týsdagur 1. desember 1998síða 4

tíðindablaðið Nr. 228 — 1. DESEMBER 1998 Dan R. Petersen, limur i i Norðurlandaráðnum: Vit fylgja málinum upp - 800.000 krónur til fýra mál er ikki nógv, tí fara vit at fylgja málinum upp og royna at fáa Norðurlandaráðið at játta pening á fíggjarlógini árini framyvir til orðabókagerð, sigur Dan R. Petersen, lógtingslimur og umboð í Norðurlanda- ráðnum í viðtali í dag um karmar og úrslit í arbeiðinum í Norðurlandaráðnum TurIÐ KJØLBRO Avgjert tað størsta bragdið føroyingar hava avrikad í Norðurlandaráðnum var, tá ið vit fingu Norðurlanda- húsið fyri 15 árum síðani. Tað var serliga Ellindur Pat- ursson, sáli, sum umboð í Norðurlandaráðnum strídd- ist fyri hesum tí størsta mentanardeplinum i Føroy- um hóast mótstøðu millum egnu landsmenn. Húsini vórðu bygd fyri norður- lendskar pengar og megin- parturin av rakstrinum kem- ur somuleiðis úr Norður- landaráðnum Føroysku umboðini í Norðurlandaráðnum hetta valskeiðið hava - hóast tey bara hava sitið stutta tíð - eisini fingið væl av skafti Teir báðir Dan R. Petersen úr Javnaðarflokkinum og Jógvan við Keldu úr Fólka- flokkinum hava fingið upp- skot samtykt um at styrkja smámálini í Norðurlondum Uppskotið varð lagt fyri Norðurlandaráðið í summar og fyrst í hesum mánaðin- um varð tað samtykt. Hetta kann sigast vera stórt avrik, ið avgjørt fer at gagna før- oyska målinum um vit duga at gera gagn av ti Vit bygdu uppskotid å eitt álit, ið ein arbeiðsbólkur hevði gjørt, har sagt varð, at nógv smámál eru í vanda og at fleiri fara at doyggja út. Í Norð íðnum eru Jógvan g eg ikki partamenn, men vit ar- beiða sera væl saman Norðurlandaráðið er øgiliga partapolitiskt, Jógvan er saman við teim konserva- tivu og eg saman við teim sosialdemokratisku. Ein stórur partur av arbeiðinum gongur fyri seg innan- flokka, greiðir Dan R. Pet- ersen frá. Byrjunartrupulleikar Á fyrsta fundinum í Norð- urlandaráðnum, har før- oysku umboðini vóru við, - tað var seinast í juni í ár -, løgdu tey uppskotið fram í felag. - Oroyndur sum eg var rendi eg meg beinanvegin í mannagongdina, sum verð- ur brúkt. Eg fekk at vita, at tað er ikki tradisjón fyri. at ein sosialdemokratur eggur uppskot fram in vid einum konservativum. Síð- ani fekk eg 2 1, at so- sialdemokra!:ski bólkurin, sum eg gr! | tíð skal kunnast áðrenn tað ver Eg fekk eis uppskotið sum skuldi gagna í; 7- um i Føroyum og tað er i strid vid galdandi reglur f Norðurlandaráðnum Dan R. Petersen. Sigur Í Norðurlandaráðnum er ein sokallad trílandaregla, ið merkir, at um trý lond kastað saman um eitt upp- skot, kann stuðul útvegast til natiónal uppskot. Og tað var hetta sum var gjørt í sambandi við uppskotið um orðabókaútgávu. - Tað var sera tungt at byrja við, men so fingu vit íslendingarnar uppí. Upp- runauppskotið fevndi um grønlendskt, føroyskt og samiskt, men tå ið vit fingu íslendskt uppí kom glid á, sigur Dan R. Petersen. Rennandi kelda Uppskotið førdi tað við sær, at 800.000 krónur verða játtaðar Nordisk Språkråd, sum har allar målnevndirnar í Norðurlondum eru um- boðaðar, at ráða yvir. For- løg, ið gera og geva út orða- bøkur úr og í fremmant mál, kunnu søkja ráðið um peng- ar - Vit ætla at fylgja málin- um upp soleiðis at játtanin verður verandi á fíggjarlóg- ini árini framyvir, tí 800.000 krónur til fýra mál gevur ikki nógv í part. Er tað hin- vegin ein kelda, ið rennur alla tíðina, kann tað vera til stóra hjálp. Og tað rokni eg við, at vit fáa ígjøgnum, sig- ur Dan R. Petersen. - Vit hava mett stórari vælvild frá gllum hinum Norðurlondunum. Tað er eitt vinarligt og hugnaligt umhvervi í Norðurlanda- ráðnum. Landamørkini eru burtur, einastu mørkini, ið skilja okkum eru tey parta- politisku. Og tað eigur at vera so. Fyri nøkrum árum síðani hevði Norðurlanda- ráðið eitt annað býti. Tá sótu ymisku londini fyri seg og arbeiddu fyri sínum egnu áhugamálum. Tað var tungt og ringt at fáast við. Tí vóru landamørkini strikad og tí sita ymsu politisku eindir- nar fyri seg, sosialdemo- kratarnir fyri seg, konserva- tivu fyri seg og so fram- vegis. Politikarar í hinum Norðurlondunum vita nógv um Føroyar, hava stóran áhuga fyri føroyskum við- urskiftum og kenna nógvar føroyingar. - Vit eru opin fyri g6dum hugskotum. I slikum høpi og annars sum politikari kennir tå teg eitt sindur einsamallan. Eg kund hugsað mær at fingið eitt kjak í lag í Føroyum um hvat vit kunnu geva Norð urlondum. Fólk hava ið kappingar um vinr verkætlanir og hver um, men so kemur tað ik longur. Tað eigur at bera ti at gera okkurt av hesum uppskotunum til veruleika, sigur Dan R. Petersen gildið Eitt mál, ið stendur ovalaga á skránni hjá báðum um- boðunum í Norðurlanda- ráðnum er, at skjóta upp, at føroyingar rinda fyri egnu umboðanina í Norðurlanda- ráðnum. - Tað er eitt sindur snóp- isligt, at vit ikki gjalda okk- ara limaskap í Norður- landaráðnum. Hini londini rinda eitt hálvt prosent á fíggjarlógini og vit kundu hugsað okkum, at vit settu sama prosenttal av á okkara egnu fíggjarlóg. Eg ivist ikki í, at vit fáa undirtøku fyri hesum í tinginum. Tað snýr seg um slaka 1,5 milli- ón krónur um árið. Tá ið vit leggja eitt uppskot fyri Norðurlandaráðið, ið kostar pengar, kenna vit okkum betri um vit sjálvi rinda okkara part. Vit fara at reisa málið yvir fyri dønum, sigur Dan R. Petersen. - Hesin spurningurin varð reistur fyri nøkrum árum síðani yvir fyri dønum. Tá avvístu teir tankanum við teirri grundgeving, at vit eru partur av teirru donsku um- boðanini. Men nú rokni eg við, at teir taka undir við hesum. Vit atkvøda sum vit eru sjålvstødug, tað bindur okkum ikki á nakran hátt, at vit eru partur av donsku umboðanini, sigur Dan R Petersen. At føroyingar fara út um landið eitt nú í Nordurland- aráðið at kæra okkara neyð og biða um pengar til til demis orðabókagerð, heldur Dan R. Petersen ikki vera skeivt. Men er tað ikki heima hjá okkum sjálvum, at vit skulu skapa fortreyt- irnar? - Jú, sjálvandi eiga vit tað. Norðurlandaráðið kann seta spurnartekin við, hví tað skal stuðla orðabókagerð í Føroyum, tå ið føroyingar sjålvir ikki gera nakad vid tad. Hetta er ein eymur spurningur og sjålvandi eiga vit at studla okkara egnu mentan. Umbodanin broytast Eitt annad mål, id Dan R. Petersen ætlar at reisa i Norðurlandaráðnum er at broyta føroysku umbodan- ina soleidis føroysku um- bodini ikki sita i somu nevnd. - Bæði Jógvan og eg sita i Nordurnevndini undir Norðurlandaráðnum, sum er ein mentamålanevnd. Eg kundi hugsað mær at slopp- ið i nærnevndina, ið tekur sær av til dømis fiskiveidi- og umhvørvisspurningum. Taktiskt er tað skilabetri, at vit sita í hver sínari nevnd. Alendingar og 'grønlending- - Vit hava møtt stórari vælvild frá politikarunum úr hinum Norðurlondunum, teir vita nógv um Føroyar, hava stóran áhuga fyri føroyskum viðurskiftum og kenna nógvar fóroy- ingar, sigur Dan R. Petersen. ar hava býtt seg á henda hátt. Eg havi nevnt hetta fyri formansskapinum í Norð- urlandaráðnum og tey eru vælviljad. Stødan er kortini tann, at nevndirnar eru vald- ar og ti kunnu broytingar ikki fara fram nu - ikki uttan at onkur parlamentarikari vikir, sigur Dan R. Petersen. Tað var miðskeiðis i sjeytiárunum, at Føroyar fingu umboð í Nordurlanda- ráðnum sum partur av donsku umboðanini. Før- oyska umboðanin er vanliga býtt millum andstøduna og samgonguna. Norðurlanda- ráðið varð stovnað í 1952. Tað er eitt forum av parla- mentarikarum, sum hava ein yvirbygnað, ið eitur ráð- harraráðið. Tað er misjavnt, hvussu stórt ráðharraráðið er, parlamentarikararnir eru 87 í tali. Grønlendingar og føroyingar eiga tveir í part av teirri donsku umboðan- ini, og álendingar eiga tveir á teirru finsku umboðanini. Fíggjarlógin hjá Norður- landaráðnum er 930 milli- ónir krónur. Næsti fundur í Norðurlandaráðnum verður 8. februar í Helsinki. Fimm broytingar í áseting av skatti - Við gildi frá 1. januar 1998 eru reglurnar um hjúnabandsskatt broyttar, soleiðis at hjún nú verða sett í skatt hvør sær. Frá sama degi at rokna vórðu reglurnar um sjálvuppgávu broyttar. Fyri at røkka endamálunum við nevndu broytingum verður skotið upp at strika møguleikan til at flyta ónýttan frádrátt til hin hjúnafelagan, verður m.a. sagt í uppskotinum um broytingar í ásetingum av skatti. Uppskotið var eftir 1. viðgerð beint í figgjarnevndina ÓLAvur i Bem ýrið legði gonguskjalinum hjá sitandi samgongu verð- ur skotið upp at hækka barn- afrádráttin | í landsskattinum við kr. 1.100 pr. barn, úr kr. 2.900 til kr. 4.000. Fíggjar- ligu meirútreiðslurnar eru mettar til at verða umleið kr. 11 mió. Fyrisitingarliga fer | broytingin ikki at hava nakr- ar tupulleikar ella aðrar eirútreiðslur við sær. Hjúnaskattur sta broytingin er ein til- ring av ásetingarlógini til nýggju reglumar um hjúna- Bandsskatt og sjålvuppgåv- u, sum kom í gildi 1. januar 1998. - - Broytingaruppskotid hevur vid sær, at ein gativur - ein frádráttur í skattinum. og træn ur vist til einfaldingina sjálvuppgávuni, st tg ingin hava eina einfaldan vid sér. > Pensionistar Tridja broytingin, sum við- víkir frådråttinum hjá pen- siónistum, er somuleiðis ein tillaging av ásetingarlógini til meginreglurnar og nýggju reglurnar um hjúnabands- skatt og sjálvuppgávu - Endamálið við pensión- istafrådråttinum var at tryggja, at pensiónistar, ið bert fingu grundupphædd- ina, ikki skuldu rinda skatt. - Sum lógin er nú, kann Sur: Dre fyrir frá í til annan. Samskitting sn så de fl meeen er annars he at Ht møguleikan tt at flýta ónýttan frádrátt til hin hjúnafelagan. Bústað uttanlands Fjórða broytingin viðvíkir persónum, sum fáa pensjón goldna úr Føroyum sambært millumlanda sáttmálum um sosiala trygd, men sum hava bústað uttanlands. - Sambært galdandi skatt- areglum skulu hesir persón- ar tinda 42% av pensjónini til Føroya. Til samanbering- ar kann nevnast, at Noreg ikki roknar skatt av pensjón, sum verður rindað pensjón- isti, sum býr uttanlands. Í Noregi og Svørfki verður - um upp, at tær neyndu oj HE! skattað, við 35%, og Ísland skattar við 39.2% á av tí partinum, sam fer upp un 2.300 krún- - Landsstýrið heldur. at vit í Føroyum á hesum øki skuli leggja okkum so tætt pp at reglunum í ødrum NEL og SKJÓRÚMÐ Dór sjónir verða kataðar við 10%, og at broytingin fær gildi frá og við 1. januar 1998. Mett verður, at í mesta lagi I mi6. kr. árliga verða útgoldnar. Broytingin kem- ur sostatt at kosta landskass- anum í mesta lagi umleið 300.000 kr, sigur Signar á Brúnni m.a. í viðmerkingu- num til broytingarnar. Annars upplýsti landsstyr- ismadurin, at ætlanin er, at Toll-og Skattstova Føroya skal yvirtaka innkrevjing og panting frå Føroya, Gjald- stovu. Fá