mikudagur 30. desember 1998síða 6

tíðindablaðið Nr. 246 - 30. DESEMBER 1998 Notat í sambandi við arbeiðsumstóðurnar hjá Landsverkfróðinginum tey seinastu árini: Vit standa í løtuni í eini stóðu. sum ikki var til at um- ganga, soleiðis sum landsumsitingin er tiltuskað hesi seinastu árini, sigur starvsfólkið á Landsverksfróðings- stovinum í notati, sum gjórt er um arbeidsumstødurnar á stovninum Tað ber til at skjóta frå hond inntil tilvildin vil, at okkurt burðardygt stendur upp av grávarbakkanum Tað ber til hjá leiðarum at brúka sína leiðsluorku til at skriva »tryggingarskjøl« fyri best at a sin egna sess - og so 13ta málini sigla sína egnu leið Tað ber til hjá lerdarum at brúka sína leiðsluorku ul at leggja fót- onglar, fyri so í tíðarinnar fyllu at taka hesa línu uppaftur og avhøvda aðrar leiðarar við óaktuellum >sak at verða stung m. sum kastaðu Tað ber ul nnur at ummæla uttan at g hverki sær sjálvum ella ødrun greitt, hvat skal ummælast. hvussu g undir at senda skriv ut ti z vid hvørjum endamåli - hverji mannagongd ummælast skal fyn síðani at kasta øðrum fyri, at tey lesa í eyst og skriva í vest Tað ber eisimi til at lesa sínar egnu ábyrgðir so neyvt, at ein ikki á nakran hátt fer uttanum sitt egna hevuðseki. fyri at bjarga egnum skinni uttan at hugsa um tungar byrðar. sum leggjast á onnur. Men tað ber eisini til hjá ábyrgd- arfólki heilt og fult at síggja burt- urfrá allari hesi óhumsku, sum býr so djúpt í menniskjanum Tað ber til hjá ábyrgdarfólki undir øllum umsteðum. uttan mun til arbeiðsumsteður. alla tíðina at gera sítt tl, at sum frægast fæst burturúr tí einstaka málinum, hav- andi í huga eit“ breitt loyalitetsmát bæði mótvegis landsstýri. legtingi. faki, veruleika. målsetningi og nýtslu Tað ber til hjá ábyrgdarfólki at vekta alt. sum gjørt verður á hesi vágskál og so heldur einki at gera enn at gera nakað skeivt ella 6 reint Tað ber til hjá ábyrgdarfólki at síggja burtur frá menniskjaligu 6- humskuni og trúgva uppá, at niðast á breddanum vil tað sakliga, fram- sókna arbeiði vinna á allari 6 humsku Fyri hesi ábyrgdarfólk er hetta einasta leiðin, tí fótonglar, órein- skapur. óreiðiligheit og óprofessi- onalisma fyri tey er verri enn einki at hava, at taka sær til Hetta er leiðin, sum Landsverk- frødingurin hevur hildið í 50 ár, fyrst við Mikkjali Heimsdal, sála í leiðarasessi og síðani Henningi Jacobsen. Tað ber til á hesum vegamóti. sum vit standa í jólini 1998, at Tað ber til at søkja eftir nýggjum landsverkfrøding: ella at kasta tvær skipanir saman, sum hava millum lítið og einki í felag. Vit skulu bara vita, at tann, sum troystar sær at søkja starvið sum landsverkfrødingur ella sum troyst- ar sær at taka óhumskuna upp undir ødrum bygnaði, er sjálvur líkræn- ari og kann ikki annað enn fylgja teim fyrstnevndu arbeiðsháttunum - landi og fólki til ógagns, sær sjálvum til vanæru. Embætini í tí aktuella málinum eru landsstýrismaðurin í sam- og tt Onkustaðni myrkaskot er ein oe jr? jdlaris hjá landsstý manninum er tann landsstýris- mannaábyrgd. sum honum er til- lutað i stýrisskipanarlógini. Mót- vegis hesum hevur løgmaður makt til at seta landsstýrismannin frá og løgtingid hevur makt til at geva misálitisváttan Hesar maktir hava ikki fyri neyðini at lurta eftir tí, sum lands- verkfrødingurin hevur at siga. Hes- ar maktir kunnu taka málið í egnar hendur og viðgera tað eftir sínum egna høvdi Landsverkfrødingurin er settur tænastumaður og kann fara í rættin við síni sak, um hann verður frá- koyrdur fyri vánaliga leiðslu. Tá v erður landsstýrismaðurin noyddur til at lurta eftir málinum. sæð frá sjónarhorninum hjá landsverkfrød- inginum. leiðara og stovni Aðrar maktmidlar liggja í fjøl- miðlum. fakfeløgum o. ø.. har mannagongdir og styring eru av ødrum slag Landsstyrismadurin hevur so- statt møguleika til at bróta niður og kann so verða trýstur til at bóta um sínar gerðir sum frægast. Men hesin møguleikin er partur av 6- humsku. sum vit neyvan hava loyvi til at trúgva, at hann hevur áhuga í Hin konstruktivi møguleikin er, at vit seta okkum nidur og taka málini fram, eiti fyri og annað eftir - leggja tey á vágskálina við spurn- inginum: var hetta konstruktiv leiðsla frá landsverkfrødingsins síðu. Um so er, at onkur leiðsla ikki hevur verið konstruktiv, so hevur tað kanska áhuga at spyrja, hver hevur ábyrgd av tí destruk- uva. Niðanfyri eru nøkur dómi, sum helst rættiliga greitt lýsa, hvat er orðað omanfyri um hegnisliga ella ikki hegnisliga leiðslu Alimål hava ligið í landsstyrin- um síðani 1988. Fyrst í fiskivinnu- umsitingini og síðani í vinnumála- stýrinum. Landsverkfrødingurin var settur uttanfyri hesa umsiting í 1985 og kundi havt kastað frå sær - so var neyvan nøkur aling í dag! Hetta gjørði Landsverkfrødingur- in ikki Til dagin í dag hevur Lands- verkfrødingurin roynt ígjøgnum tey, sum hava tiltuskad sær valdið, at fáa sum frægast burturúr langt útum tað, sum stovnurin hevur havt ábyrgdina av, hóast hetta helst krevur meira orku enn um stovn- urin heyði alla umsitingina, soleið- is sum hon verður framd í løtuni. Fíggjarskipanin hjá Gjaldstov- uni skuldi endurnýggjast og flest øll hava hoyrt um, hvussu strilti gekst at fáa hesa at virka. Lands- verkfréðingurin kundi, eins og aðr- ir leiðarar, sent landsstýrinum eitt skriv, har hann frásegði sær ábyrgd fyri roknskapi og nýtslu, inntil am- bodini, sum brúkast skuldu, vóru tek. Fyri okkum sum sótu nær hes- um málinum kann væl hugsast at hetta vildi vidført stórt rok, men vána úrslit. Landsverkfrødingurin tók á- byrgd á seg. setti fólk á stovninum av og setti skipanir upp, soleiðis at Gjaldstovan sum frægast kundi berja seg burturúr fløkjuni, hon var komin í. Aðrir fylgdu í hesi fóta- spor. Í sambandi vid Livfiskastødina í Skopun hevur landsstýrismaðurin í alimálum vent sær til Landsverk- frødingin við fyrispurningi um vit kundu tryggja honum, at stovnsins vitan kom til høldar í sambandi við at P/f Fiskaaling skuldi tryggja Hóast hetta ikki var ábyrgdar- eki stovnsins og hóast P/f Fiska- aling hevur mótarbeitt ráðgeving- ini frá Landsverkfreðinginum alla tíðina, so hevur stovnurin ongantíð gets? at fåa sum frægast burt- - í seinastuni, tå P/f Fiskaaling als ikki vildi tosa við stovnin, vid at tosa við DHI í sambandi við teirra ráðgeving til P/f Fiskaaling. Hesi dómi eru frá økjum, har Landsverkfrødingurin við góðum rætti kundi yppt oksi og latið onnur roynt seg. Men soleiðis arbeiðir stovnurin ikki. Hann verður goldin við skattakrónum og borgarin hey - ur rætt til at fáa nyttu fyri pengar- nar uttan mun til arbeidsumstødur og uttan mun til frustratiónir hjá persónum í leiðsluni og á gólvin- um. Fíggjarlógarviðgerðin er sjálvur lykilin til virksemi stovnsins og hevur øll árini síðani 1948 fingið drúgva viðgerð á stovninum, í landsstýrinum og í løgtinginum, soleiðis at allir partar kenna seg tryggar við tað, sum gerast skal - og tað. sum ikki skal gerast. Inntil fíggjarlógina 1998, sum eftir stovnsins mátistokki er gjørd uppá kvamsvís Men hóast hesa vána viðgerð, so hevur stovnurin gjørt sitt til at fáa sum frægast burturúr í teim ein- støku málunum Nevnd er sett at viðgera spurn- ingarnar í sambandi við samferðsl- una í Føroyum framyvir. Hóast setningurin var breiður og einki- sigandi, so hevur landsverkfrød- ingurin gjørt sítt til, at setningurin gjørdist någreiniligari, soleiðis at kanska okkurt konstruktivt fæst burturúr, hóast vánirnar eru sera smáar. Í sambandi við hetta arbeiði er fyrispurningur settur til stovnin í sambandi við raðfestingar av havn- afløgum. Hóast bæði fyrispurning- ur og eftirfylgjandi tos vóru sera hjálparleys og ákærandi, so royndi stovnurin sum frægast at vísa á eina kós og at geva tilfar, sum arbeitt hevur verið við higartil. Sjálvt eitt internt notat um setn- ingin á havnadeildini varð givið til kunningar. Tað hevði borið til at verið 6- reinur, men stovnurin er konstrukt- ivur, eins og hann øll 50 árini hevur verið konstruktivur. Kommunubólkurin kom við fyrispurningi um starvsøki stovn- sins og stovnsins samskifti vid kommunurnar. Stovnurin kundi við góðum rætti verið sera for- nermaður um. at hann ikki er um- boðaður í kommunubólkinum, sum ein av term stovnum, sum hevur havt mest samband vid kommunurnar. Men stovnurin var konstruktivur, sum altid og brúkt nakrar vikur uppå at lysa vidur- skiftini so gott sum meguligt. Lítið røkist tó fyri, at nakar hevur sett seg inn í tað tilfar, sum sent er. ni fyrst í øldini hevur ein pan virkað við havnaætlanum: rv ætlanir, 6-åraætlanir og 8- åraætlanir. I sambandi vid krepp- una í 1989 og frameftir, var hildið aftur í sambandi við studningarnar og síðani 1995 hevur at kalla einki verði gjørt sambært hesum ætlan- um. Stovnurin hevur víst á fleiri ferðir, at løgtingid eigur at avtaka lógirnar partvíst tí kommunurnar við hesum lógum hava rætt til studning til havnaílegur og fyri at vera leysur til at gera nýggjar skip- anir, um hetta er ynskiligt. Veruleikin í dag er, at onkur kommuna fær ongan studning, onkur fær 50%, onkur 90% og onk- ur fær 100% í studningi til havna- í - uttan at nøkur skipan er á ar úr gildi og onkur login frágreið- ing, sum fáur heldur skil vera í, er fest á blað sum formlig grund- geving. Hetta merkir í stuttum, at ein heilur partur av samferðslu- kervinum í fleiri ár hevur verið í mannagongdsloysi. ýrið skal góðkenna sølu og søluliknandi gerðir hjá komm- ununum. M.a. langtíðarleigusátt- málar á havnagki. Stovnurin hevur øll hesi árini umsitið hesa góð- kenning, inntil knappliga, nú stovnurin umvegis fær at vita, at leigusáttmálar viðhvert verða góð- kendir í landsstýrinum uttan orð ella eið. Okkurt dømi frá Oyndar- firði vísir, hvat kann henda í slíkum mannagongdsloysi. Stovnurin hevur skrivað til landsstýrið um at fáa eina rímiliga mannagongd. Stovnurin hevur fingið svar uttan at vera eftirspurd- ur um, hverjar fylgjur hetta fekk fyri ta orku, sum neyðug verður fyri at loysa uppgávuna. Sum ikki einaferð hevur stovn- urin gjørt tað einasta møguliga konstruktiva - hevur skrivað eitt innanhýsis notat, sum eisini er sent einum fulltrúða í Tinganesi, og hevur so góðkent leigusáttmálarnar við kontrasignering frá landsverk- frødinginum, sum ein fulltrúði í Tinganesi so hevur yvirstrikad og sett sína egnu undirskrift á og latið ein landsstyrismann/løgmann und- irskriva At nevna hetta mannagongd er nakað yvirdrivið, men at seta eitt heilt fólk fyri at gera tað arbeiði, sum annars verður gjørt betur og skjótari við umleið 10-15% av ein- um fólki er heldur ikki góð leiðsla, máta vid mátistokki landsverktrød- ingsins. Trupulleikin hevur tó havt við sær, at bunkin við 6vidgjørdum sakum bara veksur. Ætlanin var at gera eina reglu- gerð fyri stovnin. Hendan hevur verið í umbúna í mong ár og vinnu- málastýrið tók hana fram aftur beint fyri seinasta val. Stovnurin var konstruktivur sum altíð, og roknaði fyri vist við, at ætlanin var at taka málini eitt fyri og annað eftir og finna mannagongdir, sum allir partar - og málini sjálv - kundu liva við Tað einasta sum hendi var, at ein reglugerð var skrivað uppá kvamsvís og løgd einum fráfarandi løgmanni til undirskrivingar. Eing- in verulig viðgerð fór fram og í dag kann hendan reglugerð ikki nýtast til annað enn at kasta í høvd- ið á hver øðrum við. Ein sera óheppin fylgja er t.d. at skriv vera send úr landsstýrinum til stovnin, har ynskt verður at eitt mál skal ummælast. Tað er púra greitt fyri ein og hvønn, at tað ber als ikki til at ummæla nakað uttan eina greiða mannagongd fyri, hvussu og við hverjum endamáli ummælast skal. Stovnurin hevur eisini í slíkum førum verið so kon- struktivur, sum tað hevur borið til: har nakar møguleiki var fyri at ummæla við skili, har er ummælt - annars er einki gjørt, heldur ikki ókvæmisskriv, sum annars hevði verið ein møguleiki. Ein onnur sera óheppin fylgja av, at ongar mannagongdir eru gjørdar, er tann óvani, at fulltrúðar í landsstýrinum ringja til arbeiðs- fólkið á stovninum í sambandi við málsviðgerð uttan fyrst at hava fingið boðini gjøgnum leiðsluna. Hesi dømi eru frá tí, vit vanliga nevna mannagongdir og er sjálv kjarnan í tí, at fáa vælviljað starvs- fólk at virka konstruktivt. Stovn- urin hevur sum frægast roynt at gjørt mannagongdir fyri tey, sum starvast undir leiðsluni, men sum tey næstu dømini lýsa, so ber illa til at skerma arbeiðsfólkini og úr- slitini frá øllum destruktivum kreftum. Havnaútbyggingin í Fuglafirði er eitt dømi, har stovnurin als ikki var efti , hvussu útbyggjast skuldi og hver stuðningur var skil- abestur. Landsstýrið og kommunan vidgjørdu einsamøll málið og úr- slitið gjørdist at studningur skuldi vera 50% av 12 mió. kr. Hyggja vit eftir hesum prosjekt- inum, so er neyvan ivi um, at hav- andi í huga møguleikarnar í sam- bandi við sildina, sum helst kunnu telja hundraðtals mió. kr. árliga í nøkur år, so er verandi útbygging neyvan optimal, sæð frá heildini - hóast hon er optimal sæð frá kommununnar sjónarmiði soleiðis sum sl n er åsettur. Var stovnurin eftirspurdur og vid i sjálvari viðgerðini av hesum málinum. so var útbyggingin helst ødrvisi, og møguleikarnir at gagn- nýta møguleikarnar í sambandi við sildina helst væl betur. Dýpingin í Leirvík er eitt annað dømi um eitt prosjekt, sum verður tíkið frá øvugtum enda. Dúgvan silgdi inn á Leirvík um summarið og Landsverkfrødingurin hevur á- varað ímóti, at har var ov grunnt. Frá Tummasi Magnussen, táver- andi stjóra, fekk stovnurin fyrst at vita, at hann ikki dugdi at avlesa kort. Seinni, tá Dúgvan tók botn, fekk stovnurin gjøgnum útvarpið at vita, at hann ikki dugir at tekna kort! Men stovnurin var konstruktiv- ur og fekk saman við Strandferðsl- uni gjørt eina fyribilsskipan, so- leiðis at Dúgvan kundi leggja gronina at rampanum .í Leirvik Tosað var tå um møguleikan at dýpa fyri summarsigling ella at dýpa fyri heilårssigling. Årini gingu, og á stovninum gjørdust vit meir og meir óttafullir, tí einki røktist fyri at dýpingin kom á tal Skipararnir fingu aftur í 1997 at vita støðuna og knappliga á heysti 1997 kom skriv frá landsstýrinum um »ein kneysa i Leirvik«. Skriv var sent landsstyrinum aftur vid frágreiðing um alt málið og við eini ætlan fyri hvussu Dúgv an skuldi fáast at sigla alt árið um Leirviksfjørd millum Leirvik og Klaksvík. DYpingin var tå leys- liga mett til at kosta 10 mi6. kr Hóast hesar frågreidingar, so sendir landsstýrið fíggjarlógarupp- skot til løgtingid, har sagt verður, ai brúkast skulu 2 mió. kr. í 1998 fyri at fáa Dúgvuna at sigla alt árið um Leirvíksfjørð. Eftir måtistokk- inum hjá Landsverkfrødinginum er hetta at ljúgva fyri tinginum. Ábeturnar á ferjuleguna á Oyr- argjógv er eitt annað itøkiligt dómi um arbeidsumstødur, sum neyvan kunnu kallast umstødur At ferjurampan á Oyrargjógv var útslitin og at Sam var lítið og gamalt skip, sum ikki framyvir kundi rekja farleiðina um Vest- mannasund var greitt fyri øll. Síð- ani fyrst í 90-unum hevði Lands- verkfrødingurin arbeitt við spurn- inginum saman við Strandferðsl- uni. Landsstýrismaðurin var kunn- aður á teim vanligu fundunum, har slíkt var vidgjørt og setningurin var, at Ternan skuldi hava møgu- leika at sigla alt árið. Í 1996 var ferð sett á kanning- ararbeiðið, mátitól sett út og sam- skifti millum Strandferðsluna og Landsverkfrødingin um møguleik- arnar. Á fíggjarlógini fyri 1997 verða settar 4 mió. kr. av til um- bygging av ferjuleguni á Oyrar- gjógv og bæði landsstýrismáðurin og figgjarnevndin verða kunnaði munnligt um, at stovnurin arbeiðir við meguleikunum. Á vári 1997 vóru aldukanningarnar gjørdar so frægt, at modelroynd kann gerast og landsstýrismaðurin verður boð- in við, soleiðis sum vanlig mann- agongd hevur verið. Einki hoyrist frá landsstýrinum, annað enn, at har er eingin áhug- aður í hesum kanningum - inntil góðan mánaða eftir, tá model- royndirnar vera framdar, tá stovn- urin fær boð úr landsstýrinum, at ætlanin var ongantíð at gera annað enn at skifta ferjurampuna og stovnurin var í veruleikanum á- kærdur fyri illoyalitet. Skriv vóru send aftur og fram og enn eru ikki annað enn ógreið boð komin úr landsstýrinum um, at tað bæði ynskti at Ternan skuldi sigla alt árið og at tað ynskti, at einki annað verður gjørt á Oyrar- gjógv enn at skifta ferjurampu - hóast stovnurin í skrivum sínum hevði víst á, at ferjurampan heyði einki við spurningin um Ternan kundi sigla alt árið at gera. Hóast ákærur og óhumsku, so royndi stovnurin at fáa sum fræg- ferjurampuna út so lítið og so bíl- iga sum til bar og hevur boðið sær til at hjálpa Strandferðsluni við ásetingum av nær Ternan kann sigla og nær hon ikki kann sigla. Royndirnar í vetur lýsa til fulnar, Tað er so mangt sum ber til hvørii stóðu fakfólkið bæði á Landsverkfrødinginum og á Strandferðsluni hava verið í undir allari viðgerðini av hesum máli num Í mong ár hevur verið arbeitt við spurninginum um kloakkina í Sør vågi og eina kloakk frå Vatnsoyrum til annadhvørt Midvågs ella Sør- vågs. Spurningurin var avgreiddur saman vid landsstyrismanninum i umhvørvismålum, Eilifi Samuel sen. og landsverkfrødingurin heyði lovad landsstyrismanninum, at um peningur var avsettur, so varð upp gávan loyst. Landsstýrismaðurin fekk løg tingið at avseta peningin í fíggjar lógini fyri 1997, men vinnumála stýrið legði seg omaná heimildina á játtanina. Tá tíðin var so langt útliðin, at setast mátti á arbeiðið. um lyftið til landsstýrismannin skuldi halda, skrivaði landsverk frødingurin bræv til vinnumála stýrið og segði frá. at arbeiðið verð- ur sett í gongd og at stýrið mátti gera sína uppgávu og fáa heimild- irnar uppá pláss Í mong ár hevur verið arbeitt við spurninginum um eina tilbúgving arætlan. Brunaumsjón landsins og fútin hava gjørt eitt drúgt fyrireik ingararbeiði og høvdu eina ætlan, sum í smáum skuldi fáa skjøtil á uppgávuna. Løgtingid avsetti pen- ing til endamálið í 1997 og í 1998 Ætlanin var at Brunaumsjón lands ins skuldi umsita játtanina, men hesa heimild lat vinnumálastýrið ongantíð frá sær og enn er at kalla einki hent málinum at gagni Hvussu koma vit frameftir, bæði landi og fólki at gagni og allir part- arnir við virðing? Vit standa í eini stóðu, sum á mangan hátt kann nevnast eitt veg- amót. Fleiri stjórar eru fråkoyrdir, teir flestu helst uttan nakra rímiliga grundgeving, men allir við nøkrum smávegis veikleikum, sum helst eru blástir óskapligir. Á ákæru- beinkinum situr nú ein stjóri, sum als ongin skitin blettur sæst á, ann- að enn teir náttúrligu blettir, sum standast av at gera nakað til nyttu Tann stjórin, sum nú situr á á- kærubeinkinum, situr har, tí hann hevur virkað sum sakligur leiðari og tíkið ábyrgd. Tí er hetta eitt prinsippmál: ynskja vit. at føroysk leiðslumentan verður ein ja-sigara mentan ella ynskja vit eina ábyrgd- armentan í okkara leiðslu. Spurningurin um landsverkfrød- ingin er ikki ein spurningur um persónar, men um prinsippir. Men tað ber ikki til at skilja prinsippið frá gerðini: verður landsverkfrød- ingurin sendur til hús, hava førysku politikararnir valt prinsipp! Verður landsverkfrødingurin sendur til hús, so er næsti maður líkrænari og kann ikki virka undir ødrum leiðsluprinsippum enn teim- um óreiðiligheitsprinsippum, sum nevnd eru fyrst í notatinum. Ein gongd leið fyri allar partar er at síggja hesa fløkjuna sum ein nåttårligan part av øllum teim broytingum, sum farnar eru fram tey seinnu árini í umsitingini. Tær flestu av hesum broytingum hava ikki havt nakran góðan. Ymiskir sjónarvinklar hava ør- kymlað landsstýrismannin, men hann vil nú fáa skil á, hvør ger hvat og hvussu. Fólk fara nú at seta seg við reglugerðunum í Vinnumála- stýrinum og fáa mannagongdirnar vi Ætlanin at leggja Strandfaraskip Landsins og Landsverkfrødingin saman verður tíkin av skránni og nevndin viðvíkjandi fasta sam- bandinum um Vestmannasund verður vald av nýggjum í næstum. Í hesum sambandi vil løgmaður tryggja sær, at umsitingin virkar eisini í øðrum liðum og fer at gera sítt til, at slíkar ørkymlingar ikki fyrikoma aftur.