mikudagur 11. november 1998síða 2

| Eiríkur Lindenskov ; Dagny Josnsen, | Figgjarleiðari: Áki Bertholdsen, Á internet: www.sosialurin.fo Sveinur Tróndarson Turið Kjølbro Umsitingarligar broytingar Oddagrein ROMVERJIN Vitruvius segði í ár 25 fyri Kristi føding, at hvorki evnir uttan upplæring ella upplæring uttan evnir skapa tann fullkomna handverkaran. Landsumsiting krevur bæði evnir og ikki minst upplæring. OKKARA landsumsiting er vaksin ógvuliga skjótt hesi seinastu árini sum úrslit av Norman Christensen bygnaðinum í Tinganesi. Nógvir fulltrúar eru settir, flestu av hesum beinleiðis av skúlabeinki. Hettar nýtist í sær sjálvum ikki at vera negativt. Spurningurin er bert, um Tinganes umsitingin ikki er vaksin ov skjótt við tí úrsliti, at einkultir nýggir fulltrúar kanska ikki fáa ta upplæring, ið tydningurin og åbyrgd- in av starvinum burdi viðfort. ONKUR vil kanska siga, at tað er ov dýrt at upplæra hvenn fulltrúa, sum verður settur, men skeivar avgerðir orsakað av óbúnum em- bætismonnum kann koma at kosta nógv meir uppá síkt. VIT hava nógv gott fólk við royndum og evnum á teimum almennu stovnunum, men í letuni sær tað út sum, at stovnarnir verða tiknir av ræði, og í summum førum verða teir als ikki tiknir fyri fult. Í seinastu viku varð leiðarin á Lonardeildini í Fíggjarmálastýrinum endurgivin fyri at siga, at hann ikki tók eitt skriv frá sjónvarpsstjóran- um fyri fult. Ein slíkur hugburður eigur ikki at koma fyri í almennu miðfyrisitingini, og bendir á, at ikki øll í umsitingini eru búgvin til sitt starv. Hugsast kann, at fleiri embætismenn eru skornir eftir sama leisti, sum leiðarin á Lønardeildini í Figgjarmålastyrinum. Menningarstovan skal nidurleggjast og upp- gåvurnar leggjast undir vinnumálastýrið. Aftur ein avgerð ið bendir á, at alt ikki er heilt so gjøgnum hugsað í hesari í vævi nógv útbygdu miðfyrisiting. Tað kann ikki vera rætt, at væl- virkandi stovnar, ið Jegum nógv år hava ment seg takkað verið starvsfólkunum á hes- um stovnum, knappliga skulu avtakast fyri, at ein fyri tað mesta spildurnýggj miðfyrisiting skal fáa arbeiðsekir fyri at rættvísgera sin eksistens. Mark má setast fyri centralisering og rættast vildi verið at endurskoðað Norman Christensen bygnaðin og lurta meiri eftir teim- um almennu stovnunum heldur enn einari miðfyrisiting, sum kanska ikki hevur heilt tær somu royndirnar at byggja sínar ætlanir á. TAÐ er tó at froðast um, at í onkrum stýrum í landsumsitingini eru fólk við drúgvum roynd- um úr almennum stovnum sett at skipa ekið. Ynskiligt hevði verið, um fólk av stovnunum komu í miðfyrisitingina, heldur enn at fólk, sum eftir lokna útbúgving bert hava verið í miðfyrisitingini, skulu út at siga hvussu stovnar skulu rekast. SEINASTA avgerðin úr vinnumálastýrinum kundi bent á, at hettar stýrið ikki hevur heilt tað grundarlagið og innlit, ynskiligt er. Spurn- ingurin er, um Vinnumálastýrið yvirhøvur kann sammetast vid t.d. Almanna- og Heilsumåla- stýrið og Skula- og Mentamålastyrid. Upp- vurnar eru so mikið oðrvísi, at decentralis- ering kanska er ein skilabetri leið, soleiðis at stovnarnir undir hesum stýri áttu at havt meira j i og ikki vóru undirlagdir einum 6- millumlagi millum Aðalstjóran og mar. Sosialurin Niclas Johannesen ítróttarskrivari: Emil L. Jacobsen menn: Alvur Haraldsen LU Argjavegur 26, Argjum Postadr: Postsmoga 76, 110 Tórshavn Telefon: 311820 Teletax. 314720 e-mail: postesosialurin. fo Viðkað rithøvundafrælsi? Viðmerking til Oddvør Johansen Av og å eru vidkomandi og beinraknar viåmerkingar at siggja frå Oddvør Johansen, rithøvunda, f blødunum til dagsins mål, og eg må siga fyri mitt vidkomandi, at eg altid lesi hesar viðmerking- ar við áhuga , og sum oftast eri eg púra samdur í teim- um sjónarmiðum, sum hon førir fram alment. Men í leygardags Dimmuni 7.nov. fer hon undir eina vidgerå av fullveldisspurninginum, og spyr hvar andstødan er, og tå serliga javnadarflokk- urin, sum í Oddvørsa verð er blivin eitt vónbrot síðani valið í summar, vegna stød- utakanina til fullveldisætl- aninar hjá landsstýrinum. Her eru vit ikki samd. Oddvør hevur kagað i "Statistisk Árbog 1997" og har funnið út av, at danir gjalda í menningarhjálp til fátækastu londini í heimi- num heilar 10 milliardir 424 mill. netto, og tí heldur hon tad vera beinleidis løgid, at framstandandi danskir politikkarar ur fleiri flokk- um á fólkatingi hava verið her og greitt frá, at fullveldi merkir færri krónur úr danska ríkiskassanum alt fyri eitt. Og hon fer so langt, sum at siga, at hetta verður gjørt í hevnisgku móti før- oyingum í fullveldisroynd- um landsstýrsins. Tí tá ið danir kunnu geva t.d. India 232 mill., Afrika 2620 mill. og Suðuramerika 372 mill., so má tað vera lagamanni at senda 1 000 mill. til Før- oyar árliga. Hatta ljóðar væl í oyrunum á fólki, og dansk- arar verða gjørðir til synda- bukkar einaferð enn. Og at geva hasum "fjaru" londu- num peningahjálp í eini skiftistíð, sum Oddvør mál- ber seg, men ikki okkum, hvat billa teir sær inn - ja, ein freistast til at spyrja, hvussu langt røkkur næstr- akærleikin? Hetta er ein løgin måti at grunda full- veldisætlanirnar å! Lat okkum hyggja nærri eftir hasum tølunum, sum Oddvør sigur eru so åhuga- verd, og kunna okkum um, t. d. hvussu nógv er í part hjå hvørjum indara ella sud- uramerikanara, tå ið danir ha /a goldið menningarhjálp til hesi umtalaðu lond ella heimspartar. * Í India búgva 836 mill. fólk. Danmark gevur 232 mill. kr. í menningarhjálp = O kr. 27 oyru í part pr. í- búgva + I Suðuramerika búgva 760 mill. fólk. Danmark gevur 372 mill. kr. í menn- ingarhjálp = 0 kr. 49 oyru í part pr. íbúgva Og soleiðis kugdi ein hildið áfram at "spælt" sær við tølunum hjá Oddvør - tey kunnu nytast ( og mis- nytast!) til so mangt. Sum tad skilst av peningaveiting- unum, sum Danmark letur i menningarhjålp, so munar tað ikki serliga nógv í menningarlondunum kring um í heiminum, hóast Dan- mark og hini norðurlondini eru nøkur av teimum fáu, sum eru komin upp móti endamálsorðingini hjá ST, sum sigur, at hvort fram- komið limaland eigur at miðja fram ímóti, at lata 1,75% av bruttotj6darårtøk- uni í menningarhjålp .Bara eittans landið her á okkara leiðum, nevniliga Føroyar, hava ikki so frægt sum eina konto å løgtingsins figgjar- lóg sum eitur menningar- hjálp! (Privat verða ófgr tók tikin, tað veit eg) Og tað hevði sømt seg fyri okkum sum tjóð, at tikið henda spurningin til umrødu nú fíggjarlógin skal samtykkj- ast endaligt fyrsta dagin - og eg vóni, at Oddvør tekur undir við mær í hesum máli hóast hesi londini eru nakað "fjar", sambært henni. Hvussu sær so rokni- stykkið út fyri okkara við- komandi - jú ógvuliga ein- falt: + I Føroyum búgva 45.500 fólk og vit fáa í ríkisveiting úr Danmark 1300 mill. kr. = 28.571, - kr. í part pr. í- búgva Og hetta munar sjálvandi almikið í landshúsarhaldi- num, og hevur ríkisveiting- in verið grundarsteinurin undir almannaverkinum, sjúkrahúsverkinum og skúl- averkinum í mong ár. Einki land kann frá einum degi til annan vera triðingin, av tí tað kostar at reka eitt sam- felag, fyriuttan - og hetta er sjálvandi eisini galdandi fyri okkara samfelag. Ella sagt v.9.0., hvør hevur hug at gjalda 28.571, - kr. meiri í skatti árliga? Og grundgevingarnar fyri, at vit í dag fáa blokkin uppá 1 milliard, er hon, at vit eru ein partur av ríki- num, sum danska fólkating- ið hevur fulla heimild at játta pening til á hvgrjum ári - og sum fólkatingið alt, burtursæð frá Kirsten Jac- obsen, Piu Kjærsgárd á Co, er sinnað at varðveita Men hava vit tikið við suverenitetinum av okkara landi, og harvið sagt farvæl til Danmark, so er ongin heimild, sambært Harhof professara í Árhus, hjá danska fólkátinginum at játta pening til Føroyar í framtíðini, og ti fellur blokkurin burtur - ikki sum Oddvør leggur í tað, at danskir politikkarar eru so fíggindaliga sinnaðir móti føroyigum, og tessvegna royna at "banka" okkum uppá pláss við ymsum ávar- ingum - nei, heilt einfalt, jåttanarmøguleikin fellur burtur, danska fólkatingið kann ikki játta pening til "ríkið Føroyar", og tí verður ongin blokkur aftaná loys- ingina. Og felags kongshús og felags valuti er ikki nóg mikið at varðveita ríkisveit- ingina. Og samanberingin hjá Oddvør, at felags kongs- hús og -gjaldoyra eru at rokna sum sama stóða, sum hon, ið valdar í USA, við felags forseta fyri amerik- onsku statirnar, hon heldur ikki. Øll vita, at USA er at rokna sum eitt land, tá talan er um verju-, uttanríkis, fíggjarpolitikk o.s.fr., har alt valdið er savnað í forseta- embætinum, meðan okkara kongsvald er uttan nakað verunligt vald.(Hví skulu vit partú varðveita konga- felagsskapin, tá alt annað danskt ikki kann nýtast?) - Og annars helt eg, at taka vit loysingina í fullum álv- ara, so eiga vit eisini at taka við teimum treytum, sum harav standast! At taka við suverenitetinum og so lata danir gjalda, smakkar mær ikki - onkur segði nú ein dagin skemtandi, at tað minnir mest um forlorna haru! Og at fara at geva før- oyingum menningarhjálp, sambært ST vidtøkum, tað er jú beinleiðis láturligt - so fátækir eru vit heldur ikki! Oddvør, javnaðarflokkur- in hevur arbeitt fyri at fáa eina sjálvstýrislóg samtykta á tingi, higartil uttan úrslit, tíverri. Grundsjónarmiðið er, at vit kunnu yvirtaka alt lóggávu- og fyrisitingarvald á øllum økjum, so hvert vit kunnu semjast um tað, og tá føroyingar hava tann neyðuga førleikan til tess - stutt sagt ein sáttmála mill- um bæði londini, sum rgkk- ur líka at loysingini, um tað er vilji føroyinga. Hetta er greið tala, og als ongin sam- bandsstøda at hava, men harafturímóti ein reiðilig og virðilig stóða, sum sømir seg flokkinum í hesum álv- arsmáli. Og samstundis verður skoytt uppí frá floks- ins síðu, so veljarin veit hvar flokkurin stendur, nevniliga hetta, at fullveldi ikki má koma at kosta før- oyinginum vælferðina. Og her nema vit við ein av kjarnuspurningum hjá flokkinum, sum hann, eftir mínum tykki, eigur og skal verja fram um so mangt annað (samanber ongin hækking av fólka- og av- lamispensjónum o.g al- mannaveitingum síðani 1993!!). Oddvør, tú nevnir sjålv ein av stovnarum Johan Samuelsen floksins, Maurentius vid Stein, sum ein hin fremsta verja småmansins. Og rætt er tad, og hesi batnandi kor småmansins, frå ti javnad- arflokkurin varð stovnadur og til dagin i dag, mega ong- antíð verða ofraði á einum trappusteini í Havn, tá rep- ublikkin verður proklamer- að! Kjakið í bløðunum hesa seinastu tíðina hevur týði- liga víst okkum føroying- um, hvgnn veg tað fer at bera, um vit velja loysing- ina. Nidurstødurnar hjá okkara fremstu búskapar- frødingum, við Bjarna Ol- sen á odda, bera allar á sama borðið, at tað verður sera torført at varðveita livifótin í hesum landi aftaná at full- veldið er vorðið veruleiki! Hetta er greið tala, sum før- oyingar eiga at leggja sær í geyma - og her nyttar onki at koma og sleingja um seg við nationalromantiskum heilaspuna (sum annars í mongum førum er útskiftir frá hinum gamla,lítið umtókta kommunistaheila- spunanum!!) ella illneyta inn á danir, at teir royna at reka okkum í rætt viðvíkj- andi blokkinum - her er tað tølini, ið tala (og føroyskir buskaparfrødingar!) og onki annað! Tað kann so ong- antíð verða politikkur javn- aðarfloksins at taka skorð- aranar undan vælferðarsam- felagnum, at bróta niður tað, sum hann í skjótt heila gld hevur strýtt sítt tógva stríð fyri at vinna fjøldini - um javnaðarflokkurin ikki hev- ur henda setningin alla tíð- ina fyri eygað, so er spurn- ingurin um tilverugrund- arlag floksins ikki eigur at vera tikið til umhugsunar. - At vera á varðhaldi, er ein hin fremsta uppgáva and- stødurnar á tingi, og serliga tá ið talan er um so grund- leggjandi samfelagsbroyt- ingar, sum lagt verður upp til frá samgongurnar síðu í fullveldismálinum, og sum fer at fáa álvarsama ávirkan á hvgrt mansbarn í hesum landi. Javnaðarflokkurin er á rættari kós, eisini í sjálvstýr- ismålum! Térshavn 9. -11. 98 Johan Samuelsen