fríggjadagur 6. november 1998síða 5

Nr. 211 — 6. NOVEMBER 1998 tíðindablaðið S082lurfn Rúna Sivertsen, løgtingskvinna: Nevndarviðgerðin ikki nog goð - Avleidingarnar av, at eitt mál sum arvagranskingarmálið end- aði í figgjarnevndini beinanvegin eru, at tað fekk ikki ta viðgerð ta eigur. Arvagransking er ikki ein figgjarspurningur, tað er fyrst og fremst ein etiskur spurningur, har vit skulu taka stóðu til nøk- ur grundleggjandi viðurskifti, sigur Rúna Sivertsen, løgtings- kvinna, sum mælir til at broyta tingskipanina. TURIÐ KJØLBRO Tá ið eitt uppskot verður lagt fyri løgtingid, verður tað vanliga beint í nevnd eftir fyrstu viðgerð. Øll fíggjarlógin til dømis, sum fatar um hvønn krók í sam- felagnum, fer bara í fíggjar- nevndina. Tað er hetta, Rúna Sivertsen, løgtings- kvinna, hevur fýlst á síðani hon kom í løgtingid á fyrsta sinni, ti mál, ið ikki bein- leiðis hava við búskap at gera, men krevja aðra og gjøllari umrødu, enda í figgjarnevndini og fáa tí ikki ngktandi viðgerð. - Hetta koma serliga til sjóndar, nú eykajáttanarlóg- in kom fyri, har arvagransk- ingarmálið var eitt av teim- um. Eitt slíkt mál er sera umfatandi og samansett og krevur eina gjølla viðgerð í trivnadarnevndini og kanska eisini f mentanar- nevndini, áðrenn tað kemur í figgjarnevndina. Vit vóru nøkur, sum beinanvegin søgdu, at vit kundu ikki taka undir við málinum. Tað sýntist sum løgtingsf6lk úti- lokandi hugsaðu um pengar og tað Føroyar kunnu fáa burtur úr peningaliga, tá ið tað snýr seg um arvagransk- ing. Málið fór aftur í nevnd eftir aðru viðgerð, men eftir triðju viðgerð varð broyt- ingaruppskotið samtykt, sum segði, at 100.000 krón- ur skulu játtast til at gera lógargrundarlag fyri arva- gransking. Íslendingar hava ta skipan, at avvarðandi nevndir eisini viðgera mál- ini, ikki bert figgjarnevndin, sigur Rúna Sivertsen. - Avleidingarnar av, at eitt mál sum arvagranskingar- málið endaði í fíggjar- nevndini beinanvegin eru, at tað fekk íkki ta viðgerð ta eigur. Arvagransking er ikki ein fíggjarspurningur, tað er fyrst og fremst ein etiskur spurningur, har vit skulu taka stóðu til nøkur grundleggjandi viðurskifti. Í trivnadarnevndini sita fólk, sum hugsa tann sosiala og etiska vegin, í figgjar- nevndini sita fólk sum hava áhuga fyri búskapi, sigur Rúna Sivertsen. Íslendska fyrimyndin Formansskapurin í løgting- inum hevur verið í Íslandi og vitjað formansskapin í Altinginum. Eftir vitjanina gjørdi Sjúrður Rasmussen, sakførari á løgtingsskriv- stovuni eina frågreiding, har tað millum annað verður sagt, at fíggjarmál verða vidgjørd eitt sindur ødrvisi í Íslandi enn í Føroyum av tí, at fíggjarmál verða send til ummælis hjá viðkomandi evnisnevnd, áðrenn fíggjar- nevndin letur frá sær álit fyri at serkunnleikin á ver- andi øki eisini kann siga sína hugsan, so ikki bara verður hugt fíggjarliga at málinum. - Hetta átti eisini verið galdandi i Føroyum. Okk- ara tingskipan er ógvuliga óheppin í so máta og átti tí at verðið broytt. Stýrisskip- anin er nógv broytt, løg- tingsfólkini hava fingið nógv meiri at gera enn áður og tí er lóggávurarbeiðið hjá løgtingsfólki nógv meiri enn fyrr. Løgtingsskrivstov- an er nógv ment fyri at fylgja hesum upp, men man kann ikki siga, at politiska viðgerðin í nevndunum er ment tilsvarandi, sigur Rúna Sivertsen. - Eg havi ein varhuga av, at tað eru aðrir tinglimir sum hava somu fatan sum eg hesum viðvíðkjandi og vit eiga tí at fáa eitt kjak í lag um hetta málið. Tað er Tingskipanin eigur at verða broytt soleiðis, at øll mál verða beind í avvarðandi nevndir áðrenn tey enda í figgjarnevnd- ini, heldur Rúna Sivertsen, løgtingskvinna ikki sørt ørkymlandi at sita á síðulinjuni og hyggja at, meðan hesi stóru málini verða vidgjørd í fíggjar- nevndini, mål, sum átti at verðið vidgjørd í ødrum nevndum áðrenn tey fara í figgjarnevndina. Tað hevði avgjørt verið betri fyri hvort einstakt mál. Var málið um arvagranskingina fyrst verðið vidgjørt í trivnaðar- neyndini hevði nevndin kallað sidsemisnevndina inn fyri at siga sína hugsan og so segði gongdin í mál- inum verið heilt ødrvisi. Í løtuni situr figgjarnevndin og arbeidir grein fyri grein vid fíggjarlógaruppskotin- um, og tað sigur seg sjålvt, at limirnir í nevndini ikki sleppa út í æsir í øllum mál- um, sigur Rúna Sivertsen Í dag verður fyrsta við- gerð av lógaruppskoti, sum Helena Dam á Neystabø legði fyri tingið mikudagin um vísindaetiska neyndar- skipan og viðgerð av bio- medisinskum granskingar- verkætlanum Føroyskir skúlanæmingar seta kikaran á havumhvørvid stendur á dagsskránni. Um vikuskiftið taka tveir skúlaflokkar lut á Norðurlandaráðsfundinum í Oslo við verk- ætlanum um havumhvýrvið. Tur KJøLBRO Næmingar av Eysturskúl- anum í Havn og studenta- skúlanum í Hoydglum taka um vikuskiftid lut á 50. Norðurlandsráðsfundinum, sum hesa ferð er í Oslo, við spennandi undirvísingar- verkætlanum. Saman við næmingum úr ødrum londum seta før- oysku næmingarnir kikaran á havumhvørvid í Saras Telt - eitt upplysingartjald, sum er sett upp uttan fyri Stór- tingið í sambandi við 50. fundin hjá Norðurlanda- ráðnum. At næmingarnir vísa fram verkætlanir um havum- hvgrvið er í sambandi við verkætlanina Nordens Hav, sum Norðurlandaráðið hev- ur fíggjað í sambandi við, at ST og UNESCO eru í holt við herferðina Havsins Ár 1998. Endamálið við verkætlan- ini Nordens Hav er at foku- sera á hav og havumhvørvi í frálæruni. Tí hava 20.000 lærarar í Norðurlondum fingið ein faldara við hug- skotum um, hvussu havum- hvørvid kann takast við í undirvísingina. - Verkætlanin hevur ging- ið sera væl. Havið er tveir triðingar av jarðarflatuni og er eitt tilfeingi, sum ikki rættiliga verður virt. Áhugin hjá teim ungu sigur okkum, at havið í framtíðini verður hægri raðfest, sigur Poul Tang, danski samskiparin av verkætlanini á Miðdepl- inum fyri undirvísing i År- hus. Umframt verkætlanirnar hjá skúlunum hevur tiltakið Nordens Hav eisini verið ein ørgrynna av verkætlan- um um havumhvørvid í Norðurlondum. Fyri at enda tiltakið við sóma fara næm- ingarnir og fiskimálaráð- harrarnir í Norðurlondum at royna at fáa eina protokoll undirskrivaða, har tey lova at arbeiða fyri einum góð- um havumhvørvi í framtíð- ini. Fiskimålarådharrarnir hava eisini fund i sambandi við Norðurlandaráðsfundin, har eitt nú merking av fiski OCEAN 98 Undir yvirskriftini OCEAN 98 verður 10. B á Eystur- skúlanum við. Á framsýn- ingini í Oslo sýnir flokkurin eina undirvísingartilgongd, ið tey gjøgnumførdu í 8. flokki og sum tey kalla: Havið, okkara matvøru- framleiðari. Tveir næmingar, Erik Jespersen og Beinta Johan- sen, og lærarin Evald Ras- mussen fara til Oslo saman við lærugreinarráðgevaran- um Lissi Hansen. Tey seta framsýningina upp, og vísa Føroyar og havid rundan um sum ein hin besta og reinasta matvøruframleid- aran. Tey visa f myndum og teksti eina undirvising i trimum pørtum, har tey fyrst fara å seidaberg, sidani i livfrødistovuna at kanna fiskin. Ur livfrødistovuni verður farið í skúlakgkin, har fiskurin verður skrædl- aður og gjørdur til frikadell- ur og sidani etin. Annar parturin er umborð å Magnusi Heinasyni, har fyra næmingar saman vid lærarum å livfrødiskeidi síggja hvussu havrannsókn- arskip okkara arbeiðir, kanna ymisk fiskasløg, sum manningin hevur tikið til endamálið, og so flekja tey fiskin og matgera við stokt- um flaki, leyksmelti og epl- um. Triði parturin er á Biofar í Kaldbak. Við gummibáti verður farið av Magnus Heinasyni og inn a Biofar, har stjórin sigur frá, og næmingar sleppa at royna seg við mikroskopi. Síðani umborð á Magnus Heina- syni og til Havnar. Vinnaraverkætlanin Tað verða næmingarnir í vinnubúskapi, Kári David- sen og Dan Jacobsen um- framt lærari teirra Holger Arnbjerg, sum taka lut við verkætlanini P/F Folax, ið gongur út uppá at brúka restirnar frá fimm teim stóru laksavirkjunum í Føroyum Råvøran fæst vid at heinta hana og alt verdur savnad å nyggja - fiktiva - virkinum, har oljan verður pressað út og send til Onglands fyri at verða vidgjørd til kapslar. Haðani verða teir seldir gjøgnum handilsketuna Matas til allan danska mark- naðin, ið væntandi kunnu selja alla framleiðsluna sum er 90 tons og kapslarnar fyri 1000 krónur kilo. Yvirskot- ið er sambært fíggjarætlan- ini I mill. krónur fyrsta árið. Harvið verður alt ruskið frá laksavirkjunum brúkt, ein umhvørvistrupulleiki loystur og ein dýrur heilsu- úrdráttur framleiddur til ein framhaldandi vaksandi marknað.