mikudagur 6. januar 1999síða 7

Nr. 2 - 6. JANUAR 1999 tíðindablaðið Carita Bjørklund, forkvinna í Føroya Pedagogfelag: Heima gott, uti best - Myndin er ikki so einfóld, tí menningin hjá barninum fer fram í einum neyvum samspæli millum umhvórvi og heim. Men kanningar geva týðiligar ábendingar um, at jú fyrr bórn koma á dagstovn jú betri mennast tey, sigur Carita B JO? klund, sum saknar ein heildarpolitikk á barnaøkinum. TURIÐ KJØLBRO Romantiska imyndingin um, at børnini skulu vera heima hjá mammuni allan dagin, heldur ikki longur. ti samfelagið er SO broytt. Foreldrini velja at vera heima í bestu meining, men tað er spurningurin í dag, um tey ikki gera børn- unum eina bjarnatænastu við at vera heima hjá teim- um. A dagstovnunum hava tey tilboð, sum tey ofta ikki hava heima. Har eru nógv onnur børn at spæla við og annars møguleikar fyri ym- iskum, sum foreldur ikki hava umstødur at bjóða børnum sínum. Hetta sigur Carita Bjørk- lund, forkvinna í Føroya Pedagogfelag, í viðmerking til niðurstøðurnar í norður- lendsku granskingarverk- ætlanunum, ið greitt boða frá, at børn mennast betri við at vera á dagstovni enn heima hjá foreldrunum. Tey klára seg betri sosialt, í skúlanum og seinni í lívin- um. Hetta er ein rættiliga viðkvæmur spurningur at umreða, tí sjálvandi skulu foreldrini ikki lastast fyri tað valið, sum tey gera. Og Vit eiga eisini at hava í huga, at dagstovnarnir einsamallir hava ikki æruna av, at børn- ini mennast væl. Tað er eitt samspæl millum børn, for- eldur og stovn. Tað er mun- ur á foreldrum, tað er munur nog Tilvildarlig mynd å umhvørvi eins og tad er munur å børnum. I dag mugu vit bara siggja i eyg uni, at tað eru bert få born. sum eru heima hjá foreldi unum og hesi hava ikki somu møguleikar og tilboð sum tey, sum eru á stovni. sigur Carita Bjørklund Alt av tilvild Ta0 er uppi í tíðini at orða ein politikk ella stevnumið fyri eitt oki sær. Fleiri lond hava ein orðaðan heildar- politikk á barnagkinum, sum greitt setir út í kortið, hvørji tilboð, karmar og møguleikar samfelagið hev- ur at bjóða barninum frå ti tað kemur í verðina til tað er vaksið. So er ikki í For- oyum og tað saknar for- kvinnan í Føroya Pedagog- felag. - Alt er reint tilvildarligt sum nú er. Barnagarðarnir hoyra undir Almanna- og heilsumálastýrið. og tá ið hesi børnini fara í skúla koma tey undir Undirvís- ingar- og mentamálastýrið. Børnini flyta úr einum stýri í annað, her er eingin heild í. Sum er fáa vit fysisku karmarnar og játtanina frá landinum til stovnarnar, men eingin tosar um inni- haldið. Tað er tað vit sakna, ein politikk sum orðar eitt innihald og eina ætlan fyri alt økid. - Fakfeløgini og politik- ararnir eiga at vera við til at orða ein slíkan politikk. I mínum hugaheimi eiga dag stovnarnir at hoyra undir Undirvísingar- og menta málastýrið. Samfelagið eig ur at viðurkenna dagstovn arnar og týdningin teir hava Ikki sum eitt stað fyri ansing, men sum ettt stað fyri menning undir tryggum umstødum. Tíðin er farin frå hesum hugtakinum. ið sigur, at børn verða ansað á dagstovnum. Í dag vita vit, at børn mennast frá tí tey koma í verðina. Tí skal dag stovnurin fatast sum eitt pedagogiskt tilboð til børn. eitt tilboð, ið eigur at standa øllum børnum í boði - Kanningin hjá svianum Bengt-Erik Andersson, sum er vorðin heimskend og viðurkend, bendir týðiliga á, at tað sum fyrr æt ansing eitur í dag umsorgan, menn- ing og læring. Børnini taka ímóti lærdómi alla tíðina. Lítið og einki hevur verið tosað um hesi viðurskifti Fyrr varð hildið, at barn- dómurin var eitt tíðarskeið sum bara skuldi verða yvir- staðið. Í dag vita vit, at hetta tíðarbilið í lívinum hevur altavgerandi týdning fyri restina av lívinum. Tað er sjálvt grundarlagið. Born hava krav uppá og rætt til hesa menningina. Tá ið tey koma í skúla fáa tey frålæru, men tey hava í grundini krav uppá hetta frá byrjan av. Spæl og læra eru ikki hver sítt, tey hoyra saman og eru ein fyritreyt fyri Eg vil ikki siga, at starvsfólkini á stovninum kenna børnini betri enn foreldrini. mer rákið fer tann vegin, at ábyrgdin fyri barninum fer meiri yvir á stovnin, av ti at børnini eru har so stóran part av degnum, sigur Carita Bjørklund hvort annað. Uppgávan hjá pedagogunum er at vegleiða børnini, lurta eftir teimum, vera við at menna tey og læra tey at fáa hylling á ym- iskum, sigur Carita Bjørk- lund Frek og framlig Sum pedagogur á ymsum dagstovnum í tjúgu ár eru tað eisini royndirnar hjá Ca- ritu Bjørklund, at tey børn sum koma sum smá á dag- stovn eru best fyri í menn- ingini - Lærarar siga eisini, at tað er stórur munur at fáa børn úr dagstovnum og børn heimanifrá í skúla. Fyrr søgdu fólk, at børn sum komu úr barnagørdum vóru so frek, - í siga vit, at tey eru so framlig. Meðan tey sum koma heimanifrá eru stillfør og meiri smæðin og detta tí lættari niðurímillum Og tað er ti, at stovnsbørnini eru von við at vera saman við nógvum børnum og duga at gera seg galdandi. Norðurlendsku kanning- arnar, sum vit sipa til, kann- ingin hjá Ellen Hartmann og hjá Bengt-Erik Anders- son, taka stødi i, at tað eru útbúnir pedagogar, sum ar- beiða á stovnunum. Veru- leikin i Føroyum - og aðra staðni eisini í ein mun - er, at starvsfólkini á dagstovn- unum í rættiliga stóran mun eru hjálparfólk. tað vil siga fólk, ið ikki hava útbúgving sum pedagogar - Hetta er ein stórur trupul leiki, tørvurin er ótrúliga stórur á pedagogum. Høvdu vit ein heildarpolitikk á øk- inum hevði útboðið av peda gogum verið í samsvari við útboðið av stovnum. Vit eiga at útbúgva fólk í tann mun tørvur er. Tað er ikki nog gott at gera stovnar og fylla børnini í teir, um út- búna starvsfólkið ikki fylgir við. Tað hevði verið óhugs- andi at bygt ein skúla, fylt børn í hann og ikki sett út- búnar lærarar í starv - Sum fakfelag hava vit roynt at lagt trýst á at fáa fleiri pedagogflokkar, og sum eg havi skilt er ætlanin, at Læraraskúlin tekur ein eykaflokk inn í ár. Utbúgv- ingin eigur samstundis at verða skipað betri, í løtuni er tað reint av tilvild um ella nær ein flokkur verður tíkin inn. Í mun til bidilistarnir, sum eru til dagstovnarnar, hevur bert ein góður tridingur í boði eitt pláss - Hetta er alt ov lítið í einum samfelag sum okk- ara, sigur Carita Bjørklund Foreldur tilvitad Gongdin í Noregi eitt nú og lutvíst í Foroyum hevur ver- ið. at foreldur hava fingið í boðið kontantgjald fyri at ansa børnum heima. Norska Mynd: Jens Kr. Vang stjórnin vónaði við hesum tilboði. at bidilistarnir til dagstovnarnar fóru at minka munandi, men so hevur als ikki verið. Bert familjur, ið eru sera illa fyri figgjarliga, hava tikið av tilboðnum - Tað er øvugta vegin at fara at mæla fólki frá at koyra børnini á dagstovn Er ætlanin at fáa bíðilist- arnar at minka er kontant- gjald eingin loysn. Foreldur eru tilvitað um, at dagstovn- ar eru eitt gott tilboð til børn og tí taka so fá av kontant- gjaldinum. Samstundis eru fólk væl útbúgvin í dag og vilja út á arbeiðsmarknaðin. Ikki so nógv hava hug at vera heima - Fólk hava tikið synd í hesum smáu sum byrja í vøggustovu, men tað er als ikki synd í teimum. Tey hava aðrar møguleikar har enn heima at menna seg bæði likamliga og sálarliga. Kanningin vísir eisini, at jú fyrr tey koma á stovn, jú betri eru tey fyri. Foreldur hava ringa samvitsku av at lata børnini út so tíðliga og tað skilji eg væl sum for- eldur. Sjálvandi er tað keði- ligt hjá foreldrunum ikki at vera so nógv við í gerand- isdegnum hjá bernunum. men tey flestu hava sum oft- ast einki val. sigur Carita Bjørklund at enda Kanningarnar, sum sipað verður til í samreðuni við Caritu Bjørklund, eru kanningin hjá svianum Bengt-Erik Andersson, professara á svenska lærara- háskúlanum, og kanningin hjá norsku Ellen Hartmann, professara í sálarfreði. Tær eru umrøddar á síðu 6.