hósdagur 19. november 1998síða 6

6 tíðindablaðið SR vt. Nr. 220 — 19. NOVEMBER 1998 Janus Petersen, stjóri i Føroya Banka, um fullveldisætlanina:: Kravið er 300 mio. krónur stórri avlop í almenna sektorinum enn í dag — Tad er ikki órealistiskt at vera blokkin fyri uttan, men tað er meira áhugavert at finna fram til, hvussu samfelagið kann rekast, við ongum stuðli úr Danmark, og fyrst tá kunnu vit tosa um fullveldi, sigur banka- stjórin DAGNY JOENSEN Jens Kr. VANG Í vikuni luttók stjórin i Før- ya Banka í pallborðsfundi um fullveldi, sum Tjóðveld- gið skipaði fyri lafirði Hann hoyrir ikki til tey, sum halda, at tað er púra 6- listiskt at tosa um full- og at avtaka blokk- i eldur tað ver ert bert at tosa ur einki verður in fyri DIOKKIN Hans b er 304 kr rn frammi Ein sjálvfylgja tursilt av fyrispurni Vvn- til fólk innan peningast ar visti, at ik ikki halda seg til at fara út í kjak um fullveldi, av tí at hetta er politiskt mál, sum politikararnir skulu taka støðu til, áðrenn peninga- heimurin leggur seg út í orðaskiftið Stjórin í Føroya Banka heldur hinvegin, at tað er ein sjálvfylgja at vinnulív peninagstovnar 0.0. taka lut í orðaskiftinum um fram- tíðar bygnað og búskap í Føroyum. — Tad er ikki min uppgåva at tosa fyri fullveldi ella samveldi, men tað er rími- ligt at vit, sum fást við bú- skaparmál dagliga, geva okkum til kennar um, hvat slík ætlan hevur at týða fyri samfelagið. Janus Petersen heldur, at í veruleikanum hava vit ongantíð verið so nær við at verða blokkin fyri uttan, sum í dag, men sum danir siga: > lige ved og næsten, starvsi slår ingen mand af hesten» Hann heldur tað ver rímiliga einfalt at meta um, hvat í minsta lagi krevst bú- skaparliga, um vit skulu verða blokstuðulin fyri utt- an. Gjaldsjavnvågin og landskassin mugu nevniliga vera verða 950 mió. krónur fyri uttan — Av tí at vit í dag hava árligt gjaldsjavnayvirskot upp á eina mia.krónur, kann tað ikki verða nakar stórur trupulleiki fyri gjaldsjavn- vágina, um eingin blokstuð- ul var, men hinvegin, so hevði landskassin givið stórt hall, sigur Janus Peter- Ikki meguligt at skja inntskurnar — Landskassin og kommu- nurnar kor andi at hava umlei 6. krón ur eftir rentur og avdrátt næsta ár, og ti er sk almennu kassarnir, sur er, ikki kunnu fáa 250 mi krónur í meirinntøkum — Har mangla heilt einfalt 300 mió.krónur í, umframt tað sum skal til, fyri at gjal- da rentur og avdrátt av al- mennu skuldini upp á seks- sjey mia Viðvíkjandi ætlanini hjá Landsstýrinum at fáa eina skiftistíð upp á eini 10 - 20 ár, har blokkurin verður varðveittur, sigur Janus Pet- kunnu vit rokna við, at tað tekur 15 - 20 ár at gjalda skuldina aftur Hóast tað, so vanta fram- eftir 300 mió. krónur í, fyri at tippa holið,tá blokkurin er avtikin og skiftistíðin er av Spurningurin er,umvit megna at økja um avlopið hjå landskassanum. Tad er málið Hann viðgongur kortini, at í veruleikanum krevst tó meiri enn hetta, tá hugsað verður um, at skattainntøk- urnar í dag eru sera góðar, orskað av høgum inntøk- unum í fiskivinnuni. — Kravið til myndugleik- arnir er at bera so í bandi, at avlopið í almenna sektor- inum -te. landskassi og kommunur - í mun til í dag økist árliga vid minst 300 mió. krónur frameftir. — Tað ljóðar kanska ikki av so øgiliga nógvum, men er tað í veruleikanum, tá hugsað verður um, at av- lopið áðrenn rentur og av- ránur Tronur ersen, at Sí Janus Petersen, stjøri i Foroya Banka: — Um búskapurin heldur fram við som fero sum nú, er vandi fyri at vit fáa versnandi gjaldsjavna og lands- ” kassarakstur. Um einki verður gjørt, kann tað binda okkum til blokk 4 in og flyta okki drátt skal gkjast við 50 pst. Einki politiskt boð — Higartil er ikki politiskt greitt, hvussu ætlanin við at betra um avlopið hjá lands- kassanum skal gerast. Hesin trupulleiki verður kanska bert skotin langt út í fram- tíðina, í teirri vón, at alt tá verður betri, sigur Janus Petersen. — Hetta krevur politisk risatøk, sum ikki hava verid vanlig hjá okkum. Neyðugt verður tí eisini at gera bygn- aðarbroytingar, sum koma at ávirka stórar bólkar í samfelagnum, sigur Janus Petersen. Janus Petersen heldur tað verða ov stuttskygt, tá sam- gongan bert tosar um full- veldisætlanina, og ikki fer út í orðaskiftið um, hvert hetta er realistiskt ella ikki, tó at Javnaðarflokkurin hev- ur sett spurninartekin við ætlanina og vil vita um tað ber til. Myndugleikarnir mugu í verki vísa leiðina — Heldur tú at møguleikar eru fyri at stovna fullveldi i Føroyum? — Um myndugleikarnir í verki visa, at tað ber til at vaksa um avlopið við áður- nevndu upphædd, so kanst tú byrja at trúgva upp á tað, men heldur ikki áðrenn tað, sigur Janus Petersen. Tó heldur hann, at í løtuni verða nógv tiltøk gjørd, sum bera burtur frá málsetning- inum um fullveldi. Demi eru eitt nú íløgu- stuðulin til fiskivinnuna og uppksot um stuðul til fersk- fiskaflotan, skattalætti til sjómenn, mvg-lætti fyri handverkaratænastur. Slík tiltøk, sum kosta millónaút- reiðslur hjá landskassanum, og sum í veruleikanum ikki gagna búskapinum. — Ístaðin áttu vit at tátta í búskaparliga. Møguleikar eru tilstaðar, eitt nú við at økja um lønsemi í fiskivinn- uni, og vid at skaffa al- mennu kassunum inntøkur í staðin fyri útreiðslur av fiskivinnuni, umlegging á eftirlønarøkinum til privata uppsparing i stadin fyri al- manna forsorg og breiðari skattagrundarlag. Neydugt at tåtta i búskaparliga 1 — Hetta krevur sjálvandi breiðar politiskar semjur og nógv arbeiði, men um veru- ligur vilji er aftan fyri visi- ónirnar um fullveldi, eru so- statt nógvir møguleikar at vísa hetta í verki beinanveg- in, við at tátta í búskaparliga og við at fremja umlegg- ingar í búskapinum, sum hóskandi kundu skapt størri avlop í almennu kassunum. — Um búskapurin heldur fram við somu ferð, sum hann nú hevur, uttan at nak- að verður gjørt, er vandi fyri at vit fáa stórri lønartryst, versnandi kappingarføri, stórri nýtslu og versnandi gjaldsjavna og landskassa- rakstur. — Tað kann hava við sær, at vit noyðast at dúva enn meiri upp á blokkin, og her- við flyta okkum longur burtur frá møguleikanum fyri at fremja fullveldi,sigur Janus Petersen.