leygardagur 7. november 1998síða 14

— Málið eigur fyrst og fremst at vera eitt sjálvtgkuborð, har tú tekur tað orðið, sum ljóðar musiskt í tínum oyrum. Føroyskt kann vera ógvuliga stirvið og eg kenni meg als ikki heima í heimagjørdum orðum, ti eg feli ikki, at tey eru føroysk - feroysku hugmyndirnar eru burtur í teimum. Orð fyri meg er musikkur, ljóðar ein setningur ikki væl musiskt og er ov stivur vid nýgjerdun:, samansettum og keðiligum orðum missir hann klangin og rútmuna. Vit hava fingið nøkur góð orð fyri nøkur ting, men eg haldi vit skulu hava loyvi til at brúka tey orðini vit sjålvi halda eru musisk, sigur Oddfríður Rasmussen, rithøvundur. Turið Kjølbro vera høvungdur er ein framhaldandi rannsakanar- nakKrantio á sandoyingurin Rasmussen Rithevundaskúlin verið í Føroyum VIKUNI tey hava hildið til á Føroya Fólkaháskúla. Endamåli hjá Rithøvundaskulanum við ferðini til Føroyar er at fáa nýggja luft undir veing irnar, sum tey siga. Næn ingarnir og lærararnir hava hitt føroyskar rithøvundar ið hava sagt frá skaldskapi teirra. Og mikukveldið var kvøldseta í Listaskålanum har bædi føroyskir danskir høvundar lósu up úr verkum teirr. Tað var Gunnar Hoydal rithøvundur, sum mælti Oddfríði ul at søkja inn á 3 og Rithevundaskúlan og tridju ferð eydnaðist tað. Men tað er ikki øllum tillutaå at vera so heppin at verða upptikin Um 180-200 fólk søkja inn á hvørjum ári, 15 verða tikin inn til samrødu og so verða seks-átta sáldað frá. Um- søkjararnir skulu skriva 25 síður av lýrikki og prosa við umsóknini. Og samrødan, ið umsøkjararnir verða kall- aðir inn til, er ein søga fyri seg. Sjey fólk sita um borð- ið og spyrja garnarnar úr fólki í ein tíma við stødi í teksunum, umsøkjarin hev- ur sent inn, og øðrum, ið er viðkomandi fyri ritverkið g persónin Tað var rættiliga nerva pirrandi. Har sótu nógvir kendir høvundar borðið, sum eg havi virðing fyri, men eftir ollum at dóma gekk tað væl, sigur Oddfríður Rasmusser rundan um stóra Sundurlimaður í kritikki A Rithevundast lærir tú ikki tl rithøvund og tt H KUianum efluur iøkna skuiagonge Læg ÓÐ. Mynd: Jens Kr. Vang. dugir tú áðrenn og tey flestu, ið koma inn á skúlan, kalla seg rithøvund, áðrenn tey seta seg á skúlabonk Undirvísing er tveir dagar um vikuna, og meginpart- urin av frálæruni er tekst- lesing. Restin av vikuni er heimaarbeiði, har næming- arnir skriva og lesa. Fittur partur av skúlatíðini er at hoyra fyrilestrar eftir høv- undar, upplestur og annað mentanarligt virksemi. Undir tekstlesingini lesa næmingarnir burtur úr tí teir sjálvir skriva og so verður teksturin lagdur undir lesi- glasið, har allir næmingar- nir eru við í viðgerðini Tekstviðgerðirnar eru ofta øgiliga 6gvusligar, onk ur verður illur, onnur hava hug at ríma, tí meiningarnar fúka runt í skúlastovuni Tað gongur mangan hart fyri seg, tú kanst verða jarð- lagdur og sundurlimaður í kritikki, men hann hevur alla tíðina eitt endamál, tí tú verður beintur inn á ein arbeiða r I i Nr. 212 - 7. NOVEMBER 1998 Oddfríður Rasmussen, rithøvundur og næmingur á Rithøvundaskilanum: Eg vil skriva Uunurav. .… - Eg havi ta vónina, at eg kann arbeiða sum rithøvundur burturav. So hevur onkur trolaraskipari kanska hug at siga, at eg geri ikki petti, men eg vil hinvegin siga, at tað er hart arbeiði at skriva. - Eg hopi, at Rithøvundaskiilin fer at geva mær stórt innlit í bókmentir, og læra meg at verða meiri sjålvkritiskur í mini egnu skriving. Í Føroyum vantar sjålvkritikkur í stór- an mun. Tá ið tú fært vegleiding og kritikk kemur góðskan av sær sjålvum. Nalvaskoðan er so útbreidd í Føroyum, tað at tú hevur nóg mikið við teg sjálvan og títt, sigur Oddfríð- ur Rasmussen, næmingur á Danska Rithgvundaskúlanum, ið hevur verið í Føroyum í vikuni tíðina upp ul tin sjålvs um tú góðtekur tað ella ikki Kritikkurin er samstundis vegleiðing. Tað koma so nógvir nýggir vinklar niður yvir tekstin, vinklar, tú ikki hevur verið varhugur við fyrr. Eg hevði tekstlesing í farnu viku og tað eg hevði skrivað fekk ikki mjúka við- ferð. Okkurt taki eg til eft- irtektar og okkurt blaki eg frá mær. Onki verður tveitt í ruskspannina av teirri grund. Tað er hart, men tað einasta ein kann gera er at fara heim og arbeiða meiri við tekstinum. Seinni tá teksturin verður lagdur fram aftur verður hann kritiser- aður av nýggjum, sigur Oddfríður Rasmussen. - Tað er av týdningi, at teksturin liggur eina tíð so- leiðis at hann sodnar í tær Við hvert geri eg broytingar í honum, tað verður hann bara betri av og meiri gjøgnumarbeiddur. Tað er sunt at lata tekstin liggja og so koma aftur til hann, tí sum persónur flytir tú teg alla tíðina í mun til tey deyðu orðini. Men tá er spurningurin, nær man verður liðugur. - Eg havi altíð verið hug- tikin av orðum og av hvønn tydning tey hava í einum samanhangi. Eisini av upp- runanum av einum orði og hvussu tey hava førkad seg gjøgnum tíðina. Sjålvur eri eg ikki so måltilvitadur at eg leggi nýggja merking til orð. Føroyskt kann vera ógvuliga stirvið og eg feli meg als ikki heima í heim- agjørdum orðum. Eg feli ikki, at hesi nýgjørdu orðini eru føroysk. Orð fyri meg er musikkur, ljóðar ein setn- ingur ikki væl musiskt og er ov stívur við nygjørdum, samansettum og keðiligum orðum missir hann klangin og rútmuna. Vit hava fingið nøkur góð orð fyri nøkur ting, men eg haldi vii skulu hava loyvi til at brúka tey orðini vit sjálvi halda eru musisk. Í term nýggju sam ansettu orðunum hverva føroysku hugmyndirnar Málið eigur fyrst og fremst at vera eitt sjálvtgkuborð, har tú tekur tað orðið, sum ljóðar musiskt í tínum oyr- um, sigur Oddfríður Ras- mussen. Tvey mål Tekstirnir næmingarnir å Rithgvundaskúlanum skriva og arbeiða við eru av øllum slagi. - Eg havi mest sum bara skrivað yrkingar, men nú havi eg eisini roynt meg eitt sindur í prosa. Tað er ikki so lætt, tí eg havi lyndi til at seta eitt sindur av lýrikki inn í og tað kann vera eitt sindur trupult. Skúlin gong- ur í grundini út uppá, at gll tekstsløg skulu loysast upp, at vit skulu skriva tvørtur um øll tekstsløg, blanda tey saman, men vit skulu kenna tey einstøku sløgini til lítar og vita, hvørja funksjón tey hava. Vit skulu ikki skriva sum aðrir rithøvundar, men vita, hvussu aðrir rithøv- undar skriva, sigur Oddfrid- ur Rasmussen. Tað er eingin trupulleiki at skriva å donskum. - Tú kemur inn í nakrar heilt aðrar krókar í danska málinum enn í føroyskum, krókar, sum tað føroyska málið ikki rúmar enn. Tú finnur onnur orð fyri ting, sum tú hevði lýst heilt ødr- vísi um tú skrivaði á før- oyskum. Mín skaldskapur er tengdur at málinum sum so, men hann er væl ødrvisi å donskum enn føroyskum. Eg hevdi ikki dugad at skriva um somu evni å donskum sum å føroyskum. Tað er í veruleikanum ein stórur fyrimunur at skriva á báðum málum, tí tú kemur meiri umvegis í málinum, sigur Oddfríður Rasmussen Trý yrkingarseyn Hann hevur byrjanini bert skuffuyrking ar, sum hann kallar tað. Fyri stuttleika fór hann at letta skuffuni nakrar yrkingar saman og sendi tær til Gunnar Hoydal, rithøv und, og bad um kritikk - Eg fekk ógvuliga kon strukuvan kritikk frá hon um, hann segði, hvat hann meinti og var erligur. Tær frægastu yrkingarnar sendi eg ul forlagið Fannirog tær komu so út í 1994 í savni- num Aldur hugans, sigur Oddfríður Rasmussen. Aldur hugans er skrivað yvir eitt fýra ára skeið, og eru yrkingarnar merktar av hesum, tí tær hava einki fast tema. Í 1995 kom yrkinga- savnið Innantannaskríggj á egnum forlagi. Hetta savnid er skrivað yvir eitt styttri tíðarskeið og hevur tískil ein reyðan tráð at halda seg til. Eisini er tað svartsky gd- ari enn hitt fyrra. Men hetta savnið er Oddfríður als ikki nøgdur við. - Ta tíðina hevði eg tað soleiðis, at eg helt at eg skrivaði meg út úr einum trupulleika. Men tað ræður í grundini um at skriva seg inn í ein trupulleika. Tí varð savnið ikki meir enn eitt hálvtómt, innantanna- skríggj, sum ongantíð kom út. Skrivingin var eitt slag av psykoterapi og hevði tí eitt ávíst endamál, men tað kundi væl ligið eitt sindur longur, sigur Oddfríður Rasmussen. Mánadagin kemur triðja yrkingarsavnið út eftir Odd- fríð Rasmussen. Tað eitur Skil. Heitið sipar bæði til tað at hava skil og tað sum skilir sundur. - Yrkingarnar eru um tómrúmið, tá ið tú stendur við einum beini í Danmark og einum í Føroyum. At vera føroyingur í Danmark altíð skrivað savnaði