fríggjadagur 30. oktober 1998síða 20

22 enn tað arbeiða í sjálvum juidnadinum. Tvs. at tað eru upprunafélkini, inuittar og indianarar, sum eiga oll feløgini, ið servicera olju- ídnaðin — Tey hava lært hetta og nú duga tey hetta, men tað "isini hepnast, tí stjórnin r % he AC u Kk Ki TIN øgur knand r í Mexic g Spania etta gevur uppruna- Kinum áræð Sjálvsaltt, sterkan samleika, bjart- Kygni og trúg ramtíð- nnes heldur tað ver: ir nkKin í Førovum, tå v må på - v 7 gu iinu g flaka > I Dvgaa k K KK } K sål erøg há Dø | rå á Ki IKK r Sin mol KKU K gi se r KK k S eiggunurn en k K g lærdómur TI A i r L Kiin K y gva<. Tað er tað higartil 5 bendir å. Men hetta kann lara at Droytast, og enn er ikki ov seint Jóannes Dalsgaard dylur ikki fyri, at vitjanin í inuitt- býinum Barrow við Beau- forthavið í Norðuralaska var ein tann mest áhuga- verdi parturin av túrinum Tað gjørdi eitt sera stórt inntrykk at meta fólkinum rt tið, sun Eitt av vinnufeløgunum hjá upprunafólkunum ger oljupallar og útbúnað til oljuvinnuna á Kenai-hálv- oynni uttan fyri Ancoho rage. Arbeiðið verður gjørt úti undir viðurskift um, sum tøkniliga ikki eru á hædd við t.d. umstødur nar á skipasmiðjum i Før oyum. Tí mátti borið til hjá føroyingum eisini at átikið sær uppgávur eisini innan henda partin av oljuídnaðinum heldur Jóannes Dalsgaard har, tí tey vóru so tilvitandi gnu stóðu. Tey eið yvir vandar og fyrimunir við oljuidn- aðinum. Tey vóru tilreiðar at seta oljufeløgunum harð- ar treytir og ætlaðu ikki at lata seg >sníta<fleiri ferðir m ter I 11m av um oljufeløgini koma dugdu hesi fólkini, tí tey høvdu havt so nógvar nega- tivar lir av tí hvíta Tey høvdu verið yrstu oljugld- ma, tá hvíti maðurin kom eftir hvalaoljuni. Hesar royndir kundu tey so byggja á og kundu siga, at hesaferð skuldu tey hava avgerðina g ikk aðurin g eggur tó aftrat, viljanini ] Visa fyri framtiðini nú oljufeløgini aftur skuldu ra eftir ju 2 gdum økjum og fólk g sum hevur granskad søg una hjá upprunatjóðum Norðuri Jóannes Dalsgaard gjørd- ist ikki sért hugtikin av fólk- inum í Barrow, sum legði so stóran dent á at geva børnunum, ungum og til- komnum eina høga útbúgv- ing. A Fróðskaparsetrinum í Barrow høvdu tey langt sidan fingid fjarundirvising tidindabladid og tilkomin fólk í hópatali lósu á fjarskotnum lær- dómsstovnum, hóast tey bókstavliga búgva á heims- ins enda. Vit fara fyrst nú at gera royndir við fjarund- irvising um alnetið leggur Jóannes afturat. Jóannes nevnir eisini mentanarhúsið í Barrow, sum lokalmyndugleikar hava bygt. Húsið er fíggjað við inntøkum frá oljuidn- aðinum, fyrst og fresmt gnarskatti á oljuuútgerð Húsið er eitt arkitektoniskt undurverk. Minnir um mentanarhúsið Katuaq í Nuuk, men nógv meira funktionellt. Húsið var fast- bygt í langhus vid eldra- íbúðum og eldrasambýlum Frá húsunum hjá teimum gomlu var gongt innandura til mentanarhúsið, har verk- staðir og onnur rúm vóru. Her kundu ung læra at fletta kóp, skera hval upp, garva seyma tjóðbúnar m.a. Tey gomlu høvdu til i at læra tey ungu hesi trægð at i um at kynstur, ið vóru hvørva. Sjålvsagt lærdu tey SKIÐÐn, ungu eisini at kvøda og leika á trummu, eins og tey gomlu søgdu frå søgum og gnum. Eisini vóru í hús- inum pallar og studiu, bóka- søvn og listasøvn, leikpallur og stórur leikhússalur. Alt, ið fór fram í húsinum, var sent beinleiðis í sjónvarpi á fleiri rásum, so upprunafólk og onnur áhuga um alt land inuitta kundu fylgja við øll- um, ið fyrifórst í mentan- arhúsinum. At enda nevnir Jóannes, at á mentanarhús- NI fn inum var høgt torn — tornið á heimsins enda. Her hildu menn útkikk eftir hvali á vári og heysti, tá ið hvalur ferðast eystur og vestur fram við norðurstrond Alaska. Ikki bert arbeiði og pengar Hverja niðurstøðu er Jóan- nes Dalsgaard so komin heimaftur við til sín arbeiðs- gevara, mentamálaráðharr- an og annars alt Feroya fólk? — At oljan snýr seg ikki bara um pengar og arbeiðs- pláss. At oljuídnaðurin á- virkar alt samfelagið, og tí má alt samfelagið sum tað er fyrireika seg til olju- idnadin. At hesin idnadurin hevur stóra ávirkan á ment- an og samfelagslívið sum heild, og at man má fyrireika seg til at skilja, hvat tað er, sum kemur Jóannes Dalsgaard heldur ikki vit í Føroyum eru nóg væl fyrireikað til at taka ímóti eini stórari oljuvinnu — Vit eru nokk rimuliga væl fyrireikað innan fyri ávís øki sum so umhvørv- isøkid, men innan mentan- ar- og sosiala økid haldi eg ikki vit eru fyrireikad yvir- hevur Men tað er ikki ov seint. Sjálvur fari eg saman við starvsfólki í Undirvísingar- og mentamalástýrinum at gera eina frágreiðing við einum tilmæli til landsstýr- ismannin saman við einum lista yvir tiltók, sum hava týdning fyri okkara mentan, og sum eiga at verða sett í verk Veiðumannasamfeleg Hví fara til Alaska at kunna okkum við oljuvinnu, tá vit hava grannalond sum Noreg og Bretland, ið hava stórar traditiónir á oljugkinum? — Sjálvandi skulu vit eis- ini kunna okkum við við- urskiftini í hesum londum. Tey eru bæði gomul ídnað- arsamfeløg. Víst eru Føroy- ar eitt ídnaðarsamfelag, men okkara ídnaður hevur verið merktur av, at hetta hevur verið ein fiskivinna Okkara samfelag er bland- að, tvs. eitt idnadar- og veiðusamfelag. Við at fara til Alaska kunnu vit síggjá, hvussu oljuídnaðurin ávirk- ar eitt fiskimanna- og veiðu- mannasamfelag. Eitt sam- burturav er grundað á fiskivinnu og :iðu. Og eitt samfelag við eini sterkari og gamlari mentan Víðari sigur hann, at har kunnu vit eygleiða eitt við- brekið samfelag við einum ítlum fólkatali, síggja á virkanina og reakt:ónina hjá fólki, og vit kunnu leggja okkum tey ymsu sjónar- miðini í geyma, við tað, at tað í Alaska búgva fleiri ymisk upprunafólk og so tann hvíti maðurin. Har eru fleiri ymiskar mentanir. Á oljugkinum er tað mentanin hjá einum lítlum og fá- taldum fólki, sum metir oljuídnaðinum. = Hvussu bera oljufeløginini seg at mótvegis hesum smáu tjóð- unum við eini sera sterkari mentan? Hava tey virðing fyri fólki og mentan ella ikki? Hava tey fyrilit ella ikki? Hvussu bera tey seg at og hvørji fyrilit hava feløgini og hvørji hava tey ikki. Hann leggur aftrat, at vit hava sæð eitt samfelag, sum er sera vakið mótvegis olju- feløgunum og setir teimum strangar treytir, tá tað snýr seg um mentan og um- hvørvi. Vit hittu eitt fólk, ið setti sína lagnu og síni á- hugamál fram um oljufeløg- ini. Men upprunafólkið í Norðuramerika hevur eisini gingið í harðan skúla leggur Jóannes afturat, so tað er emki legið í hesum. Jóannes Dalsgaard heldur eisini ein týðandi partur av felag, sum V Mentanarkvøld á Fróð- skaparsetrinum í Barrow, har gomul, bórn og ungu syngja, kvóða og dansa. nidurstøduni er Just poli- tikkurin mótvegis uppruna- fólkunum sum tykist í samljóðið við politikkin hjá upprunafólkunum: menn- ingin skal verða eftir teirra fortreytum, og tey skulu hava allar fyrimunir av øll- um tænastuveitingum Tað er har teir stóru pengarnir eru at vinna. Statstjórnin í Juneau og lokalir demo- kratiskt valdir myndugleik- ar tykjast draga eina línu í hesum spurningi. Hetta er tó neyvan galdandi fyri stjórnina í Washington, ið tykist at hava ein annan hugburð bæði til uppruna- fólk og til statsstjórnina í Alaska Føroyar og arktiska økid -Nú hevur tú sjálvur ferðast nógv í tí arktiska økinum, bæði í Grønlandi Finnlandi, Noregi, Kan ada og nú í Alaska og havt møguleika at læra hesar tjóðir og teirra mentan og lívs at kenna Hvussu týdningarmikið heldur tú sambandið mill- um fóroyingar og hesi fólk er og ikki minst, hvønn týdning hevur tað fyri eitt nú eina framtíðar olju- menning her hjá okkum í framtíðini? —Tað er so ómetaliga týdningarmikið fyri okkum at hava samband við tað arktiska økid, tí vit eru ein partur av tí norðara part- inum av Norðurhálvuni. Føroyar eru bundnar at fys- iska, politiska og búskap- arliga umhvgrvinum í hes- um norðara partinum av heiminum. Fólkini, ið her búgva, eru sera tilvitandi um sítt umhvørvi og sína mentan, og tey eru eisini sera tilvitandi um, at vit øll, sum búgva her norðuri, líkasum hoyra til eitt felags umhvørvis- og áhugagki. Vit hava so nógv í felag, tá tað snýr seg um umhvørvi, mentan og vinnu. Vit eru fullkomiliga heft at einum reinum havi og landi. Okk- ara umhvørvi er sterkt ávirkað av viðurskiftum, sum henda sunnan fyri, í RES # …— -= #- # PU op - 5 = — — (—— — BE AN LS EEN