mikudagur 4. november 1998síða 8

tíðindablaðið SOS!AMMÅN Nr. 209 — 4. NOVEMBER 1998 Fiskivinnnan á vanlukkukós: Virkini eru so logandi á veg á heysin: eitt fiskavirki eftir í Vagi Tá ið virkini eru farin á heysin, fer fiskaprísurin at rapa niðureftir, tí tá hevur Fiskavirking at kalla einkarrætt uppá at keypa fisk &ndash; og so fara skipini eisini AK! BERTHOLDSEN Øll tey fiskavirkini, sum eru 'heft av Framtaksgrunni- num, Føroya Fiskavirking g Sandoyarætlanum liva kki leingi afturat nú rópa teir, sum eiga fiskavirkini í Vági, neyðar- Og teir vóna, at onkur urtar. Og reagerar Tí stødan er so hættislig, at hendir onki heilt skjótt fara tey so logandi á heysin — Stødan í føroysku fiski- vinnuni er nú so hættisligt, at hendir onki, er ikki eitt tad einasta fiskavirki eftir i Vági um eitt hålvt ár, siga Mikkjal Djurhuus, Petur Jo- hannesen og Leivur Linden- SKUMV áli ALL eiga fiska- Tað almenna avlagar kappingina Teir, sum hava fiskavirkini í Vági siga, at hesi seinastu árini hevur tað almenna spýtt hundraðstals milliónir í fiskivinna á landi, bæði igjøgnum Fiskavirking, Framtaksgrunnin og Sand- oyarætlanina — Summi av teimum virkjum, sum hava fingið hesar øgiligu, innspræning- arnar av almennum peng- um, eru sanerað niður á null, ella har niðurímóti. Í gllum fórum eru tey nógv bíligari enn tey virk- ini, sum ongi almenn inn- skot hva fingið — Tískil eru tey munandi betri fyri í kappingini um råvøruna, enn hini virkini eru. Nógv av teimum hava bara sjálvan raksturin at svara fyri. Virkisbygningar og maskinur kosta teimum møguleika at kappast við hini virkini um råvøruna. — Krøvini til skiftisavlop er nógv hægri hjá okkum, enn tað er hjá virkjunum í Fiskavirking, Framtaks- grunninum og á Sandi. Fiskavirkini í Vági merkja hendan trupulleikan dag og dagliga. M.a. hendir tað javnan, at teir >missa< skip norðureftir, tí teir klára ikki at bjóða ímóti virkju- num, sum eru stovnað við almennum studningi. Fara so logand á heysin Teir tríggir virkiseigararnir í Vági siga, at tað er nógv fyri, at tað almenna soleiðis skal ganga á odda at kappa heysin av einum stórum parti av fiskivinnuni á landi — Og tað er nógv fyri, at tað almenna skal ganga á odda at drepa alt tað privata fyritakssemið í einum landi sum skal eitast at seta fría fyritakssemið og fríu marknaðarkreftirnar í há- sæt eir siga, at tað einasta, teir krevja, er at øll virkini í landinum verða javntsett. — Sostatt má tað almenna eisini stuðla teimum virkju- num, sum ongan almennan stuðul hava fingið. — - Ella mugu tey virkini, sum hava fingið stuðul, betala vanliga rentu og vanligar avdráttir. — Verða virkini ikki javnt- sett,verður tað heilt skjótt, at øll virkini, sum eru uttan- fyri tær almennu skipaninar, fara á heysin. Teir siga, at í hvussu so er standa øll tey smáu fiska- virkini í Vági so illa í tí, at tey eru øll somul farin á heysin komandi summar. Men teir leggja afturat, at eftir tí, teir hava tosað við virki norðanfjørðs, sum eru í somu støðu, stendur onki frægari til hjá teimum. Fáa einkarrætt — Avleidingin av hesi sera ójóvnu kappingin er, at fiskaprísirnir eru farnir til himmals. Fiskaprísirnir í Føroyum eru nú tær hægstu í norðuratlantshavi og tetr eru hægri enn teir báði eru í Noregi, Íslandi og í Skot- landi. — Høvdu øll virkini verið á jøvnum føti, so at øll høvdu vanligar rentur og avdråttir at dragast vid, hevdi avreidingarprisurin lækka eitt sindur og komid niður á eitt stødi,sum marknaðurin kann bera.. — Tí so hevði kravið til skiftisavlopið verið so mik- ið stórt, at tað hevði verið 6møguligt at bjóða »vilt« uppá fiskin. — Hin møguleikin er, at øll virkini fåa studul, so at krøvini til skiftisavlopið hjá øllum virkjunum ikki verð- ur avlagað, tí so ber til at bjóða hægri pris fyri fiskin. Í dag eru avreiðingarprís- irnir heilt óveruligir og alt ov høgir eftir tí marknaðar- prísinum, — um virkini høvdu havt vanligar fløgur nar at svara fyri eisini, leggja teir afturat Teir siga, at teir eru ikki úti eftir at fáa prísin niður fyri at fáa tað verri hjá skipunum - Men prísurin fer niður av sær sjalvum, um øll tey uttanveltadu virkini fara å heysin. — Tá ið øll tey óheftu virkini eru farin á húsagang, hevur fiskavirking fingið at kalla einkarrætt uppá alla fiskaframleiðslu í Føroyum. — Og tá verða tað teir, sum koma at áseta prísin. — Og virkisleiðararnir iv- ast ikki í, at tá fer fiskapris- urin at rapa niður, tí Fiska- virking fer sjálvandi ikki at betala meiri fyri fiskin, enn teir eru noyddir. Mikkjal Djurhuus sigur, at hann minnist, hvussu var, áðrenn Fiskavirking kom. — Upsaprísurin lá oman- fyri sjey krónur fyri kilo. Men tá ið øll vinnan fór á heysin, og Fiskavirking reis úr øskuni, og var einsamøll á marknaðinum, rapaði upsaprísurin heilt skjótt nið- ur á tvær krónur og nakað - Og hann tók ikki at hækka aftur so spakuliga fyrr enn virkini blivu fleiri og Fiskavirking fekk kapp- ing um rávgruna. Virkisleigararnir í Vági ivast ikki í, at halda øll virk ini uttanfyri almennu stuð- ulsskipanina uppat, fer tað at fáa so álvarligar avleið- ingar fyri prísin á ráfiski, at tað fer at verða neyðugt við hundraðtals milliónum i studningi til fiskiskipini fyri at tey kunun klára seg. — Og so hevur tað al- menna bitið seg so illa í halan, at tað reisist ikki aft- ur, leggja teir afturat. — Og so fáa landsstýrið og løgting stórri og álvars- ligari mál at taka stødi til, enn til at latanøkrum fiska- virkjum einar 20-30 milli- ónir í studuli. — Tá skal støda takast til hundraðtals milliónir í stuð- uli ul fiskiflotan &ndash; um ikki ætlanin er at lata hann fara undir hamaran all- an sum hann er, einaferð afturat. Allir føroyingar minnast seks åtta år aftur f tíðina og vita, hvussu pínu- full tann gongdin er. — Og so skal takast stóða til eitt arbeiðsloysi, sum fer at líkjast tí, sum var tey ringastu kreppuárini, við teimum sosialu avleiðing- um tað hevur. Fiskavirkini í Vági rópa neyðarróp. Fara øll tey smáu virkini á heysin, ) ein vanlukka fyri samfelagið og tað verður ein vanlukka fyri verður ta fiskaprisirgar, tí so fara teir at rapa Þiðureftir