leygardagur 7. november 1998síða 13

Nr. 212 — 7. NOVEMBER 1998 Nr. 212 - 7. NOVEMBER 1998 John Johannessen Poul F. Joensen er helst tað eldra føroyska skaldið, ið hevur verið best umtókt mill- um ungdómin. Hetta kemst helst av, at yrkingar hansara eru sera gsandi, og ofta eisini erotiskar. Hetta sama var or- søkin til, at skaldskapurin hjá Poul F. ikki varð serliga væl umtóktur millum manna, tá ið hann varð útgivin á fyrsta inni. Tað var, eins og áður bert ungdómurin, ið dámdi t lesa yrkingarnar skaldsins Nú eru so 100 ár síðani, at hesin, í skrift, harmælti sum- bingurin varð borðin í heim. Og heimurin er broyttur síð- ani Poul F. var í sínum bestu árum. Heimurin er broyttur á ein slíkan hátt, at skaldskapur hansara als ikki er nakað, ið verður roknað sum serliga 9s- andi longur. Fólk hava fingið tjúkri húð, og tað skal nógv meira til at gsa fólk í dag. Hetta hevur gjørt, at skald- skapurin hjá Poul F. ikki er komin til sín rætt fyrr enn nú tey seinastu 20 árini. Persónurin Sagt verður, at Poul F. var sera fryntligur maður at tosa við. Hann var blíður og fyri- komandi. Men tó var mað- urin ikki tann sami í skrift. Í skrift kundi hann nevniliga vera sera harrendur og ógv- usligur. Hetta var bæði gald- ani í lesarabrøvum, har hann ækærdi krittikarar og onnur skald fyri bæði líkt og ólíkt, og síðani var hann eisini ógv- usligur í skaldskapinum. Vit kenna jú øll tann harrenda dámin yvir øllum yrkingum hansara. Fyri at vit kunnu fáa eitt innlit í sjálvan persónin Poul F., so hava vit við vælvild frá Tóra Jóanssyni fingið loyvi at endurprenta samrøduna, ið hesin gjørdi vid skaldið, tå ið tad fylt sjeyti. Seinnapartspråt vid Poul F. Tórur Jóansson — Pól, kennir tú teg gamlan? — Spurdi tú, heh, gamlan? Nei. Ég eri akkurát tann sami Poul F, sum eg altíð havi ver- ið. Eri kanska eitt sindur sjar- ligari, toli kanska minnni av, men annað einki. Einki ræðist eg, einki teinki eg uppá at doyggja, ella nakað sovorðið. Nervir og sovorðið er helst so toluliga í lagi eisini. = Hvat var tað, ið fekk teg at yrkja av fyrstan tíð? — Yrkja og yrkja. Tað var ein stuttlig hending , eg sá, hon var so láturlig, at eg gjørdist yrkjari í stundini. Tá var eg um 6 ára gamal. Tað var eisini ein fyriboðan av, at eg seinri kom at verða ein skemtiyrkjari. — Ert tú skemtiyrkjari? — Skuldi so verid, og ålv- ara, saman í einum. Til døm- is „Sorgarsggan“, um hin sum var í Grønlandi, og tå hann kom aftur, var ein norð- anfjørðs mormonari farin við henni, har var skemt og álv- ara saman í einum: Um lívið hjá føroyingunum fyrr við sluppunum og kor teirra. Tá ið tað leið móti endanum av túrinum, var neyð á mongum, kærleiksneyð, hon er ikki tann besta. — Nær byrjaði tú at yrkja? — Eg fór at yrkja kvæði, tí eg var vaksin upp í kvæðu- num við móðurmjólkini. Tá eg var 8— 9 ár, tá byrjaði eg at yrkja kvæði, og tað helt eg við, til eg var eini 12. Tey kvæðini havi eg nøkur av enn, og tey eru sum tey ván- aligu kvæðini. — Nær gjørdist tú samfel- agsrevsari? — Alt, sum hevur verið lát- urligt ella atfinnigarsamt, hevur dámt mær at høgt í. Eru ikki øll samfeløg meira ella minni skeiv? — Eru tað ikki ofta brek við einum sjálvum, ið gera ein til revsara? — Tað veit eg ikki. Brek? Ein kenning, kanska? Onga staðni á jørdini hevur nakað fólkaslag verið so lágtstand- andi, at tað íkki hevur funnið okkurt at rúsa seg við. So tað man liggja nakað djúpt í menniskjanum. Langt áðrenn tað fann nakað annað upp, tá kundi tað fáa sær ein hivara. — Hevur tú kent tað sum eina skyldu at vera samfel- agsrevsari? — Nei, ikki beinleiðis. Eg havi tó kent tað sum eina missión at skera onkran av hesum dummstoltu fýrunum niður. Tað haldi eg. — Kennir tú teg sum ein — Eg?? Avgjørt ikki! Tí einki, hvussu måtstødan hev- ur verið, er komið longur enn at skinninum. Eg havi ikki verið illur við mann heilan dag. Eg haldi, eg havi verið ov dovin til at ganga við hatri. Men eg íkki latið aðrar vika meg frá mínari meining. Eg tíðindablað AKGIU AU UU 18. novembur 1898 varð Poul F. | Joensen føddur í syðstu bygd í | Føroyum, Sumba. Hesin vaks | upp millum kvæðafólk, og | gjørdist seinni ein av kendastu | yrkjarunum í landinum. Hóast | fólk í fyrstuni hildu skaldskap hansara vera ov harligan Ramar risti hann rúnirnar havi hildið fram eftir míni egnu leið, tí eg havi altíð ver- ið vísur í, at eg var tann besti. — Hvussu kanst tú vita tað? — Við at samanbera meg við aðrar stórar, sum verið hava. Hvussu teir hava ver- ið, summir góðkendir av øll- um. Eg havi altíð noyðst at javnmeta og meta eftir, tí eg havi verið einsamallur, ikki ein livandi krabba havt at snakka við. Robinson kruso hevur sitið her í hálvthundrað ár, einsamallur. Onkuntíð kann onkur fremmandur fuglur verða flogin inn henda vegin. Men nú er ov seint. „ Alla mína vælmaktstíð, tå var svarta einki. — Er vælmaktstíðin av nú? — Tað skuldi hon verið eftir vanligum málistokki. Hon var 35 ár hjá Christian Matr- as, og hvussu var ikki við teimum stóru í Fraklandi, sum tit halda vera so stórar, teir vóru uppetnir av møli og øllum, longu tá teir vóru 40 ár. - Ert tú ávirkaður av Heine? — Ja, — nei altso. Eg havi umsett nógv av honum, men eg møtti Heine og Burns sum skyldmonnum, andiligur skyldskapur. — Summir kalla teg „enfant terrible“ í skaldaheimi okk- ara? — Ja, hehe. Mær hevur dámt at arga hesar bestaborg- ararnar, so sum nógvir aðrir yrkjarar. Tað man vera ein yrkjarauppgáva, tí allir teir frægastu hava fingist við tað. Hetta, at vísa teimum rang- una á sær sjálvum, sum teir ikki duga at síggja. — Hvussu kendist tað, at vera útskot í føroyska sam- felagnum? — Utskot? Eg veit ikki, eg hevði bara ongan uttan meg sjálvan. Onkuntíð kom eg til Havnar at síggja Richard“ Sumbiarskaldið Pól F. Joensen Long og onkun annanm tað var tað heila. Her var einki Ikki skapt fyrr enn aftan á kríggið. — Eg var illur í fyrst- ani, tá eg las eitt og annað, teir skrivaðu um meg. Men so varð eg sami Pól aftur. — Hvat er uppgáva yrkjar- ans í samfelagnum? — Tað er at stuttleika fólki og at finnast at teimum, sum eru býttastir, men halda seg vera bestar kortini. Og hetta, teir rópa demokrati í dag, tað er tann rámasta undirgongd hjá teimum hvítu. Teir fara so logandi í hundarnar. — Tú trýrt ikki upp á demo- kratiið? — Nei, nei, tað havi eg ong- atíð gjørt. Eg eri eisini vaks- in upp í eini bygd, har nátt- úruviðurskiftini valdu menn- inar út til oddamenn. — Er tað fåmannaveldi Platons, tú vilt hava? — Ja, tað veit eg ikki. Um vit finna ein góðan oddamann sum Karl tann Stóra, so var væl, men tað er so ringt at finna hann. — Hvussu skulu vit finna hann? — Vit finna hann ikki, tað er tað. Og hetta demokratiið haldi eg er næstan ein fallit- erklering, soleiðis sum tað gongur í dag við tí. Men Plat- on haldi eg var eitt tvætl, og hansara samfelagsskipan verri. Fyrsti maður, ið varð hongdur eftir lógunum hjá honum, tað var Platon sjálv- ur. — Hvussu skulu vit skipa samfelagið tá? — Tað er at finna teir fræg- astu menninar burtur úr, hvør á sínum stað. — Hvor skal velja teir? — Vit, sum eru frægastir. Hvat tá? Hvussu í verðini skal tað ganga, tá rúgvan tann stóra, sum vit vita er býtt og ikki fer úr stað, uttan odda- einum og gllum? — Tú hevur havt stóran týdning fyri uppvaksandi ungdømin? — Ja, tey fyrstu, ið keyptu „Í gaman og Álvara“ tað vóru realskålabørnini, longu tá í — 24, og síðani hevur tað mest verið ungdómurin, ið keypt hevur bøkur mínar, „Millum heims og heljar“, og hinar. Ein segði við meg, vit sótu og tjakaðust, hvussu ódugi- ligur eg var, og at kona hans- ara hevði brent bókina hjá mær, tá hon hevði lisið hana. Men eg bað hann ikki harm- ast um tað, tí tað vóru aðrar brendar, men tað vóru nógv fleiri eftir, sum ikki vóru brendar. Tá segði ein annar: „Legg einki lag í, hvat tey gomlu siga, tí tú eigur og kemur at eiga ungdómin í Fgroyum.“ — Kenst tann ábyrgdin tung? — Nei, atð veit eg ikki, men tað harmar meg við hesum hundans pophaloyinum. Frank Sinatra mátti fáa ung- ar gentur úr nekarakirkjunum at ýla, meðan hann sang, og hann fór beinan vegin runt verðina og til tops av hesum ýlunum av 15— 16 ára goml- um gentum. Ødrvisi var fyrr í Føroyum. Tá ið vit vóru heilt småbørn, tá kundu vit finna uppá at taka pottalok og annað at skrambla við, meðan vit sungu ella kvóðu, men tá vit vórðu 7-8 ára gomul og fóru í skúla, tá høvdu vit kastað allar slíkar hundakunstir burtur. Nú skulu tey vera 20 til 30 ár, áðrenn tey eru so mikið vaks- in, sum tey vóru 7 ára gomul fyrr. Eg haldi, at ungdómurin í dag stendur nógv aftari at bjarga sær sjálvum, enn tá eg var ungur, hóast tær nógv vánaligaru tíðirnar, ið tá vóru afturímóti í dag. Men tað "merin éru; um horrskátráða f * gjørdi fólkið sterkari. ei - Nú fyllir tú sjått í morgur hvat so? — So drekka vit eina skál tað er tað fyrsta. Hitt stendur í Harrans hond. — Trýrt tú upp á Várharra? — Nei, hatta eg segði um Harrans hond, var bert eitt orðatak. — Hver er tín besta yrking? — Handa eg nevndi í áðni, „Ein sorgarsøga”, er ein tann besta. Tað eru nógvar, hvgr á sín veg, ið eru bestar, tí eg havi spælt á øllum streingj- um. Eg mundi vera eini 35— 40 ár, tá eg helt meg kunna meta meg við Hans Andrias, men ikki nær Janus. Men 10 ár seinni, tá var eg klárur yvir, at eg tók Janus eisini. Kortini havi eg livað undir vánalig- astu umstødum, ið hugsast kunnu. Hvørki Ewald ella Bellmann ella Wessel hava havt so ring kor til at skriva, sum eg. Eg noyddist í míni vælmaktstíð at vera uppi í gil- um arbeiði, tí vit skulu jú liva, og tá ein so kemur aftur, so er megin burtur. — Politiskt? — Politiskt havi eg verið í sjálvstýrisbólkinum, og eri tað enn. Sum eg segði í eini yrking ikki so langt síðani, at so trælkað er eingin tjóð í heimi, sum ei harðmælt sítt sjálvræði krevur, men undir Dannimarks skjúrtifaldi, kol- onistýrdur føroyingur svev- ur. Eg havi staðið i sjálvstýr- isbélkinum, frå ti eg var so frægur. . — Ja, Pål, tøkk fyri prátið. Ikki eru vit samdir i øllum, men tað er gott at vita, at til eru menn, ið tora at hava aðrar meiningar enn tær van- ligu, og tað vóna vit altíð fer at verða so. Tillukku við teim- um sjútí — Takk fyri