blokkurin úr Danmark forðar fyri eini náttúrligari menning av før- oyskum vinnulívi. Blokk- urin virkar rætt og slætt sum koddi. Anders Fogh Ras- mussen, sum sjálvur hevur útbúgving sum búskapar- frødingur og eisini hevur verið fíggjarmálaráðharri í danskari stjórn, heldur ikki, at blokkurin - um hann verður brúktur rætt - er nøkur forðing fyri framtíðar menning av føroyskum vinnulívi. -Eg eri ósamdur í ti, tí tað veldst um hvussu tú um- situr blokkin. Umstitur tú hann við fíggjarligum skili, so nýtist hann ikki at oyði- leggja búskapin. Men brúk- ar tú pengarnar til at geva tilskot til vinnulívið heldur enn at menna eitt sjálv- berandi vinnulív, so ger hann skaða. Annars heldur Anders Fogh Rasmussen, at tað er ein góður málsetningur at hava at gera tað føroyska samfelagið óheft og bú- skaparliga sjálvberandi og óheft av tilskoti frá Dan- mark. -Tað er ein verdugur mál- setningur. Men tað krevur, at tað verður útviklað ein stórri privat framleiðsla, og tað krevur so aftur eitt stórri kappingarføri i Føroyum. Og har haldi eg tað verður sera torført at vera blokkin fyriuttan í hvussu so er í eitt tíðarskeið. Undirgrundin Nógv hevur verið tosað um undirgrundaravtaluna mill- um Føroyar og Danmark Tað eru tey, sum halda, at Føroyar als ikki hava fingið ognarrættin til møgulig råevni í undirgrundini við tí avtaluni. Vit hava bert fingið rættin til at umsita tey. Anders Fogh Rasmus- sen var fíggjarmálaráðharri í tí stjórn, sum í 92 gjørdi avtalu við landsstýrið um undirgrundina. Hvat hevur hann at siga til ivan, sum hevur tikið seg upp um av- taluna! -Eg standi vid ta avtalu, sum varð gjørd i 1992 um lata føroyingum undir- grundina. Eg haldi eisini, at tað liggur í avtaluni, at rætturin til møgulig råevni í undirgrundini er latin før- oyingum. At hesi råevni eina og aleina eru føroysk ogn. Tad er min uppfatan av hesi avtalu. Men eg vil harvið eisini minna á, at hendir tað, at Føroyar finna olju og fáa munandi inn- tøkur frá tí olju, sum ein Anders Fogh Rasmussen formaður í Vinstra Verður blokkurin brúktur 1 rætt er hann eingin kodd hjá fóroyingum hevur ognarrættin til, so hevur tað við sær, at Dan mark kann spara nakað av pengunum, sum verða latnir sum blokkur Anders Fogh Rasmussen leggur annars dent á, at hann skilur avtaluna sum at Føroyar fólkarættarliga sæd hava ognarrættin til undirgrundina og råevni i hendi. Ein spurningur, sum eis- ini varð nógv frammi, tå Anders Fogh Rasmussen var ráðharri, var markna- trætan millum Føroyar og Danmark og so Bretland. Vit spurdu hann, um ikki danir øll hesi ár hava gjørt ov lítið fyri at hjálpa før- oyingum við at fáa eitt gott úrslit? -Eg haldi vit hava gjørt tað vit hava kunnað. Sum eg havi skilt, so er málið nærri eini loysn nú enn fyrr, og havi eg eisini frætt, at danska stjórnin hevur gjørt eina roynd at ávirka bretsku stjórnina, og at hetta kanska eisini er ein av orsøkunum til, at tað nú vónandi finst ein loysn. Bi