týsdagur 10. november 1998síða 22

Orðaskifti: Lat okkum tosa um tíðindablaðið møguleikarnar Tad tykis u rða- K 3 C £ rik- srættari1g: broytingar ramvegis hevur lynd a ara av leið. Púrasta av leið Eg skal ikki taka dagar í- millum, hver hevur åbyrgd- na. Men eg skal fegin taka min part av aDyr } m r gaini, ul minar utsagnir hava prøv: - kerað óneyðugt, ella um fólk hava skilt - ella vilja skilja - tað soleiðis, at alt fer at blíva betri og øll mál ru loyst um vit gerast ert and við fullveldi Ongar patentloysnir Tað er eitt og vit nm tað her tan sins u Ji VEið J uscta er eitt nevniliga a kapa einar sjålvstødugar patentloysnir finnast uppá gera tað. Lands stýrið hevur ásannað, at royndirnar av heimastyri- num og kreppuni í Føroyum g tær stóru broytingarnar í heiminum gera tað alneyðugt at taka politiska avgerð um Framtidarstødu Føroya. Tí hevur landsstyr- 3 sett eina ætlan upp, h vit greina øll krøv og av- eiðingar av, at Føroyar fáa fult sjålvsstyri, og har vi skulu samráða okkum til ein 3 Danmark um samstarvið frameftir. Før- t hvussu vit ttm sáli iála VI út frá hes- im brovt t i verk Eitt felags mål er neydugt Hetta eru ikki bert tóm orð um fólkaræði og fólkaat- kvødur. Tað er eyðugt, 2 al løgtingid og fólkið tekur undir við ætlanunum. Tí at skapa einar sjålvstødugar Føroyar verður ikki gjørt á løgtingi ella í landsstyri- num. Tað krevur, at øll lið í samfelagnum virka fyri tí Og endamálið við fullveld- inum er at skapa grundarlag fyri nýggjari menning í før- oyska samfelagnum undir nyggjum kørmum At leggja karmar um framtidina ngan hevur ysnirnar og sam- Henda samg ikki allar ! gonguflokkarnir eru í fleiri førum ósamdir um búskap- arpolitik, vinnupolitik, al- manna- og heilsupolitikk, arbeiðsmarknaðarpolitik o a. Men vit hava gjørt nakrar semjur um teir grundleggj- andi spurningarnar sum mugu loysast. Sum tað varð sagt í løgmansrøduni á ól- avsøku, so snýr hetta val- skeiðið seg um at skipa framtíðar karmarnar um føroyska samfelagið Tað snýr seg um tann grundleggjandi karmin - okkara ríkisrættarligu støðu og okkara v iðurskifti við út- heimin Tað snýr seg um teir bú- skaparligu og fipgjarligu karmarnar hjá føroyska samfelagnum framyvir T Tad snyr seg um teir vinn- uligu karmarnar bædi fyri fiskivinnuni, alternativum vinnum og eini møguligari juvinn Tad SI nýr seg um markn- aðarkarmarnar, har samráð- ingar um nýggja avtalu við ES skulu fyrireikast og við- gerast politiskt Tað snýr seg um teir inn- anhýsis po litisku karmar- nar, har uppskot til nýggja ymmunuskipan skal við- pi Tad snyr seg um teir ment- anarligu karmarnar, har vit skulu fóta okkum innan út- búgving, grænsking og tøkni í altjóða menningini. Tað snýr seg um okkara vælferðarskipan, har vit skulu tryggja varandi loysn- ir í heilsuverkinum og í al- mannaverkinum. - Tað snýr seg um útbygg- ingina av føroyska samfel- agnum å samferåsluøkinum og møguleikarnar hjá útjað- aranum at mennast. Teir stóru spurningarnir skulu loysast Fortreytin fyri at loysa hesar stóru avbjóðingar, er eftir mínum tykki ein greið ríkis- rættarlig stóða, har vit hava tikið ábyrgdina av landi- num. Semjast vit um at taka alla ábyrgdina og fáa eina skilagóða avtalu um at minka blokkstuðulin burtur, so hava vit allar møguleikar at brúka blokkstuðulin í eini skiftistíð til ílegur í fram- tíðina. Eg eri púra samdur við teimum sum siga, at fullveldiskjakið elvir til, at nógvir av teimum stóru pol- itisku spurningunum hava verið ov lítið vidgjørdir. Til- dømis búskapar- og vinnu- livspolitikkur, pensi6nirnar, almannaverkið, sjúkrahús- verkið o.a. Landsstýrið skal leggja sínar ætlanir á borðið á hesum økjum. Tað út- greiningararbeiði sum nú fer fram, skal lýsa krøvini til hesi øki, um Føroyar skulu gerast búskaparliga og politiskt sjálvbjargnar Vit mugu semjast um fortreytirnar Tað er júst tí, at tað hevur týdning, at semjast um mál- ini fyri ríkisrættarligu stød- una. Hvussu skulu vit til- dømis taka greiða støðu til pensiónsviðurskiftini, al- mannaverkið, heilsuverkið og skúlaverkið, um vit ikki hava eina ætlan og avtalu um, hvussu blokkstuðulin sær út í framtíðini og hvat føroyska samfelagið skal kunna bera? Hvussu skulu skulu vit leggja ein mið- vísan búskapar- og vinnu- politik, tá vit ikki hava sett okkum fyri, hver hevur á- byrgdina av fíggjarheimi- Nr. 213 — 10. NOVEMBER 1998 LAD num, hvørji ambod vit skulu styra vid og hvussu blokk- studulin verdur frameftir? Hvussu skulu vit gera okk- ara stóðu mótvegis ES greiða og finna okkara pláss í altjóða viðurskiftum, tá vit lata danska uttanríkisráð- harran gera av, hvat er best fyri okkum? Hvat ber til? Kjakið seinastu mánaðirnar hevur sannført meg um, at fåa vit ikki greitt rikisrætt- arliga spurningin nú, so fer øll tann politiska orkan til meiningsleyst tos um, hvat ikki ber til, hvussu vit ikki kunnu klåra okkum uttan Danmark og hvussu vit ikki Hvønn veg gloppar gluggin? blankur, innrammaður í eitt lítið v indeyga Myndin er vovin saman vid råki um Stongina og litbrigdum i fjørðinum. Hon er »suve- ren«, eimastandandi, fræls hvílir í sær sjålvum Myndir hava tað við at koma og hvørva, seta seg í hugan og umskapast í upp- livan. Eg hugsi um vinkonu mína, sum komin er nakað til árs. Hugsi um svartakálk gler. illfýsnan fyrrapart og so Ásu, sum gleið niðri í Jónasi Broncks. Tað er ikki bara tað hvíta og kalda, ið kallar myndina fram, men eisini Vetrarbreytin, sum eg júst havi hoyrt, og hugleið- ingarnar hjá Turið Sigurð- ardóttur um glopp Morgunin tá Ása gleið, er farin í søguna. Hann var fyri skjótt tveimum árum síðan Vit høvdu av gjørt at mótast, íslendsku vinkonurnar, par- kera á Frúutreð og ganga so sum ein samlaður hópur oman í SVF. Eg kom beint frá arbeiði og riggadi illa í gluggans kondiklædum og Nike- skóm, men Ása, yvir henni var stílur sum altíð! Ein flottur fulltrúi í drakt, frakka, hatti og blankum svartaskóm. Við stavi í hond og giktini hamrandi gjøgnum kroppin stetlaði hon saman við okkum skalv fyri skalv. Men sum sagt, úti á Jónasi Broncks fór hon á glid. Løtan situr eftir sum ein fastfryst mynd, ein óvissa, andartak, stilt og verandi. Ikki tí, tað hendi einki sum so, tí í Ásu er satt veiggj. Tað var bara skelk- urin, myndin, flogiå Hópurin helt leiðina fram. Sjey hóvligar konur. Tað var besta arbeiðs- og kaffitíð, mitt í einum gerandis- morgni. Tær høvdu mappu í hond, og eitt skriv, sum leingi hevði ligið teimum á hjarta. Ymiskar eru hesar konurnar, bæði so og so, ein mislittur hópur, sum einans hevur eitt í felag; at hava verið børn uppi á Íslandi. Tað er eitt stórt land, okkara land, við høgum fjøllum, djúpum dølum og langum dagleidum. Mentanin er eis- ini ymisk frá eystri til vest- urs og úr bygd í bý. Ymisk, men tó ein heild, sum dreg- ur og savnar. Tú hevur hana í førninginum, hvar tå enn fer, bert hana vid tær og roynir at verja hana og lívga um hana inni í tær „Hvussu gongst uppi á Langanesi<, plagdu teir gomlu sjómennirnir at spyrja meg, so títt og knapt teir hoyrdu mítt føroyska mál, úti á Landssjúkrahús- inum. >Ísland, vælsignaða, har havi eg drigið mangan svartan, bæði undir Stein- inum og út av Patreksfjørð- inum<. Myndirnar speglast í eygunum, og knýttar hend- ur minnast og merkja farna tíð oman á eini hospitals- dýnu. Vit plaga at hittast, hesar sjey íslendsku konurnar, fáa ein kaffimunn og góða kaku, práta, minnast, gleð- ast. Løturnar, vit hava sam- an, eru fjálgar. Hóast vit eru í øllum aldri og við sera ymiskum royndum og inn- liti, so gongur tað íslendska málið okkara millum sum eitt væl smurt hjól í lættari rás um alt, sum er. Prátið er fjølbroytt og veruliga óskip- að. Seinast vóru siðamisbrot tíkin fyri, um eg minnist rætt, og um tað at góðtaka samkynt. Onkuntíð er eisini muran í føroyskum mann- fólki uppi at venda, trúar- lívið í landinum, kreppan, tær tunnu bankabøkurnar, hvussu húsarhaldið kann hóra undan. Vit tosa um tón- leik, fiskiskap, lundaveiðu í Vestmannaoyggjunum, fjallgongu á Norðurlandin- um, sildarævintýr á Siglu- fjørðinum. Eitt satt bindi- klubbaprát, sum hverki verður sett í karmar ei held- ur lagað eftir øðrum enn løt- uni, sum er og kemur. Men tann dagin tá Ása gleið, var ein fastløgd skrá; eitt skriv til stjóran í SVF. Vit høvdu baksað tað saman av einslistum, skrivað undir í felag og sent tað av stað eftir mangar hugleiðingar og heilabrot. Og nú høvdu vit sum sagt fingið fundartíð ein kaldan vetrarmorgun. Innkomnar í Vørdsluna bíð- aðu vit bæði eitt langt og annað breitt. Tað bilaði tó ikki stórvegis, tí at flísarnar á veggjunum fingu Asu aft- ur á glið, og vit vóru mitt í eini søgu um gamlar Smæ- rudagar, tá ið teir birtust, Tróndur og Ivan. kunnu vera blokkstuðulin fyriuttan. Heldur enn at við- gera, hvussu vit fáa tað at bera til. Sjálvandi fara samgong- uflokkarnir og andstødu- flokkarnir at vera ósamdir um, hvussu samfelagið skal skipast og hvussu virðini skulu býtast - eisini eftir at vit hava fingið fullveldi. Men tá fer stríðið bert at snúgva seg um okkara egnu fortreytir í landinum og ikki um ein blokkstuðul og ein politikk, sum verður lagdur á Christiansborg. Høgni Hoydal, landsstýrismaður Alt gekk siðiliga og høv- iskt fyri seg, ein ektaður fundur við skrá. Leiðslan skilti sjálvandi sjónarmið okkara, men forðingar vóru av ymiskum slag, og teir gjørdu grein fyri sínum máli. Vit vóru fámæltar men fyrireikaðar og stóðu fast við innihaldið í brævinum: Íslendsk tíðindi í Grannum Okkara. Vit bjóðaðu okkum fram at útvega tilfar, fáa rættindi í lag, veita hjálp við týðingum, finna rætta sam- starvstráðin við íslendskar myndugleikar. Ja, vit hildu okkum vera væl brynjaðar og lótu mótsagnir fúka aftur um oyru. Men, gakk! Teir takkaðu fyri vístan áhuga, tørvur var als ikki á hjálp. Pråtid tók eina tøkniliga vend, og um satt skal vera satt, so var tað hvorki peng- ar, týðingar ella torført sam- band, ið lógu á láni. Tað var okkurt annað, ið torført var at greiða frá, okkurt loðið og lítið sigandi. >Men verið tit nú bara róligar og fittar og leggið tykkum makuliga afturá. Um ein lítlan mán- aða verður allur tíðinda- flutningur eitt spæl gjøgn- um stjórnur og mána, og tá ber til at fáa alt niður í Verðsluna og inn í tykkara líttu heim við einum knøtti«. Nei, tað var ikki tørvur á okkara hjálp, kanska heldur ikki á okkara meining. Fundurin er lokin, tíðin farin, skráin stongd. Men alt í lagi! Í næsta mánaði kunnu vit kveikja fyri grannunum og ikki bara síggja tað íslendska flaggið glíða nið- ur eftir skíggjanum, tí tá verða samrødur at hoyra við bøndurnar um hoyterran á Norðurlandinum, og sjó- maðurin í Grímsey tosar um kalva og /saltfiskaprís. Kanska verður eisini vist frá frumframførslu av íslendsk- um sangleiki ella kut av eini listaframsyning. Vit gleda okkum. Tidin fleyg avstad. Mån- aðirnir eru vorðnir tjúgu í tali. Nú kavar hann aftur av møkum. Rossini niðri í dal- inum standa í einum trunka og snara gll í somu ætt. Fjørdurin er horvin og haga- myndin kám. Eg síggi klár- ari og klárari mína gomlu vinkonu, Ásu, fara á glið. Hvussu man hon hava tað nú, einsamøll undir lonini við gikt og stavi? Er hon givin at gloppa gluggan í allar ættir? Valla. Og hós- dagin hittast vit aftur við opnari skrá. Á Ternuryggi, 3/11 1998 Þóra Þóroddsdóttir