mikudagur 23. desember 1998síða 13

SØRENS: " Nr. 244 - 23. DESEMBER 1998 siga, at tey eta ikki kjøt, mjólk. sjokulåtu og annað og røra ikki rúsdrekka. Tað kann vera hart, tá ið hugsað verður um oll jólaborðini. sum verða hildin. Tankin aftan fyri hetta er, at á mid- nátt, tá føddur, verdur farid i kirkju og tå verdur fødingardagurin hå- tíðarhildin. Tá id gudstæn astan er av, verður farið heim til eitt stórt borðhald og jólagávur fey lutheransku hátíð arhalda jólaaftan sum vit við joladøgverda og gávum Jesus er jólaaftan Greiðan skilnað Finnar gera ikki so nógv burtur úr at prýða í heim inum til jóla áðrenn høg tíðin byrjar. Tað er fyri at gera ein týðiligan skilja millum gerandisdagin og stóru høgtidina sum kemur Jólaaftansmorgun prýða Vit jólatræið og húsið annars og tað er ein sera hugnaliga løta, sigur Peter Turtschan- inoff Jélabordhaldini, ella jól- afrokostarnir sum teir van- liga verða róptir, eru væl ødrvisi í Finnlandi enn vit kenna tey hjá okkum. Finn- ar gera nógv burtur úr at hava mentunarlig innlegg meðan borðhaldið er, ser- liga tónleik og leik. - Tónleikararnir hava úr at gera við at spæla til jóla bordini. Tað er ein sera strævin tíð fyri teir. Virki og fyritøkur keypa heilar fram- førslur frá sjónleikarhúsum og tónleikarum, sigur Peter Turtschaninoff, sum sjálvur hevur spælt til nógvar slíkar framførslur. Og tað er ikki so galið, hóast tað er strævið, tí tón- leikararnir fáa altíð gávur Føroysk jól Seinastu árini hevur Peter Purtschaninoff etið fór oyska gás jólaaftan og dunnu jóladag, umframt annan føroyskan mat sum grind. spik, skerpikjøt og fisk Og eg havi ongantíð smakkað so góða gås sum ta føroysku. Hon er nakað heilt fyri seg, men hon skal bara ikki steikjast so hart. ti so fer alt feittið úr henni Gásina fylli eg við øllum góðum. Fyrst taki eg lungu, hjarta og livur úr henni og kóki eg tað saman við leyki, hvítum pipari og laurberja bløðum. Síðani taki eg gam- alt fransbreyð, mæli tað væl við ein kvørn, so taki eg súrepli og blommur og koyri alt inn í gásina. Borðreiða vit við skinku brúka vit feittið frá skinkuni til dypp. Á middegi jóla- aftan dyppa vit myrkt breyð, sum er bakað við maltkorni, siroppi og rosin- um, niður í feittið og eta tað so saman við rís a la mande. Aðrenn stóra dógverðan jól- aaftan hava vit altíð eitt stórt fiskabord við um seks sløg- um av sild, einiberjasild, si- trónsild, norðlandssild, kryddsild. stokta sild í laka umframt gravad laks. Og tíðindablaðið A ——Wi—aw—wid€ceawrwwwewweeeei 13 eitt sum má vera á borð inum er rækjur við rogni frá einum lítlum fiski, sum liv- ur við innsjógvin í Finn landi. Alt hetta verður fyri- reikað lítla jólaaftan og í Føroyum er tað so lætt, tí øll hava hjall. Tað hava vit ikki í Finnlandi. Um tað er nakað við teim føroysku jólunum Peter Turtschaninoff fer at sakna. tá ið ella um hann fer aftur til Finnlands, sigur hann Mær dámar væl skerpi kjøt, um tað ikki er av ein um gomlum veðri, røst riv men ikki so væl ræst kjøt og súpan. Hetta verður ringt at fáa hendur á í Finnlandi. sigur Peter Turtschaninoff at enda - A jólum eiga vit at hugsa um tey, ið ongan góðan eiga. Tá ið eg var barn var eg altíð við ommu og abba mínum, tá ið tey lótu gávur og pengar til tey ognar- leysu. So fekk eg tað í beinið, at tað eigur man at gera á jólum, sigur Peter Turtschaninoff Mynd: Jens Kr. Vang 1 JOlatrøll og skammbót Eyðun Andreassen, folkalivsfrødingur f Føroyum var skomm ikki at fåa sin arbeidssetning lidnan til høgtidirnar vid ársskiftið. JOlatrøll er van- ligt enn at siga um eitt, ið er ikki liðugt til jóla. Ny ggjårstrøll og trettanda- trøll hevur eisini verid sagt, tå setningurin var, at hava eitthvørt lidugt til hesar høgtidir. Øll kunna fåa høgtids- trøll, uttan løgtingsmenn fyri ííggjarlógina, sum skal viðtakast áðrenn 1. januar. | og seinasta atkveðu- greiðsla hevur onkuntíð verið sjálva nýggjársaftan. Tað man vera einasta lóg móti nýggjárstrelli. Og heppið er tað, tí ein, ið bara fylgir við so dánt, kann lætt gerast sannførdur um, at var henda lóg ikki, fór vit inn í mangt árið uttan figgj- arlóg. Tað arbeiði, ið áður hoyrdi til hesa árstíðina at gera, var tøtingin, og flestu heimildirnar um jóla- og onnur høgtidstrøll eru um bundin pløgg. Nú í tíðini verður tað oftast bara havt á orði, um okkurt verður jOlatrøll. Og verður sagt um alt meguligt, hóast setningurin ikki endiliga er, at hetta skal vera liðugt til høgtidina. Mangt plagg- ið hevði tó ikki verði greitt úr hondum, um hóttanin at fáa jOlatrøll ikki hekk yvir høvdinum. Orðið trøll sip- ar til tað hålvgjørda verkið Fyrr var meira gjørt burtur úr. A. Weihe sigur frá, at arbeiðskonurnar royndu at fjala burtur okkurt, tær ikki høvdu fingið liðugt, men at húskallarnir kundu vera grammir at leita. Hálv- gjørda verkið varð so hongt upp.undir bitan ella í ljóaran í roykstovuni til stóra skomm fyri tann, ið arbeiðið átti. Var talan um Ofta er tað tó um reppið, „jólatroll, vórðu triggir torv- konglar bundnir upp í plaggið, seks, um tað var nyggjårstrøll og 9, um tað var trettandatroll. Siðurin við jólatrelli var ivaleyst stuttligur uttan hjá ti, ið fekk trøllið. Tann, ið kanska skuldi hava plagg- ið, mátti tó sakna tað til høgtidina. Tað gjørdist ikki við, um tað var keðiligt, serliga tí flestu jólagávur- nar fyrr vóru pløgg Sum so mangur annar síður fyrr í tíðini hevur hes- in eisini eina djúpari mein- ing: her ráddi um, at fáa arbeiðið liðugt, og høgtidin var eitt pásket. Tað liggur eisini í síðinum, at fólk vildu byrja eitt nýtt ár uttan byrðar hangandi á herðu- num frá árinum fyri. Tað er ein góður siður, tí onki er so tungt, sum at skula fara undir eina byrði og hava ta fyrru á bakinum frammanundan A. Weihe sigur, at eigar- in av jOlatrøllinum fekk gjarna nakað i skammbót frá húsbóndafólkunum Men í løgtinginum slepst undan at taka stødu til nakra skammbót. Tí hverji eru húsbóndafólkini? Ja, tað er tað, politiski leikurin gongur um beint nú Livst so spyrst. 3