týsdagur 5. januar 1999síða 16

16 tíðindablaðið Nr. 1- 5. JANUAR 1990 Nyggjårsrøda løgmans t i Før- kingarnir búgv. Setningur landsstýrisins Eins og norrønu forfedrar- ur búsettust her sum frælst fólk er setningur landsstýr- við túsundáralok at endurreisa samfelagiy sum eina frælsa tjóð ISINS Eftir løgtingsvalid í vár gjørdist greitt, at fólkið valdi henda setning sum sín 1 15. mai varð nytt ni la i skipað millum Fólkaflokkin. Tjóðveldis- lokkin og Sjálvstýrisflokk- , Og hevur samgongu- skjalið sum hevuðssetning fullveldi fyri Føroyar inn í Hetta eru stórmál at seta sær sum land og fólk. Stórar ivbj6dingar liggja í hesum ri. og nógvar fyrireik- lu gerast, búskap- stjórnarliga og pol- S Landsstýrið hevur i at fara undir sam- ráðingar við donsku stjórn- næsta heyst um ríkis- ttarligu viðurskifti Før- Etlanin er at gera ein sett ttmála um skipað sam- llum Ai fyrrretka hesa ætlan ru ein såttmålanevnd, ein »uskaparnevnd og ein fyri- tingarbólkur sett at gera ljúptoknar kanningar um hesi viðurskifti, sum verða støðið undir tí politisku vid- rðini og fólkaatkveðun! í r 2000 rv landanna n Jer Fyrst í nýggja árinum verður ein grundlógarneynd tt at gera álit um eina før- tað verðu tekur ta endaligu avgerðina um føroyskt fullveldi Førova fx Buskapargongdin Við árslok er vanligt at gera upp fyri farna árið, hvussu skarst og hvorji útlitini eru fyri næsta ár. Fyrst í juni mánaði varð avtala gjørd millum lands- stýrið og donsku stjórnina um skuldar- og endurgjalds- spurningin um bankamálið. Í hovuðsheitum ásetir av- talan eitt endurgjald fyri bankamálið uppá 900 mi6.kr. og eitt fast afturgjald av uttanlandsskuldini uppå 323 mi6.kr. árliga í 20 ár við fastari rentu uppá 5%. Stjórnarligt frælsi og bú- Skaparligt frælsi eru tengd hvor at øðrum. Við hesi av- talu sum grundarlagi eru týdningarmiklar búskapar- ligar fortreytir lagdar í eina fasta legu næstu árini, og stødid er lagt undir búskap- arligari og politiskari ný- hugsan. Loksins sær út til. at vit eru við at koma uppundan aftur búskaparliga. Vit hava fyri stuttum fing- ið tvær búskaparfrágreið- ingar. eina føroyska og eina danska, og VISa bådar å góð búskaparlig úrslit. Handilsjavnin gevur framvegis avlop. góðar 400 mió.kr. í ár. Utflutningsvirð- ið vaks meira enn innflutn- ingsvirðið Gjaldsjavnin er beinleiðis ávirkaður av hesum bata, og rentuútreiðslurnar minkaðu. Gjaldsjavnaavlopið verður væntandi omanfyri milli- ardina við árslok. Nettouttanlandsskuldin verður væntandi knappliga null við árslok. Nettotalið privata í útheiminum Landskassin hevur havt avlop seinastu tvey árini uppá ulsamans 550 mill.kr., og ætlaða avlopið í 1999 er 250 milliónir. Av hesum Skulu avdráttirnir til danska statin 120 mi6.kr. gjaldast eins og neyðugt er at seta av til óvæntaðar útreiðslur at standa ímóti við. Framgongdin í búskapi- num seinastu árini fer møg- uliga at halda fram. Men tað er tó ein ávísur vandi fyri, at vit kunnu fáa eitt minni fall í virkseminum næsta ár. Tað er tí neyðugt at styrkja búskapin og verða væl fyri- reikað til búskaparlig bak- kost. Vinna Okta virksemið á sjógvi og landi sæst aftur í hagtølu- num. Løngjaldingarnar eru øktar 10% í ár mótvegis í fjør. sum svarar til steðið í 1990. Serliga er veksturin stórur í fiskivinnuni, ali- vinnuni og byggivinnuni. Júst hesar vinnur hava ført við sær, at fleiri føroy- ingar sleppa aftur til arbeið- is og aðrir flyta heimaftur. Fólkatalið øktist 348 fólk. sum svarar til knapt 45.000 íbúgvar við árslok. Arbeiðsloysið er komið niður á 7%, sum er ein stór lækking eftir fáum árum, men talið er enn ov stórt. Arbeitt verður við at økja um utbugvingarmøguleik- arnar fyri m.a. at forða fyri varandi arbeiðsloysi. Nýggju lógirnar um út- búgvingar innan tøkni, yrk- isskular og yrkisútbúgv- ingar eru ein týðandi liður í at tilbúgva fólkið til ar- beiðsmarknaðin til tess at fylgja tøkniligu samskiftis- menningini. Mind: Jens Kristian Vang Vinnuskúlarnir verða Sum ein liður í fyrireik- í oljuvinnu er ætlanin at leggja kolvetnis- skattalógina fyri logtingið til viðgerðar í januar mán- aði. og uppskotið til fyrsta útbjóðingarumfarið verður lagt fram aftaná ólavsoku. Hóast oljuvinnan kann gerast eitt gott íkast til for- oyska vinnulívið, verður fiskivinnan tó verandi okk- ara høvudsvinna. Fiskivinnan sum heild hevur aftur havt eitt gott ár og hevur hildið sær á sama høga stødt sum undanfarin ár. Veiðan undir Føroyum øktst 9% seinasta árið. Hýsa, upsi og gulllaksur eru okt munandi, men toskur, svartkalvi og kongafiskur eru harafturímóti minkað. Rakstrarúrslitið í veiði- liðinum gjørdist betri enn undanfarin ár. Veiðivirðið hækkaði meir enn økingin í veidinøgdini, og avreiðing- arvirðið øktist 30%, sum fyrst og fremst stendst av hægri fiskaprisum. Fiskiflotin hevur verid førur fyri at gjalda hvørjum sitt, men ikki nóg mikið til at gera iløgur. Eitt betri kappingarføri og broyttu reglurnar um at virka ein stórri part av fisk- inum í Føroyum hava ført við sær, at økti útflutning- urin av virkaðum fiski og samsvarandi minkaði út- flutningurin av óvirkaðum fiski saman við prisvøkstri- num á heimsmarknaðinum hava okt um útflutnings- virðið góð 10%. Fyri fyrstu ferð í mong ár kann fiskiidnadurin vænt- andi svara hvørjum sítt, men ikki nóg mikið til at endurnýggja vinnutólini. Høgu fiskaprísirnir og lága rentustødid í løtuni eru ingini til emma vinnufremjandi ávirkanir úr útheiminum. men tær eru Ostødugar, og vit hava onga ávirkan á, hvønn veg tær bera. Vinnupoliukkur okkara eigur at vera langskygdur og byggja á varandi for- treytir fyri kappingarførid, sum er tengt at marknaðar korunum hjá tí privata og berievnunum hjá tí al- menna. og tí hava tálmanin av lønarvøkstrinum og al- mennum stuðulsskipanum alstóran týdning Ein sjálvberandi busk ur krevur lønsemi Fad støðuga lønarlag astu árini hevur I betri kappingarført og fleiri arbeiðspláss Vit eiga tí at visa varsemi og ikki okja um rakstra útreiðslurnar. tí stórri var semi í beinleiðis útreiðslum gevur úrtóku aðrastaðni í samfelagnum. sum tølini greitt vísa. Innanlandsvidurskifti Fær nógvu lønarutgjalding arnar síggjast eisini aftur í inntókunum hjá komm- unum. sum í ár hava fingið væl meira av skattainntøk- um, enn fíggjarætlanirnar vístu. Kommunurnar hava tí verið forai tyrt at soldið eyka niður av skuldini í ár TO eru nakrar kommunur, sum hava so stóra skuld. at ein skuldarlætti er neyðug- ur ' | Landsstýrið arbeiðir sam- an við kommunum við at finna eina loysn á hesum álvarsmáli og vónandi verð- ur komið á mál fyrst í komandi ári. Eisini fígging- in hjá kommunum eftir ár 2000 verður vidgjørd og á- sett. Kommunuálitið verður lagt til tingsins viðgerð í januar og út frá tí orðaskift- inum verður kommunu- bygnaðurin í framtíðini stungin út í kortið við tí í hyggju at flyta uppgávur frá landi til kommunur, soleiðis at avgerð og fíggjarlig á- byrgd liggja so nær borgar- anum sum gjørligt. Hetta er ikki minst neyð- ugt, tá talan er um almann- amál, har stóða skal takast til persónlig viðurskifti í hvørjum einstøkum føri. Pensjónsviðurskiftini hjá teimum eldru eru ikki nøkt- andi. Tí hevur samgongan sett sær fyri at betra hesi viðurskifti við eini broyting í pensjónsskipanini sum heild. Viðurskiftini við útheimin Neyðugt er, at mørkini við grannar okkara verða form- liga skipað. Eitt av okkara týdningarmestu uttanlands- málum er markið millum Føroya og Bretlands. O- formligar samreður fara fram partanna millum, og mangt bendir á, at partarnir koma fram til eina semju í komandi ári. Ein av grundarsteinunum undir ti føroysku vælferðini er samhandilin við útheim- in. Tað eydnaðist at gera grundleggjandi broytingar í sáttmálanum við ES, soleið- is at umleið 97% av okkara samhandli við ES hava ong- ar handilsligar forðingar. Samstarvið við útheimin fer at økjast. Samstarvið við EFTA og ES verður tiki0 politiskt upp til máls næsta ár grundað á álitið um sam- ráðingar við Europeiska Samveldið eins og handils sáttmálar verða gjørdir við ar av heiminum verðin fer at seta torri krøv til Før ovar í komandi tíðum. tí verður neyðugt at Foroya verð. ð í teimum arbjóð ið bylejast úti mtelagnum Sínámillum viðurskifti Takkað verið flytførinum funnu førovingar sær aðrar vinnumøgulerkar, tá møgu leikarni heima vórðu skerdit Øll Já ein ella annan sjøgnum tær tungu tíðirnar. soleiðis at vit kundu náa tey úrslit, vit i borðið í kvold. eiga eina stóra tøkk uppi borna Irupulleikum sleppa vit ikki undan. men at vinna á teimum, tað gevur styrki og áræði at halda fram. Tann styrkin, 10 hevur borið før- oyingum uppi i øldir, er styrkin frå tf Almåttuga Føroya fólk kennir til vanlukkur á sjónum, og enn í dag henda slíkir sorgar- leikir Í hesi løtu leitar hugur okkara í samkenslu til oll tey, sum hava verið fyri missi í farna ári. og hugur okkara leitar eisini inn á Strendur, har einkjur, systk- in, foreldur og børn stridast við stóra sorg eftir feigdar- boðin! í vár um, at øll mann- ingin á “Sjóborgini" varð farin undir Føroyum. Hetta rakar tey avvarð- andi meint. og er ein smeit- ur fyri bygdarfólkið og okk- um øll sum fólk. Harrin styrki tykkum gjøgnum hesa sváru tíð. Góðu landsmenn. Vit standa við eitt vegamót í søgu landsins. Tydningar- miklar avgerðir skulu tak- ast, har hvor einstakur før- oyingur eigur sín avgerandi lut. Tað skal sterkur ryggur til at bera góðar dagar, sigur gamalt orðatak. Lat okkum halda fast um ta framgongd, vit við strevi hava vunnið okkum - eitt búskaparúrslit, sum ikki má gleppa okkum av hondum. Standa vit saman, tað veri seg persónliga ella samfel- agsliga, megna vit at náa tey mál. vit hava sett okkum. Arið 1998 royndist væl, og eg fari at bera Føroya fólki eina stóra tøkk fyri virkisfýsni farna árið. Eg ivist onga løtu í, at vit eisini í komandi tíðum við ágrýtni taka við teimum avbjóðing- um, ið liggja fyri framman. Vit stíga nú inn í seinasta árið áðrenn túsundáraskift- 10, og hvor ger sínar tankar í sínum stilla sinni. Vegna Føroya landsstyri fari at enda at ynskja øllum Føroya fólki á sjógvi og landi eitt av Harranum sign-