mikudagur 9. desember 1998síða 3

— Nr. 234 — 9. DESEMBER 1998 tíðindablaðið SOSjalFn Ingeborg Vinther um almennu umsitingina: Neyðugt at tátta í - Verður ikki táttað í innan almennu fyrisitingina, so verður galin endi, tí tað eru ikki fólkini á gólvinum, ið fáa arbeiði, men í hægra endanum gong- ur púra vilt fyri seg, har stjórar og fultrúar verða settir í starv, sigur Ingeborg Vinther, forkvinna í Føroya Arbeidarafelag. Hon heldur hetta ikki hóska saman við fullveldisprátinum DAGFINN OLSEN - Åt tosa um fullveldi, sam- stundis sum ein økjur um almennu fyrisitingina, er påra burturvið. Eg veit ikki hvgr skal alda men um danir fø gjalda, so haldi eg skommin er fullkomin, sigur Ingeborg Vinther. Hon filist å, at almenna fyrisitingin er f stødugum vøkstri, har stjórar og full- trúar verða settir í starv, meðan arbeiðsloysi millum ófaklærd er alt ov stórt. Verður ikki táttað í innan almennu fyrisitingina, so verður galin endi, tí tað eru ikki fólkini á gólvinum, ið fáa arbeiði, men í hægra endanum gongur púra vilt fyri seg, har stjórar og full- trúar verða settir í starv, sig- ur Ingeborg Vinther, for- kvinna í Føroya Arbeiðara- felag. Hon heldur hetta ikki hóska saman við prátinum um fullveldi. - Teir mugu heldur taka sær um reiggj og fáa sam- felagið og tað almenna at virka, tí tað nyttar ikki at reka tað almenna, bara við at seta stjórar, fultrúar og deildarleiðarar, heldur Inge- borg Vinther, sum heldur ikki metir, at myndugleik- arnir gera nóg mikið fyri at fáa vinnuna at virka, tí ar- beiðsloysið millum ófak- lærd og tímalgnt er eftir hennara tykki alt ov stórt. Sirkus ti - Tað hjálpir lítið at tosa um fullveldi, samstundis sum Ingeborg Vinther, formaður í Føroya Arbeiðarafelag teir útbyggja almennu um- sitingina við fleiri og fleiri fólkum við topplønum, meðan tey niðast á stiðjaum hava verri og verri við at klára seg, sigur Ingeborg Vinther. Hon sær onga meining í hesum. - Ein spurningur er eisini, Føroya Arbeiðarafelag: n annað er tímin mins. | og átta er íkki avgreiddur enn að, ið limirnir Ore 6- åg Pl er þa Inge- Ve siðai Annars er ikki at støbe verður tikin til slíkt so tíðliga í Føroys Arbeiðarafelag g, hesaferð varð so sd tikin beinanvegin. Ymiskt í sáttmálanum varð uppi í kjakinum á hvør skal gjalda fyri alt hetta. Hvor skal gjalda fyri sirkusi, sum gongur fyri seg í Tinganesi?, spyr Ingeborg Vinther, sum heldur, at lítið verður hugsað um avleið- ingarnar og tað sum liggur fyri framman. Hon ógvast yvir tølini, ið eru at hoyra um gkingina í landshúsarhaldinum og hon heldur, at táttast skal í. - Í almennagkinum, har Føroyar mugu læra at standa á egnum beinum Ein professari í búskapi sóknast eftir broytingum í Fóroyum og skjýtir upp, at blokkstuðulin verður skerdur CHRISTIAN SCHULTZ- LORENTZEN Ein skerjing í blokkstuduli- num. Farvæl til fóroysku og grønlendsku bod f Fólkatinginum. Og greiðar reglur fyri, hvar fullveldis- markið er. þv eygu og vittfevn- broytingar, um ríkisfel- Agra skal varðveit- ast. Tað heldur Martin Pal- dam, ið er professari í bú- skapi á universitetinum í us. Í komandi útgávu av faktíðarritinum >Samfunds- økonomen« fer hann í tær kritisku brillurnar í eini greinan av framtíðini hjá ríkisfelagsskapinum. Í greinini leggur hann harð- liga eftir føroyskum polit- ikarum, sum verda lagdir undir vantandi vilja til at fremja vittfevnandi b ygnad- arbroytingar. Tiltøk, id eru alneydug, um Føroyar upp å sikt kunnu fåa stoypt grundina til ein stødugan búskap. Martin Paldam hevur í nógv ár arbeitt við bú- skaparligu mekanismunum í ríkisfelagsskapinum. Tá hann setir síni krgv fram beint nú, er tað sum ein av- leiðing av gongdini í sam- bandi við sonevnda »Pins- apakkan< fyrr í ár. Her gjørdu føroysku politikarar- nir sær sum kunnugt dælt av støduni sum tungan å vektskålini. Vid at blanda føroysku kreppuna saman vid »atkvødusølu« til eitt stig hjá stjórnini, sum bert hevði til endamáls at justera danska búskapin, vórðu tær avtalurnar, ið gll kendu og fram til tá kundu livað við brotnar. Rein penganoyðsla, hildu nógvir danskir skattgjaldar- ar, og alsamt fleiri av teim- um eru nú farnir at spyrja: Fær Danmark nakað burtur úr ríkisfelagsskapinum ann- að enn útreiðslur og skomm og skitin orð? Í síni analysu staðfestir Martin Paldam, at ríkisfel- agsskapurin í dag stórt sæð bert verður hildin saman av søguligum og kensluligum orsøkum. Samstundis ynskja bædi Føroyar og Grønland økt sjálvstýri. Og skulu rivur ikki koma í rík- isfelagsskapin, er neyðugt at seta eina nýggja dagsskrá fyri samstarvið í framtíðini. Tað inniber m.a., at blokkstuðlarnir skulu skerj- ast, so teir at enda hvørva heilt. Tað skal henda yvir eitt longri tíðarskeið. Tað er órímiligt, at danskir polit- ikarar verða togaðir runt á pallinum, so sum teir verða nú, heldur búskaparserfrgð- ingurin, sum vil hava før- oysku og grønlendsku fólk- atingsumbodini skift åt vid antin tvær sendistovur ella rikisumbod. Eins og professarin Arne Larsen, sum er formadurin í Ráðgevandi Nevndini, metir Martin Paldam, at Føroyar kunna klára seg utt- an blokkstuðul úr Danmark, um fólkið er til reiðar at fara 25 prosent niður í livistødi. Men Føroyar spæla has- ard við síni framtíð, um pol- itikararnir ikki visa størri virkishug. Tad er bert ein spurningur um tíð, áðrenn ein nýggj búskaparkreppa rakar Føroyar, heldur Mart- in Paldam. — Stóri trupulleikin er, at als einki bendir á, at nakrar so kollveltandi broytingar eru framdar í Føroyum, so tað kann sleppast undan eini líknandi kreppu í framtíðini, sigur Martin Paldam. — Eftir mini metan verður tað ikki so leingi, áðrenn tað hendir aftur. Kanska verður tað um fimm ár, ella um vit eru heppin, tíggju ár. Tá tú skerur inn á bein, er trupul- leikin, at fiskastovnurin á Føroyabanka ikki er nóg stórur til at skapa eina høv- uðsvinnu fyri 45.000 fólk- um, ið vilja hava eitt livi- stødi sum tað danska — held- ur ikki um tað hvørt ár úr Danmark verður sprænd ein milliard inn í samfelagið, sigur Paldam. — Harafturat eru tveir stór- ir trupulleikar, sum okkurt kundi verið gjørt við, men har einki er hent. Tað er tørvurin á eini broyting í kommunum, sum skulu minkast úr 50 niður í fimm ella seks. Og harafturat er neyðugt við eini regulering av fiskivinnuni, so tað ikki verður ovurfisking aftur. Vit eiga at minnast, at New Foundland hevur verið gjøgnum triggjar stórar kreppur í fiskivinnuni hóast vit har so at siga altíð hava havt reguleringar nakað sum tær, sum vit í dag hava í Føroyum, sigur Martin Paldam, ið heldur, at so at siga allir politikarar í Før- oyum hava eina medábyrgd av stóru kreppuni í landi- num — so ein uppgerð við syndirnar frá í gjár lættliga kann gerast tað bera runu- blakarí. — So er tað jú nógv lættari at finna ein syndabukk utt- fundinum. Lenarvíður- skiftini vórðu viðgjerð eins og álitismannaskip- anin, Millum annað var — millum klokkan sjey og átta. við pensiónsviðurskift- unum. Sum er gjalda ar- beiðsgevarar I prosent. Aftaná 1. januar 1999 verður heta 2 em. sigur Ingeborg forkvinna i Føroya sg beiðarafelag. haldi eg, at táttast skal í. Tað ein hevur hoyrt, so er mið- fyrisitingin dýrkað frá 20 miliónum upp í 60 milliónir frá 1995 til 1998, sigur Ingeborg Vinther, sum ikki fær hetta at hanga saman við prátinum um fullveldi. - Skulu danir gjalda før- oyska fullveldið, so. er skommin fullkomin, sigur Ingeborg Vinther. A Martin Paldam anífrá. Ein tílíkur hevur enntá tann fyrimun, at hann gevur tjóðskaparligt saman- hald — og tað hevur ein tørv á, meðan sárini lekjast. Men tíverri hevur tað eisini út- reiðslur við sær. Tað er neyðugt at blása teir smáu trupulleikarnar, sum eru við »figgindan uttanifrå« upp til nakað heilt óveruligt. Sam- stundis minka trupulleikar- nir í landsins egna politikki samsvarandi. So nú ganga øll bert og vóna, at oljan kemur, sigur Martin Pal- dam.