leygardagur 31. oktober 1998síða 17

Nr. 207 — 31. OKTOBER 1998 bókasavn varð sett á stovn, sigur Martin Næs. Raðfesting Í greinum, samrødum og hugleiðingum hevur landsb6kavørdurin líka síðani fyrst í åttatiårunum gjørt vart við avleiðingarnar av, at vit ongan mentapolitikk hava í Føroy- um. Tá landsstýrismaðurin í mentamálum í 1995 setti nevnd at gera mentanarálit, var Martin Næs ein av teim fimm, ið komu í hesa nevndina. Í greinasavninum Hver eigur flaggknapp- in hugleiðir hann um føroyskan menta- politikk og rekur fleiri staðni upp undir, at føroyingar hava ilt við at gera íløgur í royndir. Alt gongur so snórabeint í Føroyum og her er ikki pláss fyri tilvildarligum hend- ingum. - Alt hevur nakað við raðfesting at gera. Mentanarálitið varð skrivað við stórum áhuga, men vit fingu greitt at vita, at tað mátti ikki kosta nakað. Vit fingu ongan løntan skrivara og arbeiðið skuldi gerast í arbeiðstíðini hjá okkum. Álitið Avmarkaður marknaður spurdist burtur úr og tað sum tað kostaði var kostnaðurin av prentingini. At tað varð givið út var gott, tí so endaði tað ikki í eini skuffu. - Um somu tíð var ein onnur nevnd sett, hesa ferð at orða eitt álit um nýggjan komm- unubygnað. Henda nevndin hevur havt 55 fundir, havt ein løntan skrivara, og verið á uttanlandsferðum og kunna seg um viður- skifti aðra staðni. Alt hetta her átti verið heilt óneyðugt. Munurin, ið verður gjørdur her, sigur ikki so lítið um raðfestingina. Harvið ikki sagt, at mær ikki dámar komm- unuålitid, tí tað geri eg. Tað leggur upp til, at landið verður býtt upp í sjey øki, eins og bókasavnslógin frá 1988. Sambært komm- unuålitid hevur henda bókasavnslógin ikki kunnað verið sett í verk, tí hon er ov frama- søkin, tað vil siga ambisjøs. Og tað taki eg sum eitt herðaklapp - hóast tað ikki er ætlað sum eitt -, tí setir man sær ikki nøkur mål kann man tað sama pakka saman. Tað ger ikki petti, at vit seta ngkur mál, sum eru høg at røkka. - Hinvegin dugi eg ikki rættiliga at skilja, hví kommunubólkurin sigur, at fólkabóka- savnstænastan eigur at vera ein kommunal uppgáva og samskipað við skúlabókasavns- tænastuna. Tað er løgid, at slíkt verður skrivað í eitt álit uttan at kommunubólkurin hevur sett seg í samband við okkum, og spurt hvørjar royndir vit hava. Kommunu- bólkurin hevur ferðast Norðurlond runt, men tey hava ikki givið sær stundir at hoppa tvørtur um garðarnar í Føroyum og spyrja seg fyri. - Og hvat siga kommunurnar til, at fólka- bókasgvynini skulu vera kommunal. Tað verður tungt at reka bókasgvn um tey skulu rindast 100% úr kommunukassanum. Sum er fer alt fyrireikingararbeiðið á ymsu skúla- bókasgynunum fram á Landsbókasavninum og á Býarbókasavninum, og tað er stór- arbeiði. Her er ikki rættiligt samsvar, sigur Martin Næs. Tann seinasta Fíggjarlógin, sum nú verður samtykt, er tann seinasta fíggjarlógin áðrenn vit fáa ein orðaðan mentapolitikk. Og hóast tað verður sagt í viðmerkingum í fíggjarlógaruppskot- inum, at hækkingin eitt nú til bókasavns- verkið er liður í mentanarpolitisku rað- festingini er ilt at fáa eyga á henda góðan viljan. - Tað hava ljóðað tey boð, at vit fáa ein orðaðan mentapolitikk ár 2000. Eg skilji ikki, hví vit ikki kunnu orða hann um eina viku. Vit hava havt mentanarálitið nú í tvey ár og við tí, sum er hent síðani hava vit nóg mikið at arbeiða út frá. Hava vit ein vilja kunnu vit seta okkum mánadagin at orða vin mentapolitikk. Hesum viðvíkjandi havi eg hug at sitera ársins slagara: Gev mær ketjupp í eitt hjørn. Tað er har mentanir. altíð fer, hon verður kroyst út í eitt horn. - Hækkingin er varin og lítil. Tað er okkurt sum týðir uppá, at hetta eru føgur orð og ikki nógv meiri enn tað. Vit kunnu taka bókasavnslógina sum dómi. Hon hevur tíðindablað - Tað var eitt ódnartak i 1828 at seta eitt bókasavn á stovn. Tá settu fólk sær eisini høg mál og tað eydnaðist, sigur Martin Næs Sum tjóðbókasavn hevur Landsbókasavnið fleiri aðrar uppgávur enn eitt vanligt fólkabókasavn. Umframt vanligt útlán av bókum verður m.a. eisini skrásett í Føroyadeild savnsins alt tað tilfar, sum føroyskt er, ella sum hevur nakað við Føroyar at gera Hósdagin komandi 5. nov. eru 170 ár liðin síðani Føroya Landsbókasavn varð sett á stovn verið í gildi síðani 1988, men tað einasta vit hava hoyrt um hana hesi árini er, at hon er ov framasøkin. Vit hava gjørt nógvar royndir at fáa myndugleikarnar at fáa eyg- uni upp fyri tí neyðturviliga í, at lógin sleppur at virka, men tað hevur gingið ótrúliga tungt. Tí eri eg eitt sindur bangin fyri, at ein orðaður mentapolitikkur bert verður eitt eiti. Og tað er vandamikið Hví rúmar okkara tilvit ikki, at vit gera iløgur í óvissuna? = - - Eg veit ikki hví. Í Íslandi duga tey at vága og har satsa tey uppá mentanina. Í seinastuni hevur so nógv verið tosað um ta íslendsku fyrimyndina, men eg loyvi mær at ivast í, hvussu nógv vit kenna til han: Vit hava eitt sjónvarp sum sendir tíðinda sendingina Grannar okkara hvert leygar kvold, men har er aldri eitt brot úr Íslandi við, og tað átti at verið nóg mikið til at tikið alla sendingina upp til endurskoðan Vit eiga eitt útvarp, sum ikki hevur sent eina yrking í fleiri ár. Tað er okkurt galið við mentapolitikkinum, soleiðis sum vit praktisera hann. Ert tað ov dýrt, átti ein sending hjá Elisi okkurt árið verðið tíkin av skránni og so í staðin verðið send ein sending við yrkingum triðja hvgnn mánaða At vit ikki hava hoyrt eina yrking í út- varpinum i 5-10 ár kann ikki forsvarast - Allur føroyski tíðindaheimurin forsømir mentanina. Tað kann vera, at onkur glotti hómast av og á, men so køvir aftur av. Báðir loftmiðlarnir vanta fólk, sum taka sær av mentanini burturav, tað vil siga fólk, sum leggja mentasendingarnar til rættis og gera av, hvat skal sendast. Sum er er tað ógvuliga tilvildarligt. Og nýggjur skaldskapur fær als ikki rúm, sigur Martin Næs Tilvildin ræður Hví tað kortini grør um gangandi fót á listarliga økinum, tá ið stødan er sum hor er, sigur Martin Næs - Á umsitingarliga økinum hava vit altid havt lyndi til at kroysta mentanina út í ein krók - vit kunnu bara taka bókasavnslógina frá 1988 sum eitt dómi -, hon er samtykt av Føroya Løgtingi, men at fáa sama løgting at játta henni pening at virka fyri, tað er og hevur verið ómetaliga torført. Men tíbetur hava vit altíð átt listafólk, sum ikki síggja alt í krónum og oyrum, spurningurin er bara, hvussu leingi tey kunnu blíva við við ti. Ti - og bara ti - kann man siga, at tað grør um gangandi fót. Og ikki tí at tað frá politiskari síðu hevur verið mett so umráð- andi, at fólk arbeiða við list og mentan. Als ikki! Tak íslendingar, teir eru stoltir av sínari list og mentan. Teir stuðla og eggja sínum egnu - ikki bara við pengum, men eisini við pengum - Skal tað almenna játta pengar so skal tað hava okkurt við fisk at gera. Nútíðar- menningin er komin til Føroya, men ikki til tey sum seta saman fíggjarlógina, í hvussu so er ikki, tá ið tað snýr seg um at játta pengar til list, mentan og bókmentir Eg havi kortini vónir um, at politikarar um sita fyrsta ella næsta valskeið hava stórri fatan og virðing fyri mentanini enn teir gomlu politikararnir, ið mest sum bara hugsa um havnir og vegir. Vit eru á veg við at ríva okkum leys frá tí, hóast tað íkki sæst aftur í fíggjarlógaruppskotinum. Um tað bragdar í teim nýggju politikarunum fáa vit svar uppá, tá ið vit fáa ein orðaðan mentapolitikk - Nú við endan á kreppuni hava vit fingið eitt granskingarráð, sum fær bæði føroyskar og útlendskar pengar at arbeiða við. Eitt sindur hevur verið kjakast aftur og fram um tað, men eftir øllum at dóma hevur tað gingið lætt at fáa igjøgnum. Men tað sum eingin hugsar um er, at vit skulu hava nakrar stovnar og funksjónir í lagi fyri at kunna taka ímóti granskarunum. Her er einki sam svar millum teori og praksis, alt ov tilvildar ligt, og tað er skuffandi í 1998 at uppliva, sigur Martin Næs