týsdagur 10. november 1998síða 24

24 tíðindablaðið Sosialurin Nr. 213 — 10. NOVEMBER 1998 Orðaskifti: 1 ? and. tað ber ikki til at Sjálvandi fullveldi Sosialurin hevur heitt á fólk um at skriva í blaðið í sambandi við fullv eldis- málið, og eg fari at royna at siga mína hugsan. Fólkaatkvóðan Í 1946 vórðu fragment á følkaatkvødu fyrstu og einastu ferð spurdir um loysing ella sam- Ein meiriluti valdi loysingina. Vit kunnu venda og snara hesum, men skriva ella at tala henda veruleika burtur. Tó, fólkaviljin varð ikki virdur, hvørki í Danmørk ella í Føroyum, og endin varð, at vit fingu heimastýrisskipanina, skrivar Pól Jespersen m. a.: skuldu havt hesa stýrisskipan Tað er sjálvandi ilt at meta um, hvussu vit tá høvdu verið stedd í Føroyum, men stórt skaðiligt árin hevur henda lógin so havt, tað er sjón fyri søgn Pressan 50 ár seinni, 14. sept. í 1996, hátíðarhildu tjóðveld- isfólk henda merkisdag í landsins søgu. Tá skrivaði Dimma, landsins størsta blað, í leiðara sínum, undir yvirskriftini - Regn-gurgli- kvøda-sjålstyrismanna-orå- arætt soleiðis: "Bara tað ikki fer at regna í dag, nú tjóð- veldissinnað eru í veitslu- hýri og hava sett so nógv tiltøk í gongd. Tað hevð verið keðiligt, um sangurin í Gamla Kommunuskúla- garðinum gjørdist tann bera veldis-jodlan vegna æl- aveður og førdi til ein regn- gurgli-tått í staðin Ein serigs pressa vanvirð- ir ikki lesarar sínar soleiðis, sum her verður gjørt, og mær nýtist valla at siga meira um tað. Oserigs pressa er ein stórur trupul- leiki í okkara samfelag Broyting Fyri løgtingsvalid seinasta gjørdist greitt, at føroyingar høvdu flutt seg i tjóðskap- armålinum. Spurningurin var bara, hvør var førur fyri at taka ímóti hesi vælvild Beint fyri valið hendi so tað gleðiliga, at nýggj andlit á lista E trinu fram á politiska pallin Tjóðveldisflokkurin hevði eitt gott val og full- veldissamgongan v arð skip- að Javnadarhøvdingin royndi beinanvegin at ræða og hótta Høgna H »ydal, tað sóu vit i sjónvarpinum, men taktikkurin rein als ikki við, og síðani hevur javnaðar- maðurin verið í døpurhuga Hóast fullveldismålaråd- harrin so at siga hevur lovað at ganga bæði við reim og selum, er einki nóg gott Javnaðarflokkurin krevur eina økonomiska trygd, sum einki land í heiminum nakrantíð hevur átt. Tað er einki at siga til, at sjálvt sjálvstýrissinnaðir veljarar eru skeptiskir. Tað er bara natúrligt. Vit eru jú so ørkymlandi fáment. Men spennadi verður at síggja, hvussu leikur fer. Verður tað nú? Fer tað veruliga at bera ' Ber til at líta á fólka- flokkin? Vit eru nøkur enn sum minnast, tá ið frímerk- ini skuldu "koma heim" i 60unum. Svíkur fólka- flokkurin sjálvstýrismálið á hesum sinni, verið eg ikki kløkkur, um hesin flokkurin fer i tviningar. Eitt er i hvussu er vist; trupulleik- arnir, sum standast av okk- ara rikisrættarligu stødu, hvørva so ikki, fyrr enn vid- urskiftini eru broytt. Donsku gestirnir Ræðuherferðirnar = hava rættiliga tikið dyk á seg í seinastuni. Danskir politik- arar hava verið her kropp á kroppi. Osmædnir hava teir verið, men so grovur og hóttandi sum uttanríkismál- aráðharrin var í degi og viku nú um dagarnar, hevur kort- ini eingin verið. Tit hava sjálvstýri?! Tað er ikki so lætt, sum tit halda - mørkini í Evropa eru føst. Hver skal siga, hatta sleppa tit ikki einsamallir at gera av. Hann fekk tað at ljóða, sum var frælsiskvotan, sum hann og aðrir góðir menn umsita, uppi. Hann sýntist at hava gloymt, at politiskt frælsi ber ikki til at fáa til gåvus Eisini bar hann saman okk- ara stóðu við tað, at Dan- mørk hevur latið frá sær suverenitet bæði til Nato, ST og EU. Vorðið sum sam- anbering. "Jeg har et pro- blem med suvereniteten", segði hann. Baltum hevði hann tó stóra samkenslu við, tí teir høvdu áður havt politiskt frælsi! Og aftur máttu vit hoyra føroyingar lýstar sum minniluta. Før- oyingar eru ikki og hava ongantíð verið minniluti, men ein pinkutjóð, tað eru vit. Maðurin sýntist als ikki at hava skilt hetta Vit eiga fólk í Føroyum, sum hava skil fyri fólka- rætti. Hví eru tey so tigandi? Hugsandi fólk, sum vita um hesi viðurskift, og sum duga at skriva, kundu sum einki gjørt henda mannin til láturs í øllum tí mentaða heimi- num. So býttisliga arrogant- ur var hann. Sum ein annar Jeltsin ella Milosevic. Vinstramaðurin var tó so frægur, at hann nevndi fólk- arættin. Merkiligi, at før- oysk tíðindafólk lata hesar donsku menn sleppa so lætt. Statsmenn eiga vit at vísa seg ongar, sum kunnu seta hesar sjålvbodnu gestir upp á pláss. Danski ráðharrin minti eisini á, at gongdin í heimi- num í dag er móti stórri samstarvi. Ein sambands- maður var einaferð á skíggj- anum í sambandi við eina kjaksending í sjónvarpi- num. Skúlalærari, skúla- stjóri haldi eg. Hann segði, at vart tú fyri loysing, so vart tú ímóti altjóða sam- starvi. Eisini hann gloymdi, júst sum danski ráðharrin, at nevna tað, sum hvert pinkubarn veit, at her er talan um samstarv millum suverenar partar. So bak- vent ber til at lýsa veruleik- an. Eisini hevur verið hótt við avbyrging, tó at tað als ikki ber til at byrgja seg av, sum heimurin sær út í dag. Tað ber snøgt sagt ikki til. Sambandsmenn á lista B og C Sambandsmenn á lista B kann eg tó til neyð skilja, teir eru onkursvegna sannir, siga sum er, halda tað vera í lagi, at vit lívbjarga okkum í allar ævir við donskum skattakrónum, men sam- bandsmenninar á lista C skilji eg ikki. Tá ið fólka- floksmenn tosaðu um at kapitalisera blokkin, søgdu javnadarmenn at tad bar ikki til, tí danir kundu taka blokkin burtur í morgin. Nú, tá ið tjóðveldismenn tala um fullveldi, rokna javnaðar- menn við blokkinum, sum var hann eitt støðugt nátt- úrutilfeingi í Føroyum. Tað gleðiliga er hent, at summir rithøvundar hava latið falla okkurt orð um politikk í seinastuni. Jens Pauli Heinesen hevur sagt, at tað er ómoralskt at vera sambandsmaður. Og hann hevur sagt tað vera nassarí at hava rættindi við ongum skyldum. Eg haldi, at hann hevur rætt í báðum. Men tað er verri enn so, tí javnaðar- flokkurin verjir í roynd og veru hesa vanæruligu ríkis- rættarligu støðuna, sum eft- irhondini sjálvt tey tor- trúnastu síggja vera sjúka. Núverandi formaður javn- aðarfloksins hevur í sam- bandi við fullveldismálið spurt um frælsið hjá einari einsamallari mammu á Verterbro?! Eg haldi, at tað hevði sømt seg betur at mint á, at hendan mamman á hverjum ári verður kravd eftir olmussugávuni til før- oyingar, sum flestir munnu vera betri fyri enn hon, og hon skal eisini gjalda fyri sálarfrelsuna hjá flestum okkara. Og omaná alt verða føroyingar, sum tala fyri politiskum frælsi, skýrdir danahatarar. Eg meini tað. Um at toga Sosialurin skrivaði í leið- aranum beint eftir valið í vár: "Ein kann siga, at tjóð- veldisflokkurin er tann, sum í tjóðskaparmálum hevur verið við til at toga javnað- arflokkin burtur frá sam- bandsleidini”. Ikki veit eg, illa er togað! Teir, sum í meira enn 10 ár hava bluff- að og spælt hund við einum teir nevna sjálvstýrislóg, og helst hava vunnið okkurt valið við hesum snildum eisini, teir hava nú sett seg uttanfyri at lúnast. Nú vilja teir hava reelt sjávstýri, ikki formelt sjålvstyri. Og teir ætla at hækka pensiónirnar, siga teir, nú teir sita í and- stóðu. Hví hækkaðu teir ikki pensjónirnar, tá ið teir nærum vóru fastgróvnir í ráðharrakrakkarnar í Ting- anesi? Tað er sera væl skilj- andi, at sjálvstýrissinnaðir føroyingar hava so ilt av hesum flokki beint nú. Merkiligt, at hann ikki fæst at taka stóðu i tjóðskapar- málum. Eg sigi fyri meg, at vónbrotið av nýggju ting- limum javnaðarfloksins er fullkomið. Tann dag, við ráða okkum sjálvum - tann dagurin kemur - tá vera nógvir heimleysir veljarar. Listarnir B og E missa tå líkasum sína meining. Tá vænti eg, at nógvir veljarar fara at savnast um ein sterk- an og trúverdugan sosial- demokratiskan flokk, sum vil byggja upp einar soli- dariskar Føroyar. Men javn- aðarflokkurin fer ikki at fáa hesa vælvild, hálsar hann ikki skjótt um í tjóðskapar- málum. Og eitt mugu teir beinanvegin gera sær greitt, at teir kunnu ikki fjarstýra veljarum sínum á einari komandi f6lkaatkvødu. Ein helmingur ella so av teirra veljarum fer tå at vera fyri fullveldinum. Ein heilsan Nú eg havi tikið til pennin, kann eg ikki bara mær at senda útlagna landafrøding- inum eina heilsan. Rolf Guttesen er fyri mær vorðin ímyndin av einum bólki av lærdum føroyingum, sum hava til ítriv at dríta á lands- menn sínar. Upp í saman verður júkað, um heimfød- iskap, um vánaligar politik- arar (sum ikki er eitt ser- føroyskt fyribrigdi), um | i A 7 KG málspurningar, um heims- atlas, um at aðrir (les danir) virða navnagávuna (sum er positivt ósatt) og so fram. Hvat skulu vit brúka hesa skrivingina til? Hví eru hes- ir menn so óglaðir og beisk- ir? Er tað uppgerðin við eg- in politisk avrik, sum er so svár? Ella hvat? Tey flestu, sum eg kenni, tíma ikki at lesa hetta svassið longur. Rolf hevur avdúkað fyri okkum, framtíðina sum hann sær Føroyar hava. Vit skulu vera eitt eksotiskt res- ervat, sum hann og børn hansara kunnu hugna sær i. Tad er so hugnaligt at sleppa ein túr á fjøllini ella í fjørd- in. Koyrið á Lat meg samanum tikið siga hetta. Vit liva undir einari stjórnarskipan, sum er 6- verdug. Sigurd Joensen sáli var sera beinrakin, tá ið hann nevndi heimastýris- lógina "katekismus í nýkol- onialismu". Hon kann koma bæði okkum og dønum í ófgri, og hevur longu gjørt tað. Hon eigur at vera tikin av ongantíð ov skjótt. Og so mugu vit fara so langt á sjålvstyrisleid, sum vit kunnu semjast um. Sum er, eru vit einki. Ikki stjålvstød- ug tjóð, ikki danskt amt. Handilsviðurskifti okkara við umheimin eru fløkt og vera helst fløktari. Vit kunnu ikki fáa limaskap í ST, Nato ella EU sum før- oyingar. Heimastýrislógin er umframt løgtingslég og sáttmáli millum londini eis- ini fólkatingslóg. Og fólka- tingslógir kann fólkatingið taka av eftir vild. Í roynd og veru kann fólkatingið tí helst eisini taka løgtingid av, um so skuldi verið. So Pól Jespersen: -- Lat meg samanum tikið siga hetta. Vit liva undir einari stjórnarskipan, sum er óverdug. Sigurd Joensen sáli var sera beinrakin, tá ið hann nevndi heimastýr- islågina "katekismus í nykolonialismu”. Hon kann koma bædi okkum og dønum í ófóri, og hevur longu gjørt tað. lítið hava vit í roynd og veru at halda um. Vit skulu ikki ræðast framtíðina, bara skulu vit ræðast tað leti, dølskni og líkasælu, sum eru elvd av tí ábyrgdarloysi, sum er grundfest í einari sjúkari stjórnarskipan. Heimurin er á mangan hátt ljótur at skoða, stríð og vesældómur mangastaðni. Og hartil hava stungið seg upp trupulleikar, sum fyri fyrstu ferð í mannasøguni krevja samstarv tvørtur um landamørk, skal knøttinum vera lív lagað. Myrkursins gongumenn fáa tað at ljóða, sum melda vit okkum út úr verðini, taka vit fullveldi. Veruleikin er beint øvugtur. Tá kunnu vit sum fræls tjóð taka á okkum ta ábyrgd, sum okkara er. Vit, sum eru so sera væl fyri sammett við meginpartin av heimsins í- búgvum. Pól Jespersen