mikudagur 6. januar 1999síða 6

Dagstovnar eru betri fyri småbørn enn ansing heima, vísa norskar og svenskar kanningar. Á stoyninum læra born, hvussu tey skulu klára seg sostalt Q og aðrar mátar. DO () 1 Fr j irnar. Alt hetta hevur tydning fyri, hvussu tey klára seg seinni í lívin- um. Eftir øllum at døma er tað eim mýta, at børn hava tað best við at ganga heima hjá mammuni. Eingin ivi er um, at tað er við teim bestu ætlanunum. at mamman ella pápin velja at vera heima hjá børnun- um meðan tey eru lítil Politikararnir fegnast og tað sama gera tey sum mynda áskoðanina í fjølmiðlunum Men tað letur til, at børn ikki neyðturviliga hava tað best við at vera heima. Úrslit av kanningum í Noregi og Svøriki benda nevniliga á. at pedagogar hava ein tydningarmiklan leiklut í lívinum hjá børn- um og at børn mennast nógv betri við at ganga í dagsstovni enn at vera herma millum teir fýra veggirnar. Tá ið serfrødingar kunnu vidmæla, at børn eiga at verða ansað uttan fyri heimið, er tað við steði í nøkrum gransk- ingarverkætlanum, sum hava verið gjørdar gjøgnum nógv ár. Og sambært kanningunum er eingin ivi um, hverjar dygdir eru í dagstovn- unum. Bengt-Erik Anders- son, sum er professari á svenska læraraháskúlanum hevur í fleiri ár kannað menningina hjá børnum líka til tey eru 17 ár, og hann boðar frá heilt greið- um úrslitum. Í kanningun- Tað er tíðindablaðið Nr. 2 - 6. JANUAR 1999 Born mennast betur á stovnum í dagstovnunum, at børnini fáa hylling á lívsins viðurskiftum. Norðurlendskar kanningar vísa millum annað á, at børn, sum hava verið í ggustovu og barnagarði sum smá, koma í gjøgnum fyrsta skúlaárið betri enn javnaldrarnir, ið hava verið heima hjá foreldrunum. um hevur hann borið menningina hjá børnum. sum ganga í dagstovni og børnum, sum ikki ganga i dagstovni saman. Viður- skifti sum skúlakunnleiki. hvussu viðkomandi tillagar seg skúlan og hvussu vidkomandi er sosialt umframt annað, sum hevur týdning í upp- vøkstrinum. Og úrslitini tala fyri seg. - Longu fyrsta skúlaárið var heilt týðiligur munur millum bólkarnar. Á øllum økjum kláraðu børnini, sum hava gingid å dagstovni seg betri, sigur Bengt-Erik Andersson. Tilsvarandi kanningar, sum vórðu gjørdar, tå ið hesi børnini komu í sætta og níggjunda flokk vístu, at munurin millum hesar bólkarnar av børnunum bara gjørdist stórri. Við ðrum orðum tey sterku gjørdust sterkari, tey veiku veikari. - Børnini frá dagstovn- unum vóru heilt greitt nógv betri fyri, sigur Bengt-Erik Andersson. Jú fyrr jú betri Ein onnur nidurstøda av kanningini er, at tey børn sum fåa mest gagn av dagstovnunum eru tey, sum byrja tidliga. Longu áðrenn børnini verða års- gomul hava tey fyrimun vid at byrja i vøggustovu. Svenska kanningin visir, at møguleikarnir hjå børnum at mennast å øllum menningarstigum eru væl betri um børnini byrja sum heilt små. Bente Sorgenfrey, sum er forkvinna i BUPL, ið stendur fyri Børne- og Ungdomspædagogernes Landsforbund, leggur serligan dent å vinabond- ini, sum verða knytt í dagstovnunum. Tey hava stóran týdning fyri menningina seinni. Hon heldur, at tað er í teimum fyrstu árunum, at børnini byggja týdningarmesta førleikan upp. - Samstarvsevni eru av stórum týdningi fyri nútíðarmenniskju. Í framtíðini ber ikki til at fáa arbeiði, um ein ikki dugir at samstarva, sigur Bente Sorgenfrey. Sambært Bente Sorgen- frey menna dagstovnarnir eginleikar sum kreavitet, nýfikni, sjálvsvirði, hugflog og førleikan til at duga at velja. Hon metir, at hesir eginleikar eru altavgerandi alt lívið. Mødur við týdningi Ikki bert dagstovnarnir hava týdning fyri, hvussu børnini klára seg. Svenska kanningin peikar á onnur viðurskifti, sum øll hava eina ávirkan á framtíðina. Eitt nú hevur útbúgv- ingarstigið hjá mammuni sera stóran týdning. Júst ávirkanin frá mammuni á barnið er kannað av Ellen Hartmann, ið er professari í sålarfrødi í Noregi og sum arbeiðir við eini líknandi verkætlan. Eins og Bengt-Erik Andersson er hon komin fram til somu niðurstøðu, ið sigur, at børn, ið hava gingið á dagstovni hava nógv betri útlit heilt upp til tey eru vaksin. Tey fáa betri útbúgvingar og klára seg betri sum heild enn javn- aldrarnir, sum hava verið heima hjá mammuni. Norska kanningin leggur eisini stóran dent á ávirkanina mammurnar hava á teirra børn. Hart- mann kannaði í síni kanning, hvussu væl mammurnar dugdu at vísa og læra børnini ymiskt, ið hoyrir uppalingini til. Urslitid av hesum var eins merkisvert og eyðsýnt sum uppihaldið á dag- stovni. Tey børn, hvors mødur dugdu best at læra børnini upp, kláraðu seg í miðal nógv betri enn restin upp gjøgnum ungdómsárini og seinni. Lítla ávirkan At ávirkanin frá dag- stovnauppihaldi røkkur so langt inn í framtíðina hongur neyvt saman við, at innførslan til skúlan hevur alstóran týdning fyri, hvussu restin av skúlatíðini verður. Ellen Hartmann undirstrikar. at teir eginleikar, sum barnagarðurin gevur børnunum, geva bestu byrjanina til skúlatíðina. Hóast viðurskifti og uppaling hjá børnum hava verið í andgletti seinni árini hava úrslitini frá hesum kanningum ikki havt stóru ávirkanina á samfelagsgongdina. Í Noregi var granskingin hjá Ellen Hartmann fyrstu árini brúkt sum grundgev- ing fyri at økja um talið á barnagørdum. Men eftir síðsta stjórnarskiftið hevur politikkurin broytt kós. Í staðin hevur stjórnin valt at geva foreldrum 3000 krónur um mánaðin fyri sjálv at ansa børnum - tað vit rópa kontantgjald. I Svøriki hava myndug- leikar givið úrslitunum frá hesum kanningunum gætur. Bengt-Erik Anders- son greiðir frá, at politisku flokkarnir í miðjuni og vinstraflokkarnir hava tikið úrslitini til eftirtektar, meðan flokkar við meiri tradisjónellari familju- vinarligari hugmyndafrødi hava valt at sæd burtur frå úrslitunum. I Danmark hevur ikki so nógv verið at hoyrt um úrslitini frá hesum kann- ingum og leiðarin á BUPL, Bente Sorgenfrey, eftirlýsir eini danskari gransking á gkinum. Tilvildarlig mynd - Úrslitini eru áhuga- verd, tey gera meg als ikki ovfarna, sigur hon. Familjupolitiski ordførarin í Kristiliga Fólkaflokkinum í Dan- mark, Jann Sjursen, ivast í trúvirðinum i kanning- unum. - Eg trúgvi ikki, at børn sum verða ansað av foreldrunum eru verri fyri í menningini enn onnur. Hann heldur, at familj- urnar skulu sjálvar finna fram til, hvat er best fyri børnini. Dagstovnar eru ikki einasta loysnin, spælistovur eru eitt annað tilboð. Ellen Hartmann er ikki samd í hesum. - Tað týdningarmesta er dygdin. At útbúgvið starvsfólk eru á stovn- unum hevur altavgerandi týdning fyri, hvussu tilboðið á stovninum er, sigur hon. Bæði svenska og norska kanningin taka stødi í, at starvsfólkini á dagstovn- unum eru útbúgvin á økin- um. Sambært serfrøding- unum er tað teirra ávirkan, sum ger størsta munin millum ymsu bólkarnar av børnum. tk/leysliga úr Aktuelt frá 17.12.98