leygardagur 14. november 1998síða 2

Tingmannalønir Oddagrein LOGTINGSFORMAÐURIN hevur fráboðað einum uppskoti um broyting í samsýningum til ingmenn. Hetta er uppá hægstu tíð. Higartil hevur grundlønin hjá tingmonnum verið alt ov lág. Ikki tí at samsyningin til tingmenn, ið hava dugað at „krædda“ sær bein, hevur verið í lagi. Skipanin higartil hevur verið ein grund- len fyri tingarbeiði. Hon hevur verið lág og helst gjørt tað, at tingarbeiðið hevur oftast verið ein hjávinna. Ja, næstan soleiðis at ein hevur skula havt ráð at fara í tingið og um- stødur at rekja tingarbeiðið afturat einum vanligum starvi. Hetta hevur avmarkað møgu- leikan hjá ávísum stættum at fara á ting. VERKAMANNA- og fiskimannastættin hava verið serliga illa fyri í so máta. Tað er ikki langt frá, at Jørgen Thomsen, sáli var seinasti veruligi verkamaður á tingi. Hann mátti eisini fara úr sínum borgarliga starvi. Skiparar og stjórar hava tað lættari. So hækkan av ting- mannalønunum kemur at geva møguleikar fyri nýggjum blóði í tinginum. Ein annar partur av lenini higartil hevur verið skattafría av- staðarískoytið. Hetta má broytast nú megu- leiki er til tað. Skattafri gjøld til ávísar sam- felagsbólkar vekir altíð forargilsi. Ikki minst tá talan er um tingmenn. Hinvegis slepst ikki uttan um, at ymiskt er, hvat tað kostar at røkja síni valdømi uttan mun til, um ein býr har ella ikki. Ti mugu tingmenn valdir í valdømum uttan fyri hovuðsstaðin hava eitt lønariskoyti til valdømisrøkt, ið sjálvandi skal skattast. Td. 50% eyka fyri Norðuroyggjar, Vágar, Sand og Suðuroy. 25% fyri Eysturoy og Norðstreym. Hetta kann so eita ískoyti til valdømisrøkt. FUNDARPENINGUR hevur verið tann triðja súlan í samsýningini til tingmenn. Hetta skal takast av sigur tingformaðurin. Hann er gamal í garði, so hann veit, hvat hann tosar um, so lat okkum vóna hetta er rætt, men spurn- ingurin er so, um formanssamsýningin til nevndarformenn eisini verður tíkin av. Hetta vildi helst verið óklokt, tí tingmenn eru menn- iskju og onkur „innpískari“ eigur óivað at vera í hverjari nevnd. Tingarbeiðið skal verða starv burturav ella í hvussu er hevuðsstarv hjá tingmonnum sigur tingformaðurin. Hetta er áhugavert og vit skulu ynskja honum alla eydnu við ætlanini. Men kemur hetta igjøgn- um í tinginum? Neyvan. Her eru alt ov nógvar heilagar kýr í hesum spurningi. Tær finnast innan allar flokkar. Her verður nógv at velja frá. Ja vit hava borgarstjóra, lækna, fólka- tingslimir, varaskúlastjóra, skúlatænara, starvsmenn á ymsum stødi, posthúsleiðara, entreprengrar osfr. Jú, jú hetta kann verða spennandi. Frá hesum stað skal sigast, at tað vildi tænt tinginum til æru og demokrati- inum sum heild um tað var meiriluti fyri, at tingarbeiðið gjørdist starv burturav ella høv- uðsstarv hjá tinglimum. Tá skulu vit taka hattin av fyri tingformanninum. . ; Sosialurin Lista- og handverkaskúli valdast Lista- og Handverkaskúli á Sandi og Lista- og Hand- verksskúlin, sum nú verður umrøddur, eru helst tveir og ógvuliga ólíkir skúlar. Nøvnini líkjast, tí verða hesar skúlaætlanir javnsett- ar, og tí kenni eg skyldu at greiða møguliga fløkju. Husarhaldsskuli, handar- beiðsskúli, eftirskúli, »vid- eregáende skole«, >hus- flidsskole<, háskúli, hand- arbeiðislæraraskúli, háskúli sum undirvísir í list og handverki, eftirútbúgving av lærarum, skeidshåskuli, designskúli... Ja, hetta eru bert nakrir av teimum skúlum, sum verða koyrdir í eina pulju, tá ið teir verða umrøddir, og sum gllum er tørvur á. Før- oyingar vitja dúgliga hesar skúlar í útlondum, so eitt samlað tal av føroyingum í onkrum tílíkum skúla er stórt. Summi eru á stuttum skeiðum, summi 20 vikur, onkur kanska fjarlesir, I ára skúli á grundstødi, 1 ár aft- aná lokna útbúgving, 2 ára skúli, 3 ára-, 4-5-7 ára útbúgving... hetta eru bert nøkur fá dómi. Skúli- Háskúli — hvat er hvat og hvussu skal hvat eita? Háskúli, á mannamunni her, eitur Fólkaháskúli, Há- skúli aðrastaðir er ein hægri lærustovnur. Men skúli er so læra, og góða læru innan ymisk gki og á ymiskum stødi eiga vit so sjálvandi at bjóða gllum okkara fólki. Ikki minst átroðkandi er tað at eiga skúlatilboð til allan ungdómin. Tí frødir tað meg, at klaksvíkingar taka seg saman og krevja skúla og kreyja at fáa hann í egna fasta rammu. Grundin >motivið< kann vera at bjarga Hondarbeiðs- skúlanum, sum kanska hev- ur noyðst at stríðast sum skeið, ið søkjast skal loyvi til, helst undir kvøld- og frí- tíðarskúlalógini, = undan hvørjum einasta skeiði. Húsarhaldsskúlin = vinnur kanska eisini við hesi nýggju skúlaloysnini. »Motivid« kann eisini vera partur í býarkappingini í- millum Klaksvík og Havn- ina. Sama ger — fær Klaks- víkin sín skúla, er hann teimum væl untur, og ung- um føroyingum býðst høvi at fara til Klaksvikar heldur enn burtur f lond ella at ganga fyri einki. Tad er gott. Eg fari at ynskja settu nevndini góða eydnu i ar- beiðinum og bíði spent eftir at frætta nærri um ætlanir- nar. Men Lista- og Hand- verkaskúlin á Sandi hver var hann, og hvørjar vóru ætlanirnar, og hví gavst hann? Undirritaða var leið- ari royndar Lista- og Hand- verkaraskúlans. Ja, sum sagt, navnið, giti eg, er grundin til at hann verður minstur í hesum viðfangi, og tað sindrið ið tíðinda- blaðið Sosialurin veit at siga, hevur lítið við veru- leikan at gera. Grundgev- ingin, at næmingagrundar- lagið var ov lítið og kostn- aðurin ov dýrur heldur ikki, og satt at siga, í Sosialinum 4. november 98, meir enn 15 ár aftaná at skúlin end- aði, síggi eg hetta fyri fyrstu ferð. Næmingagrundar-lagið: 1979, tað árið skúlin byrjaði, fingu vit umleið 40 umsóknir. Vit høvdu ikki húsarúm fyri fleiri enn 5, og vit skuldu miða ímóti eini útbúgving, sum hevði stødi, ið kundi samanberast við Lista- og Handverkaút- búgving í londunum rundan um okkum, fyrst og fremst Danmark. Kláraðu vit ikki tað, var hon ikki góðkend. Av hesum mongu umsøkj- arunum høvdu tey flestu ongan serligan forkunn- leika, hvørki á listaliga-, handverksliga- ella skúla- økinum. Mett varð, at ein stýðisútbúgving hevði givið fleiri eitt stødi, og nøkrum eitt stødi at fara víðari við. UÚtbúgvingin var 4 ár, hetta soldadi nøkur frá. Mong undraðust á, at sovorðið sum list og handverk skuldi brúka so nógva tíð. Eg eri av teirri áskoðan, at 4-5 ár er avgjørt minimum til rætt- iliga útbúgving, men meini so, at til ber at fáa avmark- aða útbúgving innan ávís ski uppá styttri tíð. Alla tíð- ina meðan skúlin var, vóru fyrispurningar um skeið, um at sleppa í skúla, eisini fulla tíð, men undantikið í 81, tá ið mær var álagt at fáa 2 næmingar inn, fekk eg ikki heimild at taka nýggjar næmingar upp. Viðmerkjast skal at nevndu 2, sum skuldu takast upp, skuldu hava forkunnleika, sum gjørdi teir førar fyri at fylgjast við og fara upp til próvtgku saman við teim- um, sum høvdu gingið í skúlan í 2 ár. Skúlin fekk støðugt fyrispurningar frå fólki, sum ynskti at sleppa á Lista- og Handverksskúla, men sum sagt, vit høvdu onga heimild. Royndar- skeiðið uppá 4 ár skuldi gjøgnumførast fyrst. Í tann mun tað, uttan meirkostnað, læt seg gera, var mær loyvt at taka fólk inn sum gestir í avmarkaða tíð. Skúlin hevði fleiri gestanæmingar styttri og longri tíðarskeið. Eisini øll árini aftaná eri eg spurd: hví eru ikki skeið? hvar er skúlin? hví góvust tit? hví gert tú einki við tað. Eg havi valt at biðja fólk spyrja fyri- sitingina. Hvussu nógv hava gjørt tað, veit eg ikki, men so mikið veit eg, næminga- grundarlag var og er. Kostnaðurin Skúlin helt til í sera bíligum leigaðum húsum, sum vit sjålvi settu í stand uttan løn. Innbúgvið og byrjunartilfar- ið figgjadu Føroya Lands- stýri og Menningargrunnur- in. Raksturin var undir Landsskúlafyrisitingini: Timalæraraløn undir kvøld- skúlalæraraskipanini, húsa- leiga, hiti og ljós. Einki til leiðslu, húsavgrð, reingerð el. a. Gestalærarar vóru: ein tekstilverkfrødingur, grafik- ari til prent og foto, 2 ym- iskir vevlærarar, listamenn til listasøgu og tekning, hondarbeiðslærari til brod- eri, buntmakari til skinn- seyming. Avtala varð gjørd við handilsskúlan um und- irvising å ti økinum og ti at onkur næmingur, fyri ein part, møguliga fór at undir- visa, høvdu vit timalærara til almenna psykologi og undirvisingarlæru. Gesta- lærarar vóru somuleiðis løntir sum kvøldskulalær- arar, og tå var leiðarin, sum vera man, ikki undirvisari, altso 6lønt. Illa dugi eg at hugsa mær bíligari útbúgvingarstovn. Sjálvandi, var næmingatalið hægri, kostaði hvgr næm- ingur minni, men til tess vóru ikki húsaumsteður. Í somu létu fysisku ramm- urnar vóru til tað, hevði bor- ið til, at havt stórri næm- ingabólk Á Lista- og Hand- verkaskúlanum gjørdu vit veruligar royndir og sóu úrslit. Vit høvdu stundir at tosa um spurningar sum leiddu inn í víðari royndir. Í felag sóu vit nýggjar møg- uleikar sum birtu hugsjónir. Aftaná royndarskeiðið varð eg spurd, um eg vildi halda fram. Hesum svaraði eg játtandi, treytað av, at rammurnar vóru í lagi. Hverjar vóru so hesar rammur? Í minsta lagi tær at 1/2 lærari varð settur afturat, og at føst figgjarjåttan varð sett til skålan. Eg ynskti, at lyst var eftir leidara. Hesin skuldi hava undirvisingar- skyldu, tó ikki fult tímatal. Eftir fóru so at vera undir- vísingartímar svarandi til fult starv. Hesir tímar skuldu býtast ímillum fleiri tímalærarar. Eg vildi við ðrum orðum tryggja skúl- anum og næmingunum dugnaligar undirvísarar á øllum økjum eftir aktuellum tørvi. Tí soleiðis sum skúlin var skipaður, kundi lærara- tørvurin skifta eftir næm- ingunum. Skúlin hevði 2 ára stýðisútbúgving og næstu minst 2 árini arbeiddu næm- Súsan í Jákupsstovu ingarnir innan ymisk sergki. Royndarskeiðið fevndi ser- liga um tóvirki; men í skúl- aætlanunum var alla tíðina arbeitt við Lista- og Hand- verkaskúla, sum skuldi fevna um allar greinir innan List- og Handverk. At greiða frá skúlanum øllum og nágreiniligum ætl- anum verður óneyðuga drigført her, men spyr onk- ur geri eg tad fegin. Fyri min part er nokk at siga, at tá ið skeiðsháskúlin á Sandi var viðtikin at liggja í >skúl- apakkanum« hjá Sjálvstýr- islandsstýrinum, helt eg, at nú vóru vit komin so nær málinum, sum tá bar til. Húsarúmd fór at vera til skeið av ógvuliga ymiskum slag, við ymiskari longd og pláss fór eisini at vera fyri lesandi, sum settu ár av til veruligan lesnað í teimum evnum vit í Sandoynni kundu bjóða — eisini við undirvísingarkapasiteti av oygg)- Hvar skal skúlin vera? Eg segði, tá ið eg varð spurd, at Lista- og Hand- verkaskúla mugu vit eiga í landinum, til at menna list og handverk. Sjálv metti eg, at hann lá væl í Sandoynni, men um hann so var í Svín- Oy, so Var styttri at fara hag- ar enn til Danmarkar, og tað, sum eg legði dent á, var, at byggjast skuldi á okkara umhvørvi og tilfeingi. Eg visti á tydningin, at tey, sum fáa sær slíka útbúgving sleppa at byggja á egna grund, ikki fyri at gera tey heimfødingar, men fyri at geva teimum eitt stødi, eis- ini at fara burtur í lond við, at byggja víðari á. Sum eg lesi nýggju Lista- og hand- verksskúlaætlanirnar, líkjast tær ikki Lista- og Hand- verkaskúlaætlanunum. Brúk er fyri báðum, og meir enn so. Góðan byr. Súsan í Jákupsstovu