leygardagur 19. desember 1998síða 6

tíðindablaðið SOS Nr. 242 — 19. DESEMBER 1998 Viðmerkingar: Er stødan hjá teimum eldru - og serliga teimum veiku eldru - nóg góð og trygg? Í Fóroyum búgva 45.000 fólk. Av hesum eru 6.150 yvir 65 ár. Av teimum verður roknað vid, at 10% eru so mikið óhjálpin, at tey hava tørv fyri uppi- haldi á einum stovni. Eftir hesum skuldi tórvurin hjá okkum verið 615 stovns- pláss. Men vit hava bara 327, sigur Sigvald Kristiansen, sum vísir á stóra tórvin á stovnsplássum til tey eldru Hesa seinastu tíðina hava viðurskiftini hjá fólkapens)- ónistum ofta verið umrødd, bæði í útvarpi og sjónvarpi og í blødunum, ikki ti, at alt er so gott og í lagi hjá teimum eldru, tvørtur ímót Pensjónistar gera meira og meira vart við seg og vísa sína ónggd vid mongum viðurskiftum hjá teimum, hóast tað má sigast, at tolin hava tey eldru verið. Lyftir um bata tróta ikki frá teim- um ymisku politisku flokk- unum, men lítið og einki tí ov knøpp tíð er til hvønn einstakan, um alt skal náast. Tað er lætt a ] lid av fleiri brek og sjúkur, so tey veiku í hesum aldursbólk- inum verða fleiri í tali, tey koma sostatt at hava brúk fyri meira hjálp og lætta í teirra egna umhvørvi heima Núverandi skipan er góð, men má útbyggjast mun- andi Her skal ikki rødast so nógv á hesum sinni um fólkapensjónsupphæddina, sum summi kanska klára seg so dánt við, men nógv ikki, heldur ikki skal so nógv sigast afturat um tørv- in å hjålp heima, sum er nógv størri, enn orka er til í løtuni. Men eg ætlaði mær at umrøda tann partin av Pr eldraumsorgan, sum verður teimum veikastu fyrr, tey, sum hava dagliga røkt fyrr neyðini, sum ikki kann fremjast í heiminum vegna ringar umsteður heima, ella tí at stødan hjá tí einstaka er so ring, at ikki ber til at vera heima. Tað kann vera knappliga ákomin sjúka, sum hevur verandi brek við sær, og sum ger, at onnur mugu vera um viðkomandi alla tíðina. Tað kunnu eisini vera fólk, sum sita í einsemi og ikki eru før fyri at fara út fyri dyr, ella har eingin næstringur er at vitja. Hvat hava vit av møguleikum til slík hjálparleys fólk, sum flest eru í eldra aldursbólk- Vit hava sjúkrahús, sum taka ímóti øllum, sum eru álvarsliga sjúk, har tey verða kannað og vidgjørd so gott, sum tað nú einaferð ber til. Tá hetta er liðugt, kanska eftirviðgerð fta aðrastaðni 11 SKÁ fara fram, burturav er í Havn við 33 plássum, meðan hini taka sær av teimum meira óhjálpnu og røktartørvandi eldru Umframt nevdu Røktar- heimini og Ellisheimið eru fleiri eldrabyli og sambyli og vistarheim ymsastaðni í landinum. Hesi eru ætladi teimum eldri óhjálpnu, sum ikki er pláss fyri á teimum størru heimunum. Tað eru smærri eindir í ymiskum kommunum, har tørvurin á búplássum fyri eldri er so stórur, at kommunurnar hava sæð seg noyddar til at gera okkurt fyri sínar borg- arar Hetta verður gjørt í sam- starv við landsmyndugleik- arnar við stuðli gjøgnum Al- mannastovuna og í sam- starvi við heimargktina Hesi smærru heimini vísa seg at vera ein sera góð hjálp í umsorganini fyri teimum meira veiku eldru, sum her kenna seg væl við Yvirlit yvir steðuna í hvørjari sýslu sær: Norðoya sýsla Eysturoyar sýsla Norðstreymoyar sýsla Sudurstreymoyar sýsla Vága sýsla Sandoyar sýsla Suðuroyar sýsla enn á sjúkrahúsinum, men sjúklingurin skal framvegis røktast og ansast á besta hátt, og ber ikki til at gera hetta heima, so koma rgkt- arheimini inn í myndina. Vit hava 5 stórri ellis- og røktarheim í Føroyum við umleið 200 tøkum plåssum. Hei eru partvís ætlaði sum ellisheim. Eitt ellisheim góðari røkt og í tryggum umstødum. Eina uppgerð yvir bú- pláss havi eg fingið til vega við at ringja til øll heimini, sum taka sær av teimum eldru, eisini hvussu nógv standa á bíðilista til at koma inn á hesi heim. Aftaná skal ein meting gerast yvir tørvin á búplássum - her meint við bæði føst búpláss og um- lættingarpláss - og síðani gerast ein úrskurður yvir støðuna í dag. Fyri alt Føroyar eru 327 tøk búpláss, her er íroknað eitt sambýli í Vági við 10 plássum, sum verður tikin í brúk í 1999. Á bíðilista standa 644 fyri allar Føroyar. Hesi eru fólk, sum ynskja at koma inn á eitt røktarheim, ellisheim ella sambyli, annadhvørt sum fastbúgvandi ella til umlættingar. Í Føroyum búgva útvið 45,000 fólk. Av hesum eru 6150 yvir 65 ár. Av teimum, sum eru yvir 65 ár, verður roknað við, at 10% eru so mikið óhjálpin, at tey hava tørv fyri uppihaldi á einum stovni. Eftir hesum skuldi tørvurin hjá okkum verið 615, men vit hava bert pláss fyri 327. Eftir tølunum omanfyri 327 + 644 = 971 er tørvurin upp aftur størri Møguliga koma summi nøvn á bíðilistunum fyrr fleiri ferðir, so fyrivarni skal takast, um hetta tal er púra beint, men hóast hetta fyri- varni, so er týðuligt, at tað eru alt ov fá tek búpláss til veik og óhjálpin fólk í okk- ara samfelag. Tá tosað verður við leið- arar á hesum ymisku stovn- unum, so skilst væl á teim- um, at tey eru ørkymlad av teimum longu bíðilistunum. Tey vita ikki síni livandi råd. Hvør skal takast inn, og hvønn skulu tey siga nei til? Tað eru bert tey ávísu plássini, hvat er so at gera? Tey avvarðandi mugu so taka um endan, og tað verð- ur eisini gjørt bæði væl og virðiliga. — Heimargktin, heimasjúkrasystrar og kommunulæknar hjálpa so til, har tað krevst. Abøtur í heiminum eru ofta neyðug- ar, og kann hjálp fåast til hetta eftir umsókn. Somu- leiðis er eisini ofta brúk fyri hjálpartólum, sum Hjálpar- tólamiðstýðin kann skaffa til vega. Men ynskjandi var, at munandi betri hjálp varð veitt teimum eldru, so tey kendu seg meira trygg. Meira heimahjálp, eisini Tað er einki at ivast í, at eldri hava tað betri nú enn fyri bara 25 árum síðani, men enn krevst nakað, áðrenn vit kunnu siga, at stødan hjá teimum veiku eldru er sømilig fyri eitt samfelag sum okkara, sigur Sigvald Kristiansen uttan fyri vanligu dagar- beiðstíðina, helst við møgu- ligari tilkalluhjálp um nátt- ina. Tað vildi verið ein tryggleiki hjá nógvum av teimum meira ússaligu eldru, sum eru heima hjá sær sjálvum. Fyri 25 árum síðani var nógv tosað og skrivað um eldrargkt og ellisheim. Samfelagsviðurskiftini hjá okkum vóru tá í ferð við at broytast, og hendan broyt- ing er farin fram við miklari ferð á so at siga øllum sam- felagsøkjum. Men fyri at halda seg á gkinum fyri eldrargkt og samanbera hana við nútíðina, so kann stutt sigast, at avvarandi myndugleikar høvdu ikki serliga stóran áhuga í hesum máli tá, åvis blød talaðu beinleiðis ímóti at byggja ellis- og rgktarheim, tann vanliga hugsanin var, at fólk skuldu vera í sínum heimi og passast av teimum avvarðandi til doyggjandi dag. Soleiðis var tað í goml- um døgum, og soleiðis átti tað framhaldandi at vera. Men í dag er hugburðurin til eldrargkt broyttur mun- andi. Myndugleikar, blød, almenningurin, øll taka nå undir vid, at tey veiku eldru skulu fåa betri og tryggari umstødur. Samanbera vit tølini fyri 25 árum síðani við tey í dag, Sigvald Kristiansen, kommunulækni hevur kannað tørvin á ansingarplásum til eldri so vóru tá umleið 4000 fólk yvir 65 ár, nú 6150, tá vóru 100 tøk pláss til eldri, í dag 327. Tørvurin var tá umleið 200, í dag yvir 600. Eldrargktin er munandi batnað hesi 25 árini, men vit hava ikki fylgt við í út- byggingini av eldra-bústgð- um, helst hevur kreppan, sum rakti alt samfelagið so hart, havt sína ávirkan her. Hetta verður ikki møguligt at vinna inn aftur í bræði. Men tað eru framvegis nógv eldri, sum hava meira hjálp fyri neyðini, so í fyrsta umfari má heimahjálpin víðkast munandi við eyka heimahjáip alla tíð á sam- døgrinum, samtíðis sum kommunurnar seta å stovn fleiri sambylir og umlætt- ingarplåss. Tað er einki at ivast í, at eldri hava tad betri nå enn fyri bara 25 árum síðani, men enn krevst nakað, áðr- enn vit kunnu siga, at stødan hjá teimum veiku eldru er sømilig fyri eitt samfelag sum okkara. Sigvald Kristiansen