mikudagur 16. desember 1998síða 23

He s F $ Nr. 239 — 16. DESEMBER 1998 tidindabladid 23 Ummæli: : sum smådreingir og (helst vid Sjúrða á Flettu sum for manni) róðu umborð Frá krígstíðini eru eisini aðrar myndir, t.d. tað ið menn prátaðu um kríggið; men sjómenn plaga at tosa lítið um vandaferðir. Frá útróðrarmonnum er ein frásøgn, sum ber yvir- skriftina „Á útróðri í út- nyrðingsódn“, um eina minniliga ferð hjá sjey- mannafarinum „Langabba“. Formaður á bátinum mundi vera ein, ið stóð mær so nær sum nakar. Hóast frásggnin er drúgv, lýsir hon vilkorini hjá útróðrarmonnum har norðuri. „Langabbi“ mundi ikki vera tann einasti, sum í ringum umstødum næstan ótrúliga slapp heim um Riv- tanga og sleit upp land. Men Hjalmar á Teigunum dugdi eisini so væl at skapa dram- atikk. Bardagaár Við heimsbardaganum kom óhugnin í alt føroyskt sam- felagslív. Nógvir av pápu- num sigldu í hesum vanda- tíðum, og altíð var óvist, um teir komu aftur. Sjálvandi varð nógv tosað um alla 6- vissuna, ótryggleikan og vandan í henni. Hesum greiðir Petur Jacob livandi og sannførandi frá. Radio var bara í heilt fáum húsum. Í handlinum hjá Petur Krist- iani var eitt Evropakort við knappanálum, sum vóru fluttar, so hvgrt eydnan skifti. Eftir knappanálunum varð lagdur ein reyður tráð- ur, sum sýndi tey skiftandi hermótini. Hetta var eisini siður (sum vera man oftast í loynd) í londum í Evropa yvirhøvur. Longu annan dagin fyri ella dagin fyri at Føroyar vórðu hersettar 12. april, vórðu fólk við Gj6gv varug við, at álvarsamar stundir stóðu fyri framman. Eingin sigur seg vita um hesa hend- ing uttan gll tey Gjáarfólk, sum hoyrdu brestirnar frá tungum kanónum í stórum sjóbardaga norðanfyri. Fólk hoyrdu skotríðirnar, men sóu einki. So kom myrkaleggingin, og so komu minurnar. Onk- ur rak á land við Gjógv, og skaði stóðst av so sum í gðr- um bygdum. Onkur varð skotin. Allir vandar vóru veruleiki. Og hvussu var vandin fyri skipum og skipsmonnum? Hann Á Litlafløtti. Hóast myndin er yngri, so er spælið kortini tað sama. Í tí | fremsta bátinum eru Ólav- ur og Heðin, og í bátinum høgrumegin eru Dánjal og helst Jákup .. . i á tf x:1516 45 82 hjá í i% 8 gt mundi telja meira. Tysk flogfør komu inn yvir bygd ina, eisini einaferð menn vóru á fjalli á várgongu, so at fjallmenninir máttu krógva seg, har sum lívd kundi vera. At kríggj var, mundi vera sjálvt bórnunum greitt, tá ið tey fyri fyrstu ferð sóu brynjaðar bretskar hermenn í bygdini. Tað hev- ur sjálvandi verið spennandi at síggja so sjáldsamar gest- ir. Tað segðist, at hermenn vóru Uppi á Barmi og kann- aðu møguleikan fyri at gera krigsflogvøll har. Rekin Gjógv er gott rekapláss á høgætt og serliga á land- nyrðingi. At leita eftir reka er helst ein natúrligur og góður siður í trotatíðum, tá ið alt hjálpir til. At leita eftir reka var eis- ini ein mentanarformur fyri seg. Men rekar í krígstíðum av hasum slagnum kundu bæði vera góðir og ringir minur og aðrir spreingi- knøttar og so annað, sum kundi koma væl við. Tá kundu menn leggja nógv fyri. Dreingirnir skuldu jú eisini læra seg at verða reka- menn. Væl kendur er hin stóri flakin, sum Kristian Jóhannes fann Eysturi í Fjøru. Hann var av tí góða slagnum. Tey, sum vóru børn tá, minnast enn alt tað góðgætið, sum fingið varð úr honum. Men eisini undir hesum undarligu umstødum lagaði barnasálin seg eftir givnum veruleikum og gjørdu eisini hann eftir. Sjógvurin hjá børnunum við Gjógv var fyrst og fremst Áin, og hó- ast partar av Anni kundu vera Ólastovuáin, Gortruáin og aðrar „áir“, so var barn- ahavið fram um øll onnur tann passaliga djúpi og vakri Litlifløttur. Tað man vera fáur drongur, sum ikki hevur verið „kópur“ ha Har høvdu dreingirnir bátar har gjørdu teir havnir og bryggjur. Har var ein heilur vaksnamannaheimur í litl- ari, men trúgvari útgávu. „Aurora“ Á trappuni hjá Olsen løgdu smådreingjabåtarnir upp veidina. Har sat ålvarsamur maður (eins og tann niðri í Gjónni) og gjørdi veiðina upp, skrivaði vektarseðlar og hevði annars samvitsku- fult alla umsiting av útróðr- inum við steinum sum fiski. Aurora, sum sigldi við fiski, tá ið reiðarin og fiskakeyp- arin hevði tíð, var tó ikki nøkur stásilig snekkja; hon var ein blikkkassi; men var nú ikki verri far fyri tað, og helst hevur verið neyðugt hjá henni at taka nógvan fisk, tí at útróðrarmenninir, dreingirnir, vóru nógvir, og teir fiskadu nógv. So nógv, at við hvort mátti Stóraskip hjá Petur Jacob hjálpa til. Aurora og Stóraskip av- reiddi Niðri á Sandinum. Har vóru Aberdeen, Grims- by og Hull. Innløga og gjaldføri mundi sum f ødrum fiski- skapi vera hampuligt. Gull- ið fekst úr sandinum Niðri í Fjøru. Tað vóru tinnurnar. Í upplaðaðum handlum ovar- laga í Fjøruni høvdu gent- urnar handlar, og har kundu alskyns vørur keypast fyri tinnur. So gll henda barna- mentan var ein væl virkandi samfelagslig og búskaparlig skipan, minst líka væl virk- andi sum tann í vaksna- mannaheiminum. Páparnir sigldu til Bretlands og keyptu forkunnugar verur har. Dreingirnir sigldu í Ánni og keyptu líka for- kunnugar vørur frá gentu- num Niðri í Fjøru. G03:1 vs i GM 3ysk Loysing við Gjógv og tá ið mentan var skeiv Í hesum møguligu fullveld istíðum verður kanska oak ur politiskur sjónleikur, sum verður spældur umaftur. Men tað var sanniliga ikki spæl hjá ungdóminum við Gjógv, tað, sum Petur Jacob fortelur um føroyskan poli- tikk f krigsårunum. Tá ið Thorstein Petersen og Poul Petersen vóru á pol- itiskum fundi við Gjógv, vóru teir inni hjá Karl Jac- ob. Sjálvandi sat hann undir hvgrjum orði. Hann greiðir frá politiskum fundum í privathúsum (hjá fólka- floksmonnum væl at merkja) og serliga einum í Dansistovuni uppi á Gjógv og einum í neystinum í Trødni. Har gekk ikki milt fyri seg. Radioapparatini vóru fá tá á dógum. Menn og ung- lingar tyrptust í einum hús- um at lurta eftir úrslitunum, sum Telegrafstødin í Havn sendi út 14. september 1946. Verturin var ikki loys- ingarmaður, og tá teir høvdu talt saman, varð komið til, at meiriluti var fyri stjórn- aruppskotinum. Tá letur í einum unglingi: „Tit hava gloymt mentuna!“ Talt varð umaftur, og rætt heyði hann: Meiriluti var fyri loysing. Við Gjógv høvdu 74 atkvøtt fyri loysing og 24 fyri stjórnaruppskotinum (ávik- avist Fólkafloks og Sjálv- styrisfloksatkvødur). Farið varð í kirkjukjall- aran eftir flaggstongini hjá ungmannafelagnum ,,Nord- stjórnini“. Hon var av bambus og so stór og høg, at hon varð brúkt til stranga, tá-ið menn vóru til bjarga. Hon varð sett niður í Ánna og surrað at Brúnni, og tað stóra flaggið hjá ungmanna- felagnum varð vundið á stong. Øllum dámdi helst ikki Vandi var fy t onkur kon og tók hetta igg1ð niður hendi unnumorgun Dreingirnir vóru tá, skrivar Petur Jacob, eitt sindur móðir og orkaðu lítið meira Tá kom ein eldri bulmikil maður (eg hugsi mær, at tað man hava verið Gamli Pæt- ur) og bað teir fara heim at sova; hann skuldi sita undir Merkinum. Har hekk Merk- ið sum tekin ella heldur prógv um, at Føroyar vóru frælsar. Henda sega er søg- an um ta idealismu, sum Føroya ungdómur fyrr hevði, men sum hvarv. Hvør veit, kanska er hon komin aftur nú. „Barnsins gaman“ Gaman og leiku vórðu tá ikki keypt og kundu nóg illa keypast. Hjá børnunum var tað natúrligt at skapa sjálv. Barnamentanin er ein gjøgnumgangandi partur av báðum bókunum, tí sum rit- høvundurin sigur: „Sum nomið er við aðra- staðni í hesum bókaverki, so vóru tey vaksnu, og tá serliga foreldrini, fyrimynd barna. Her royndi so smá- gentan at stíga í spor móður sínar, og sonurin elti faðir sín. Hetta var so sjónskt at síggja bæði í barnaspølu- num og ti, børnini vóru uppi f arbeidslivinum. Tad ber ti sjålvandi illa til at skriva sini barnaminni og ikki gretta um barnsins leik og spæl, tí satt at siga, so spældu vit tt, at tad er skriv- ad sum ein samanfatan av øllum ti, sum lagt hevur ver- ið fram, og í takksemi fyri at hava fingið tann frammi- hjárætt at vaksa upp við Gjógv, í hesi bygd við so nógvum møguleikum. Vakrari kann tað ikki sigast: „Her var alt lívsgrundar- ið So nhøvdu forfedrar okkara eisini ta føstu livså skoðan ella rættar > tilfeingi, ið trúgv, at alt ta var at fáa úr lívsgrundarlagi teirra, var Guðs gáva. Teirra lutur var so at arbeiða, røkja og um- sita væl hetta lívsgrundar- lagið og tær ognir, teimum vóru litnar til, og gjørdu teir tað, høvdu teir tað álit á Skapara sín, at hann so eis- ini gav teimum tað, teimum tørvadi til lívsins uppihald.“ Hetta er einki minni enn ein heilskapt heimsmynd hjá rithgvundinum, og hon er stutt og greið (hóast hon er væl longri í kapitlinum). Henda bókin er prýdd við o.u. 160 frálíkum myndum frá Gjógv. Tað er neyvt samsvar millum myndirnar og sjálvan tekstin, sum tí kenst enn meira livandi og nærstaddur at lesa. Aðrenn Yvirlit og fólka- nøvn og Myndaeigarar standa aftast í bókini, er eitt Eftirmæli, sum ber heitið: »Kvøda til fedrarnar“. Her skal bara endast við tveim- um teimum seinastu reglu- num: „Dýrmætan ferning frå fedrum vit fingu í kova. Stórur er saknur, nú hesi í moldini sova.“ Petur Jacob Sigvardsen hevur sanniliga sett teimum eitt virðiligt minni. Bókin er prentað og inn- bundin hjá Einars Prent, og tað má sigast um hesa, eins og sagt var um ta fyrru bók- ina, at hon er einki minni enn eitt prentlistarverk og eitt prýði fyri føroyskt prenthandverk.