leygardagur 16. januar 1999síða 19

Nr. 10 - 16. JANUAR 1998 tíindablabíe) ; 19 Frålik svensk krimi á føroyskum. Skortleysir manndráparar er spennandi á fleiri stigum: sum krimisøga, sum persónlýsing og sum samfelagslýsingm skrivar Jógvan Ísaksen millum annað í hesum ummæli ví neggjaði ryssan ikki? ÚR ro Jógvan Isaksen Henning Mankell: Skort- leysir manndråparar. Jákup í Skemmuni týddi bókina eftir >Mørdare utan an- sikte«. Forlagið Sprotin 1998, 278 s. kr.180 Sviin Henning Mankell er seinnu árini vorðin eitt gitin krimisøguhøvundur. Hann hevur skrivað fitt av ðrum bókum, men tað er serliga við bókunum um Kurt Wallandar, at hann av álvara hevur gjørt vart við seg eis- ini uttan fyri Svøriki. Mong hava ivaleyst sæð tann rúgvismikla Rolf Lassgárd spæla Kurt Wallander í sjønvarpsrødum yvir nakrar av bókunum og har varnast líkleikarnar við tær sosial- realistisku krimisøgurnar hjá Sjøwall á Wahløøð. >Skortleysir manndráp- arar< leggur fyri 8. januar 1990 í Skáne, har ein gamal bóndi vaknar á miðjari nátt, tí ryssan hjá grannanum ikki hevur neggjað sum vant. Tað plagar hon, tá ið tann javnaldrandi grannin fer upp at kasta sær á vatninum. Bóndin fer yvir til granna- húsini og kemur fram á líkið á manninum og tað næstan deyðu konuna. Bæði eru blivin illa pínd. Boð verður sent eftir løg- regluni í Ystad, og kriminal- politisturin Kurt Wallander verður settur leiðari av kanningini. Stutt eftir doyr tann illa viðfarna konan, og hennara einasta og seinasta orð er: »Utlendskur«. Til Ystad kemur nógv flótta- folk, tí tað siglur ferja til Polen. og í sunnara parti av Skáne eru nógvar flótta- fólkalegur. Nú fryktar løg- reglan fyri, hvat ið fer at henda, um almenningurin fær at vita, hvat ið konan segði. og tað verður tí gjørt av, at einki má koma út. Men sjálvandi lekur tað út, og so er fanin í pappírinum. >Skortleysir manndrápar- ar« er ein spennandi krimi- søga, har tað verður latin ein neyv mynd av Svøriki við ófriði og fremmandahatri. Umhvørvid í Skåne, lands- lagið, tað strævna og keði- liga arbeiðið hjá politinum og so tann góða lýsingin av høvudspersoninum Kurt Waliander gera í felag eina frålika krimisøgu. Operaelskarin Kurt Wallander er nøkur og fjøruti, konan er farin frå honum, dótturina sær hann at kalla einki til, påpan skeldast hann vid, og so drekkur hann ov illa. Hans- ara liv er at vera kriminal- maður og harumframt opera. sum hann lurtar eftir, tå ið høvid býðst. Hóast skumsutur og eitt sindur snarsintur, so hevur Wall- ander ta styrkina, at hann ikki gevst á hondum. Ein arbeiðsfelagi sigur við hann, at hann er >ein mein- vitis góður løgreglumadur«, tí hann drívur á. Men eisini Wallander er tíðum í iva. I sambandi við seinasta orðið hjá tí eldru kvinnuni, spyr hann seg sjálvan: »Hvørja áskoðan havi eg?< og svar- ar: >Ég havi als onga á- skodan«. At Kurt Wallander er uppvaksin millum vanligt fólk kemur fleiri ferðir til sjóndar í skaldsøguni: m.a. í tí, at hann vil ikki biðja onnur um at gera nakað fyri seg: >Tað vóru bara tey ríku og tað betra slagið, sum bóðu onnur um at gera tað ótespiliga arbeiðið<. Høv- undurin dugir sum heild væl at avmynda grundir til hesar ella hasar gerðir ella tankar. Eitt dómi er, har Wallander nettupp hevur verið inni í eini køkubuid og etið ein kanelbolla, og tá ið hann kemur aftur til bilin, hevur hann fingið eina parkerings- bót. Sigast skal eisini, at hann er skotin í tí nýggja kvinnuliga ákæranum: »Rindi eg ikki, verður átala sum frá líður reist ímóti mær. hugsaði hann. So fer ákærin Anette Brolin at noyðast at reisa seg í býrættinum og fáa meg at standa til svars. / Hann tveitti bótina inn í hands- karúmið og hugsaði aftur um, hvussu vekur hon var Vøkur og freistandi. Síðani hugsaði hann um bollan. hann júst hevði etið. Tankasambandið frá bót um Brolin til bollan er full komiliga logiskt Málmoy og Geytaborg Svenski tittulin er >Mørdare utan ansikte«, sum er van- ligt mål, meðan føroyski tittulin »Skortleysir mann- dråparar« valla kann sigast at vera tað. Spurningurin er eisini, um ikki føroyski tittulin merkir nærum tað øvuta av ti svenska? At vera uttan skort er at vera fyriuttan masku, tvs. tú sært andlitið, meðan uppruna- tittulin nettup leggur dent á, at vit ikki kenna andlitini. Málið í týðingini hjá Jákupi í Skemmuni er í høv- uðsheitum lætt og råmandi, og í støðum dugir hann 6- metaliga væl at taka til. Við- hvert fer hann kortini av kósini og brúkar orð, sum als ikki hóska til restina av týðingini. Malmø verður í meginpartinum av skald- søguni - men ikki allatíðina - nevnt Málmoy, Geytaborg verður brúkt fyri Gøteborg, Trælaborg fyri Trelleborg, somuleiðis kot fyri øverrock, sum í vanligum máli eitur vvirfrakki ella frakki. Spaningsmøte verð- ur í fyrstu atløgu umsett við njósnarafundur, sum tað als ikki er, men seinni við tað nógv frægari karningar- fundur Fyri wienarbrevd verður stavsetingin vinarbreyð brúkt, sum hon stendur í nýggju føroysku orðabókini soleiðis Tað er bara tað. at navnið hevur við býin Wien at skaffa, og hesin bakstur hevur ivaleyst fing- ið sítt navn frá sonevndum wienar-bakaríum. Føroyska stavsetingin ger tað til breyð millum vinir. og tú fert at hugsa um Jesus við Genesaretsvatn. har hann gav fleiri enn fimm túsund fólkum at eta við tveimum fiskum og fimm breyðum Hetta mugu hava verið vinarbreyð. Villuvavstur Tað er rættiliga nógv av vill- um í tekstinum, ikki van- ligar stavivillur, men so- vorðið sum kemur fyri. tå ið teksturin ikki er rættlisin. Einstøk orð mangla. onku- staðni ein setningur, aðra- staðni skilur tú ikki rættiliga samanhangin, tí eitthvørt er komið skeivt fyri i føroyska tekstinum. Beinleiðis týð- aravillur koma eisini fyri, sum tá ið svenska mil, ið er 10 km verður umsett við fjórðing. Tað, sum eg havi funnið fram til av feilum ella skein leikum í týðingini er ikki úrslit av einum nágreinilig um samanburði við upp runatekstin, men bara so- vorðið sum eg hava stúrsað yvir og tí eftirkanna i svensku útgávuni. Ivaleyst er heilt fitt farið framvid uttan at eg havi sansað tað Nidurstødan er. at týðing- in hjá Jákupi í Skemmun sum heild er góð og løtt at lesa - málsliga liggur tað væl fyri hjá honum - mer tað er heilt greitt. at eingin hevur gjøgnumgingið tekst- in. og tískil er umframt vill- urnar ymiskt ósamsvar her og har. Soleiðis er tað at kalla altíð, tá ið tú hevur skrivað ella týtt ein tekst. og eingin kann vera ein gløgglan rættlesara fyriutt- an. Her hevur hann gloymt at vitja, og tað er synd Lesið kortini føroysku út- gávuna av >Mørdare utan ansikte«, ti hon er spenn- andi å fleiri stigum: sum krimisøga, sum persón- lýsing og sum samfelags- lýsing. Og takið so útyvir. at tað í stóðum hevur verið skjótt atborið frá forlagið og týðara At enda vil eg nevna. at Sherlock Holmes ikki hevur livad til fånytis, ti júst hetta. at rossið ikki gneggjar er kjarnin i søguni »Silver Blaze<, sum Watson doktari sigur frå. Vit hava fingið tango í blóðið... Komandi vikuskiftið verður tangodansiskeið í Studentaskúlanum í Hoydølum. Hetta er triðja skeiðið seinastu mánaðirnar - og fyrireikararnir vilja fegnir hava fleiri fólk við Eirikur Lindenskov Komandi vikuskifti - 22. til 24. januar - verður aftur høvi hjá dansihugaðum i Føroyum at læra at dansa tango. I studentaskúlanum í Hoydølum verður skipað fyri skeiði. Tað eru tær báðar Siri Eysturoy og Gunnhild á Rógvu Olsen sum hava tik- ið stig til dansiskeiðið - og hetta er triðja skeiði av hes- um slag. Tær lata sera væl at und- irtøkuni, sum tangodansurin hevur fingið. — Tangodansurin er kom- in fyri at vera, siga tær báðar við ein munn. Tær siga frá, at tá tær skipaðu fyri tí fyrsta skeiðinum í august í tjør var luttøkan sera stór. - Vit høvdu roknað við, at eini 25 por fóru at tekna seg, men tá avtornaði høvdu heili 120 fólk teknað seg. Eins og ta ferðina, er tað Gunner Svendsen, sum kemur frå Tangoakademiet i Arhus, sum fer at undir- VISa. Okkum dåmar so væl at dansa… Eitt av teimum pørunum, sum hava verið við alla tíð- ina, eru Marjun og Arni Svartafoss í Havn. — Okkum dámar ødiliga væl at dansa - eisini gamlan dans og fólkadans, sigur Arni Svartafoss við Sosial- in. — Tí var beinanvegin á- hugi fyri tangodansinum, tá vit frættu um dansiskeiðini. Arni sigur, at hetta var sera spennandi, og rættuliga ødrvisi, enn tað. tey kendu til. - Hetta er ju ein nyggjur dansur her herma. Musikkin hava vit sjálvandi hoyrt fyrr onkra hendinga ferð í dansinum. uttan at vita, hvat vit skuldu gera við tað, sigur hann. - Fyrr i tíðini hevur tango helst verið dansað meira - í Sjónleikarhúsinum við Gogguni, men tað, sum her er talan um, er argentinsk- ur tango - og hann hevur so ikki verið dansaður her fyrr. Hann sigur eisini, at tey bæði tí máttu rista allar fyr- istillingar um dans, sum tey høvdu, av sær og byrja heilt av nýggjum. — Tað var eitt sindur trup- ult at fáa taktina í mergin, men tá hon er komin, er tað ikki so ringt at koma runt á gálvinum. Arni sigur, at tú lættliga kann klára teg uttan tær heilt stóru >krúllurnar.<. — Vit hava verið á tveim- um week-end-skeiðum og hava sjálvandi nógv eftir at læra, men vit hava fingið tango í blóðið og ætla av- gjørt at halda fram Hann sigur, at av tí at hetta er so nýtt, eru øll á nøkulunda sama stødi - á byrjunnarstødi. Aftur at ti, at tað er stuttligt at dansa, so sær tango eisini sera flott út, heldur hann, so um onk- ur vil imponera á dansigólv- inum, so er at leggja í vað- ið... Arni roknar við, at tango fer at gerast meira vanligt - eisini í almenna dansinum, tí tað er so gott at fáa vari- atión í dansin, heldur hann - og leggur afturat: — Vit eru glad fyri, at vit fóru við... Vilja eisini hava nýbyrjarar Siri og Gunnhild siga, at tær fegnar vilja hava, at fleiri nýbyrjarar koma við hesa- ferð. - Skeiðið verður skipað soleiðis, at nakað verður til oll - bæði tey nýggju og tey, ið hava verið á báðum und- anfarnu skeidunum. so eingin skal halda seg aftur av hesi orsøk, sigur Siri Tær báðar leggja annars dent á. at tað altid er nakað til øll - og til allar aldurs- bólkar. Luttakararnir hava verið frá 14 - 70 ár. Dansað verður tvær ferðir um mánaðin, og tey eru eini 20-30 fólk. ið dansa av álv- ara. Til ber at tekna seg til skeiðið á telefon 310506 310761(Siri) ella 318706 (Gunnhild) Tey. ið vilja vita meira um tango. kunnu leita sær á ir