fríggjadagur 30. oktober 1998síða 21

í Nr. 206 — 30. OKTOBER 1998 tíðindablaðið OR A 23 teimum stóru ídnaðargkj- unum. Jóannes Dalsgaard heldur sjálvur, at vit føroyingar gera alt ov lítið fyri at sýna áhuga fyri fólkunum, sum liva kring pólkringin. Uppá fyrispurning hví hetta er so, sigur hann, at vit hyggja meira suðureftir. Vit eru sera fikserad uppá okkara marknaðir. Vit hava lyndi til at definera okkum sum einans eitt ídnaðarfólk og ikki sum eitt veiðufólk. Vit hava lyndi til at seta mark millum okkum, sum eru eitt ídnaðarfólk og tey, sum vit uppfata sum eitt veiðufólk. Og tað er eitt mistak, tí vit eru bæði eitt ídnaðarfólk og eitt veiðu- fólk. —Tað var tí eisini júst hetta, sum hugtók meg so nógv, tá vit vitjaðu fólkið har norðuri: at tey hava vilj- an til, og at tey megna at varðveita eina veiðumentan í einum nútímans ídnaðar- samfelag. Og so ikki minst at tey nú av fullum huga virka fyri at varðveita og endurskapa upprunamálini, at endurskapa virðingina fyri upprunamálunum og tí skaldskapi, ið finst á teim- um ymsu upprunamálunum í Alaska. Tá um veiðmentanina ræður, so hava vit sjálv jú roynt hetta sama við at varðveita okkara grindadráp og okkara fuglaveiðu, sam- tíðis sum vit liva í einum nútímans samfelag. — Hvat vil tå so mæla okkum til á hesum øki- num? — Vit eru so smátt við at koma uppí tað arktiska sam- starvið. Tað er eitt ómeta- liga stórt framstig, at vit eru komin upp í tað Arktiska Ráðið. Har skuldu vit verið komin fyri langari tíð síð- ani. Men nú er at hyggja frameftir. Vit eiga at brúka nógva orku til hetta arbeiði og vera virkin har og ikki lata pallin og alt initiativ til tey stóru londini, USA, Rusland, Noreg og Ísland. Vit skulu fara virkin inn í samstarvið, tí eisini tær smáu tjóðirnar, sum luttaka í hesum samarbeiðinum, hava brúk fyri, at Føroyar eru við eins og vit hava brúk fyri teimum. Tað er ikki støddin, sum telur. Tað er harafturímóti tað tú sigur og ger, sum telur, tá tú er í tí samstarvinum. Men nú fer løgmaður á fund í arktiska ráðnum og hetta er sera gott og sera týdningarmikið. Uppá longri sikt fer hetta samstarv at fáa alt meira týdning fyri tjóðirnar fyri norðan. —Tvs. at í tí samstarv- inum kunnu vit fóroyingar, hóast vit eru smáir, væl kennast stórir? — Avgjórt, tí vit koma við eini ómetaligari vitan um havið og samspælið millum havið og menniskjansligt virksemi og eisini ta ávirk- an, sum menniskjað hevur á náttúruna. Vit koma við teimum royndum vit hava av 100 ára stremban eftir at varðveita okkara mál og mentan. Og vit koma eisini við nøkrum politiskum royndum frá 50 ára sjálv- stýri í einum samríki á veg ímóti fullveldi. So har hava vit nakað at geva og eisini nakað at læra. Jóannes Dalsgaard, sum altíð hevur havt stóran á- huga fyri fólkunum á norð- aru hálvu, inuittum og ind- ianum og hevur ferðast nógv millum hesar tjóðir, sigur seg vera djúpt hug- tiknan av fólkum, sum liva å markinum millum, hvar tað er møguligt og émøgu- ligt at liva. — Vit hava havt nakað av tí sama í Føroyum. Okkara tjóð hevur mangan livað á markinum millum tað, sum var møguligt og 6møguligt. Einaferð var okkara mál um at hvørva. Vit hava havt tíð- arskeið í Føroya søgu, har tað næstan ikki hevur borið til at liva her. Vit hava ligið lágt búskaparliga, tá alt stødid rapaði í senn: fiskur, grind, fuglur, seyður men vit altíð fóta okkum Vit hava í gldir verið fullkomi- liga heft at, at okkara for- fedrar megnaðu at rekja hav, haga og bjørg vid hógv og eyga fyri javnvágini. Tað var eingin annar, sum kom og hjálpti okkum. So tað er kanska ikki so stórur munur. Hóast vit allar munur av geografiskum og etniskum slagi hava vit havt rættiliga líkar fortreytir, tá vit hugsa um vinnu, búskap og ment- an. Tí eru vit føroyingar á ein hátt í ætt við uppruna- tjóðirnar fyri norðan. Vit kunnu vísa hesum upprunatjóðunum fyri norð- an, eisini tá vit eru á kunn- ingarferðum um olju, at tað finnast hvítar tjóðir, sum hava sama lívsstíl sum upp- runatjóðirnar. So eg síggi avgjørt eina slíka ferð í Alaska sum nakað nógv meira enn bert at fyrireika okkum til eina oljuvinnu. Tað hevur líka nógv at gera við, at vit finna og sam- starva við okkara javnlíkum her á norðaru hálvu. Javnlikar Undir vitjanini í Barrow legði Jóannes Dalsgaard sær væl í geyma orðini hjá einum av grindaformonnu- num, sum vísti á, hvussu gott tað var at koma á fund í altjóða hvalaveidunevnd- ini og har hitta føroyingar. -Tí føroyingar vóru millum teir einastu, sum skiltu teir, tí vit eisini ótu hval. Teir vóru ikki vanir við at hitta hvítar menn, sum ótu tvøst og spik. Er tað nakað, sum kndtir fólk saman, so er tað matvanar og matmentan. Jóannes Dalsgaard sær innbjóðingina at vitja Alaska sum nakað sera týdningarmikið og stórt og nakað, sum kann virka báð- ar vegir: at fólkini vit vitja eisini fáa nakað burtur úr, at vit sjálvi gerast varug við okkara egna identitet og okkara pláss í heimsmynd- ini - og sjálvandi endamálið við ferðini: at vit út frá royndum og vitan hjá gðr- um kunnu fyrireika sam- felagið uppá eina oljuvinnu —Tað, sum vit kunnu geva, er ein semja við upp- runafólkini um og ein fatan av, at tað, sum tey halda fast við, eru tað eisini onnur enn tey, sum halda vera rætt at halda fast við, at varðveita sína upprunaligu mentan í einum ídnaðarsamfelag - at troyta havsins livandi til- feingi á ein skilagóðan hátt, og at tað eru vit og ikki fólk í New York og London, sum skulu gera av, hvussu hetta livandi tilfeingið skal troyt- ast. Tað er sera umráðandi, at hesi fólkini síggja og kenna, at tað eru onnur, ið hugsa sum tey. IWC er ein vanlukka fyri fólkini í útjaðaranum. Fólk- ið í Barrow veiðir stórhval og hevur gjørt tað altíð — í hvussu so er í minst 4000 år. Tað er tí sera løgid, at tað skulu sita serfrødingar, embætismenn og politikar- ar frá teimum stóru ídnað- Jóannes Dalsgaard heldur róðu á mentannarkvøldinum og handar einum umboð fyri upprunafólkið, Brenda Itta-Lee gåvu frá fóroyska ferðalagnum g8lM! JYACUCHO PERU arlondunum, sum illa nokk vita, hvar Barrow er, og gera av, hvussu nógv hesi fólkini skulu taka av tí hvali, sum svimur framvið strendur teirra og sum í tús- undtals ár hevur verið sjálvt lívsgrundarlag teirra. Hetta er sama viðferð, sum Grøn- lands inuitt hevur fingið frá altjóða umhvørvisfeløgum. Nú tykjast nógv at hava gloymt, at herferðin hjá Greenpeace móti nósaveiðu týndi grønlenska bygdabú- skapin, hóast Grenlands inuittar ongantíð hava veitt nósa. Jóannes Dalsgaard: - Hatta er tað gamla. Tær stóru tjóðirnar, fólkini í sentrum - í miðuni, hava altíð tíkið sær rætt til at ráða 7"JF JN RaNr ger yvir lagnuni hjå okkum, sum búgva í periferiuni - í útjaðaranum. Vit hava einki annað val uttan at tala at og siga, at hesum vilja vit ikki finna okkum í. So leingi vit ikki gera tað, verða avgerðir tiknar tvørtur um okkum. Jóannes Dalsgaard telist millum teir føroyingar, sum siga, at vit kunnu ikki loyva okkum at siga nei til eina alternativu vinnu sum olju, nú vit ikki kunnu veiða frítt - ikki uttan so, at vit hava tað sum principp ikki at brenna olju av umhvørvis- orsøkum. Og hetta var eisini lærdómurin frá uppruna- tjóðunum í Alaska. Høvdu tey kunnað veitt frítt, so høvdu tey heldur ikki havt brúk fyri oljuni. Men tey MLS" Mentamálastjórin á vitjan á heimsins enda í Barrow kunnu ikki veiða frítt long- ur, tí kemur oljan væl við Eftir sera áhugaverdu ferðina í Alaska sigur Jóa nnes Dalsgaard, at vit før- oyingar nú eiga at fyrireika okkummentanarliga til eina komandi oljuvinnu. Hetta merkir, at vit í tí mentan arpolitikki, sum nú er við at verða orðaður, eiga at taka hædd fyri øllum teimum mentanarligu av- bjóðingum, sum fyljga við eini oljuvinnu Inni í mentanarhúsinum í Barrow, arkitekturin greiðir frá húsinum