leygardagur 31. oktober 1998síða 16

Martin Næs, landsbókavørður: Tað lekur millum teori og praksis - Bókasavnsverkið er dómi um, at lógir, framasgkjandi ella ikki, verða settar í verk uttan at myndugleikarnir játta neyðugu pengarnar. Sama kann henda við orðaða mentapolitikkinum, sum er so nógv eftirlýstur. - Tíbetur hava vit altíð átt listafólk, sum ikki síggja alt í krónum og oyrum, spurningurin er bara, hvussu leingi tey kunnu blíva við. Tí - og bara tí - kann man siga, at tað grør um gangandi fót. Og ikki tí, at tað frá politiskari síðu hevur verið mett so umráð- andi, at fólk arbeiða við list og mentan, sigur Martin Næs, rithøvundur og landsbókavørður i viðtali. Hósdagin verður Føroya Landsbókasavn 170 ár. TURIÐ KJøLBRO Eitt bókasavn, sum ikki fylgir vid í menn- ingini, er ikki vert at brúka pengar uppá Hetta eru boðini frá Martini Næs, lands- bókaverði, í seinastu ársfrágreiðingini hjá Føroya Landsb6kasavni eftir sjey rakár Eftir sjey rakár koma sjey góð ár, stendur í Halgubók. Og tað er ymiskt, ið bendir á, at nøkur góð ár eru í væntu. Í fíggjarlógini næsta ár fær bókasavnsverkið slaka millión krónur afturat í játtan. Hóast bókasavns- verkið hevur verið skorið inn á bein í kreppuárunum, og játtanin til stovnin í dag bert er triðingurin av ti, hon var síðst í áttatiárunum, hevur bókasavnsverkið hesi rakárini megnað at flutt seg inn í teldu- øldina Størstu avbj6dingarnar hjá bókasavns- verkinum vid endan å hesi og i byrjanini av næstu øld er at fáa lógina um megin-, fólka- og skúlabókasevn at virka - Vit høvdu júst fingið hesa bókasavns- lógina, ið føroyskir politikarar høvdu sam- tykt, tå ið vit rendu okkum í kreppuna. Øli kreppuárini livdu vit við henni uttan at klára at fylgja henni upp. Hon er nú 10 ára gomul og neyðugt verður at gera nakrar broytingar í henni, men grundtankin í henni er í lagi, sigur Martin Næs Øll atgongd til bókasavn Grundtankin í hesi lógini frá 1988 er at sameina fólka- og skúlabókasgyn og hava eina skipan, sum røkkur um alt landið, soleiðis at allir borgarar eru líka fyri - Vit hava biðið um pengar til at fáa lógina setta í verk, men tað hevur ikki borið til Nýggja fólkaskúlalógin sigur eisini, at skúl arnir skulu hava b6kasøvn, men tað hava vit heldur ikki ráð til. At vit í fíggjarlógini næsta ár fáa slaka millión krónur meiri í játtan er fínt, men tað er alt ov líuð. Men dsbókasavn Nr. 207 - 31. OKTOBER 1998 > Martin Næs, landsbókavørður og rithøvundur hevur verið við til at orða mentanarálitið Avmarkaður marknadur. - Vit fáa ein orðaðan mentapolitikk ár 2000. Eg skilji ikki, hví vit ikki kunnu orða hann um eina viku. Vit hava havt mentanarálitið nú í tvey ár og við tí, sum er hent síðani hava vit nóg mikið at arbeiða út frá. vit kunnu gleðast um, at fíggjarlógarupp- skotið gevur ábendingar um, at vit fáa stórri játtan so við og við, sigur Martin Næs. - Légin frå 1988 hevði uttan iva verðið fylgt um vit ikki fingu rakárini fyrst í níti- árunum. Eg havi ofta hesi árini fingið at vita, at skal man spara, má man spara á bókasavnsgkinum. Hugburðurin er, at hetta kann bíða, men eg haldi ikki, at tað kann bíða. Skulu børn hava rættiligt gagn av at ganga í skúla skulu tey hava eitt bókasavn at fara inn á uttan mun til hvar í landinum tey eru, sigur Martin Næs. At lógin um megin-, fólka- og skúlabóka- søvn ikki virkar eftir ætlan førir við sær, at bókasgvnini, serliga Landsbókasavnið og Býarbókasavnið í Havn, eru hart spent fyri. - Vit royna at geva borgaranum uttan fyri hetta økid so góða tænastu sum til ber, men sjálvandi merkir hann eisini, at vit eru hart spent. Varð lógin fylgd áttu allir borgarar at havt møguleika fyri at koma á staðið at velja bøkur sjålvir. Men veruleikin er tann, at bara bókasgvnini á teim størru plåssunum hava opið hvgnn dag, tey smáu hava bara opið nakrar fáar tímar um vikuna, og tað er ikki nóg gott, sigur Martin Næs. Ein máti at røkka út til so nógvar brúkarar sum til ber er mobil bókasavnstænasta. Hetta royndi Landsbókasavnið í átta ár við einum bókabussi við sera góðum royndum, men av fíggjarávum var henda tænastan løgd niður í 1993. Tað snýr seg ikki um tær stóru fløgurnar at fáa hesa tænastuna í verk aftur. Nýggjur bussur má útvegast, hann kostar um 2 mill. krónur og raksturin kostar millum hálva og eina mill. krónur um árið - Vit hava ikki slept vónunum um at fáa ein bókabuss aftur. Tað stendur frammalaga í raðfestingini og var eitt av ynskjunum hjá okkum til játtanina næsta ár, sigur Martin Næs. Miðnámsskúlarnir gloymdir Føroya Landsbókasavn arbeiðir eftir trim- um ymiskum lógum. Lógini fyri Lands- bókasavnið frá 1952, lógini um fólka-, skúla- og meginbókasgvn frá 1988, og fólkaskúlalógini frá 1997, sum krevur bóka- savn á hvgrjum skúla. Og tað skert ikki burtur, at lógirnar grípa inn í hvgrja aðra uttan tó at ngkur teirra nemur við ein tann størsta brúkarabólkin hjá bókasgynunum. - Miðnámsskúlarnir verða ikki nevndir í nakrari lóg og tað er eitt ordiliga glopp. Tað má vera ótolandi at arbeiða á einum miðnámsskúla og ikki hava eitt vælvirkandi bókasavn. Vit merkja hvgnn dag allan dagin høpileysu støðuna hjá skúlunum, ið einki bókasavn hava. Í gllum fórum átti ein grundstovnur av bókum verið á skúlunum. - Í mentanarálitinum Avmarkaðum marknaði verður sagt, at tað er neyðugt at endurskoða alt lógarverkið, sum nemur við bókasavnsverkið, og antin gera lógirnar soleiðis, at tær passa til hvørja aðra ella gera eina lóg, sum nemur alt gkið. Tað nyttar einki at hava eina lóg sum er so góð, so góð, men sum ikki virkar í verki, sigur Martin Næs. , - Samfelagið setir eisini krøv. Utbúgv- ingar verða settar á stovn, nýggjar vinnur koma, granskingin, ið kemur í kjalarvørr- inum á Granskingarráðnum, og í gllum hesum er eitt gott bókasavnsverk eitt neyð- ugt amboð. Nógvar framtíðar brúkarar Nýtslan av bókasgynunum veksur alla tíð- ina, men hon er broytt nógv síðani kunn- ingartøkni kom inn í myndina. - Brúkararnir krevja meiri av okkum nú og fyrispurningarnir kunnu vera rættiliga sniðfundigir og fløktir. Teir skulu helst hava fyrispurningarnar svaraðar her og nú, men tað er ikki altíð, at teir eru so skjótir at loysa. Og enn er alt á savninum ikki skrá sett. Tí kann tað taka tíð at svara einum fyrispurningi, sigur Martin Næs. - Teir yngru brúkararnir, tað vil siga skúlanæmingar, brúka bókasavnið meiri professiónelt í dag enn fyrr. Tað kemst av, at nógvir av lærarunum hjá teimum hava brúkt bókasavnið nógv í teirra útbúgving. Og tað smittar av á frálæruna. Ættarliðið av lærarum, sum hevur tikið við á mið- námsskúlunum, eru vanir at brúka bóka- søvn sum skrivstovu ella laboratorium. So kunnu vit ímynda okkum, at vit eiga nógvar framtíðar brúkarar, sigur Martin Næs. Stórt tak Bókasavnsmálið varð yvirtikid sum før- oyskt sermál við heimastýrislógini. Føroya Landsbókasavn - Færgernes Amts Bibliotek - varð stovnað 5. nov. í 1828 eftir åheitan frá bókavinum og vælvildarfólki. Tá búðu 6000 fólk í Føroyum og bara tvær bøkur vóru til á føroyskum. Hósdagin komandi eru sostatt 170 ár liðin síðani stovningar- dagin. - Tað hevur verið eitt ódnartak tá í 1828 at seta eitt bókasavn á stovn. Men eg rokni við, at takið hevur ikki verið minni 100 ár seinni, tá ið bókasavnshúsini vórðu bygd á Debesartrød, har Oljufyrisitingin nú hevur innivist. Tað lá so einsamalt leingi og hevur eftir øllum at dóma virkað dominerandi í býarmyndini. Tá settu fólk sær eisini høg mál og tað eydnaðist. - Ein orsøk til, at Landsbókasavnið varð sett á stovn fyrst í farnu øld var, at embætis- menninir saknaðu at hava okkurt at lesa. Teir høvdu samband við fólk aðra staðni, sum hava savnað bøkur og tær fyrstu bøk- urnar á savninum vórðu latnar sum gávur. Tað eg veit, tóku fólk væl undir við at